Analyse: Affaire-Van der Tak zou begin moeten zijn van grote schoonmaak in Westland

WESTLAND - Een burgemeester, wethouders en ambtenaren die niet goed met elkaar communiceren. Bestuurders die tegenstrijdige beslissingen nemen zónder elkaar daarvan op de hoogte te stellen. Een burgemeester die 40.000 euro overmaakt naar een organisatie, zonder dat de gemeenteraad hiermee akkoord is gegaan.
De emails die zijn vrijgegeven met de
, geven een unieke blik achter de schermen van een gemeentebestuur.
Het beeld dat ontstaat, zorgt er niet voor een groter vertrouwen van de burger in de politiek. Integendeel. Bovendien leidt het ook tot de onherroepelijke vraag hoe het kan dat bestuurders die zo opereren gewoon kunnen blijven zitten.

Affaire-Van der Tak

Dat wat nu toch wel de affaire-Van der Tak kan worden genoemd, begint op woensdag 1 november. Van der Tak zelf is dan een maand weg. Met opgeheven hoofd, als ereburger van Westland inclusief draaginsigne van goud, vertrekt hij naar tuindersorganisatie LTO-Glaskracht.
Zijn tijdelijk opvolger Agnes van Ardenne moet al snel schriftelijke vragen beantwoorden van GemeenteBelang Westland over een verdachte subsidie aan Kwekers in de Kunst, dat muziektheater verzorgt.

Eigen houtje

Wat blijkt volgens de waarnemend burgemeester? Van der Tak belooft op eigen houtje een subsidie van een ton aan het gezelschap en laat ook vast een voorschot van 40.000 euro uitbetalen. 'Een onrechtmatige betaling', volgens Van Ardenne.
Dat leidt tot commotie in de Westlandse politiek. 'Als je dit leest, geloof je je ogen niet,' zegt raadslid Dave van der Meer van de LPF bijvoorbeeld. Direct wordt een extra gemeenteraadsvergadering belegd om over de kwestie te praten.

40.000 euro terugbetalen

Wat iedereen zou verwachten, gebeurt daar juist niet. Natuurlijk, er zijn vragen over het optreden van de oud-burgemeester en wethouders. Maar de pijlen van de politiek richten zich vooral op Kwekers in de Kunst.
Veel partijen eisen dat de ton niet wordt betaald en het voorschot van 40.000 euro weer terug wordt gestort. 'Ik zou me doodschamen als ik hen was', aldus fractievoorzitter Leen Snijders van de ChristenUnie/SGP over het gezelschap. Het college laat tijdens de vergadering weten de kwestie te 'betreuren', maar wijst er ook op dat terugvordering van het geld niet mogelijk is. Dat zou 'onbehoorlijk bestuur' zijn, stelt Van Ardenne.

Verantwoordelijke wethouders


De mensen die ondertussen medeverantwoordelijk zijn en er gewoon nog zitten, zoals de CDA-wethouders Marga de Goeij en Theo Duijvestijn wordt nauwelijks het vuur na aan de schenen gelegd. De Goeij zegt nog wel dat het haar 'oprecht spijt' dat zij dingen niet goed heeft gedaan. Maar bij het aannemen van een zeer waarschijnlijk onuitvoerbare motie om het geld terug te vorderen, blijft het dinsdag.
Een derde betrokkene, oud-wethouder Arne Weverling, blijft in het openbaar vrijwel helemaal buiten schot. Hij is inmiddels Kamerlid voor de VVD, maar zou ook een grote rol hebben gespeeld in het verstrekken van de subsidie.

Van der Tak: 'Ik deed het niet op eigen houtje'


De hoofdrolspeler zelf, Sjaak van der Tak, geeft woensdag via Omroep West inzicht hoe dingen verliepen. Hij stelt dat er wel degelijk 'consensus' in het college was. Er waren wel kritische geluiden, erkent hij, maar: 'Ik deed het niet op eigen houtje'.
De oud-burgemeester was er ook van overtuigd dat hij later de gemeenteraad zou kunnen overreden om akkoord te gaan met de donatie. 'Ik had absoluut de oprechtheid van 'dit landt ook goed' want we zijn niet iets slechts aan het doen, we zijn geen geld in eigen zak aan het steken. Ik had oprecht het geloof dat het voor iedereen de goede keus zou zijn. Dat de raad zou zeggen 'Ja, die kant willen we op'. Vanuit die oprechtheid, die eerlijkheid heb ik gehandeld.'

Grote druk

Wie de onderlinge mailwisseling tussen de collegeleden nog eens goed leest, komt tot de conclusie dat die zogenaamde consensus onder grote druk tot stand komt. En dan ook nog eens pas op 26 september, tijdens de allerlaatste collegevergadering van Van der Tak voor zijn vertrek. Hij heeft dan zelf aan het gezelschap belooft dat het geld er zal komen. De wethouders zien geen andere mogelijkheid om alsnog in te stemmen.
Met het raadsdebat lijkt nu de zaak te zijn afgehandeld. Dat levert toch een zeer onbevredigend gevoel op. Het is in de politiek een goed gebruik dat een college 'met een mond spreekt'. Dat is in het Westland niet gebeurd. Wethouders en de burgemeester zeiden en schreven tegenstrijdige dingen tegen Kwekers in de Kunst.

Vaker zo gewerkt

Bovendien hint Van der Tak erop dat hij wel vaker op deze manier opereerde. Een burgemeester 'moet soms vuile handen maken', zegt hij. Daarom is het de vraag waarom de gemeenteraad het hierbij laat.
Gezien alle informatie die nu al naar buiten is gekomen, zou een stevig onderzoek door een extern bureau naar de besluitvorming in het college van burgemeester en wethouders van Westland op zijn minst noodzakelijk zijn. Of anders een raadsenquête waarbij alle betrokkenen – ook Weverling die nu toch als Kamerlid het kabinet moet controleren – fors aan de tand zou zijn gevoeld.

Wethouders stoppen na verkiezingen

De wethouders De Goeij en Duivesteijn hebben al aangekondigd na de verkiezingen van maart 2018 niet terug te keren als bestuurder. Toch was een eerder afscheid van de politiek eerder op zijn plek geweest.
Zij zijn verantwoordelijk voor een gemeente van meer dan 100.000 inwoners en een begroting van 276 miljoen euro. Dat vraagt om krachtige bestuurders die een burgemeester als het nodig is op zijn of haar plek kunnen zetten en tegenwicht kunnen bieden.

Eigen rol

Tot slot moet ook de gemeenteraad van het Westland nog eens goed over de eigen rol nadenken. Die politici moeten de wethouders en burgemeester controleren. Het goedkeuren van de uitgaven (budgetrecht) is na invoering van het dualisme een van de belangrijkste taken van de raad. Je dat laten afpakken, maar wel een organisatie die subsidie vraagt kapittelen, is een teken dat dit idee nog niet goed is geworteld bij de raadsleden.
Het debat van dinsdag zou daarom niet het einde moeten zijn van de affaire-Van der Tak, maar een begin van een grote schoonmaak.