Zand, Wind en Water is een documentaire over de duinen van Zuid-Holland.
Jan van den Ende en Monique van den Broek hebben twee jaar volop gefilmd in de duinen van Berkheide en Meijendel. Met de film Zand, Wind en Water geven zij een prachtig beeld van het natuurherstel in de duinen en de terugkeer van meer natte duinvalleien.
10 jaar natuurherstel in de duinen van Zuid-Holland
In 1996 heeft Duinwaterbedrijf Zuid-Holland afgesproken met de provincie Zuid-Holland dat de waterwinning op een aantal plaatsen in de duingebieden Meijendel en Berkheide wordt teruggebracht. Doel hiervan is op die plaatsen de natuur zijn vrije gang te laten gaan en de terugkeer van de natte duinvalleien te bevorderen. Inmiddels is het dus al weer ruim 10 jaar geleden dat de eerste grootschalige ingreep voor het herstel van vochtige duinvalleien in de duingebieden is uitgevoerd. De start was in de Kikkervalleien, daarna volgde de Helmduinen en delen van Berkheide. Als laatste project is in 2008 de waterwinning gestopt in het gebied de Ganzenhoek (Noord-Meijendel) om daar Zand Wind en Water de vrijheid te geven de duinen te vormen.
Waarom eigenlijk?
Tot 1874 waren in Meijendel meer dan 200 hectare prachtige duinvalleien met vele bijzondere plantensoorten aanwezig. Door de onttrekking van grondwater verdroogden deze valleien, zoals ook is vastgelegd in een proefschrift van Vuyck in 1901. Na het aanleggen van de infiltratieplassen in de jaren ’50 van de vorige eeuw vernatte het duin weer. Hiervoor werd water uit de rivier de Lek naar de duinen van Meijendel getransporteerd. De aanvankelijke blijdschap van de ecologen over de vernatting, verstomde vrij snel. Het rivierwater bracht namelijk veel voedingsstoffen mee doe doorsijpelden naar de vochtige valleien. Struiken en grassen groeiden hierdoor bijzonder goed, met als gevolg dat de bijzonder plantensoorten weer snel verdwenen.
Waterwinning maakt plaats voor natte duinvallei
Een natte duinvallei keert niet terug als je alleen maar stopt met de waterwinning. Er moet het nodige gebeuren om het natuurlijke proces weer op gang te brengen. Zo moet allereerst de infiltratieplas droog gezet worden. Dan is het mogelijk de bovenste, voedselrijke sliblaag te verwijderen. Vervolgens worden overtollige begroeiingen weggehaald, evenals de overtollige buizen en appendages van de waterwinning. En daarna is het afwachten. Het spel van wind en regen kan beginnen; het zand gaat stuiven, en de grondwaterstand verandert per seizoen. Zaden van parnassia en duizendguldenkruid grijpen hun kans om hier te kiemen. De natte duinvallei siert het landschap.
