Regio-gemeenten komen jaarlijks miljoenen tekort voor jeugdhulp

REGIO - Vrijwel alle gemeenten in de regio krijgen te weinig geld van het Rijk voor de uitvoering van zorgtaken. Dit blijkt uit een rondgang van Omroep West langs de 27 gemeenten in de regio. Alleen Kaag en Braassem denkt in 2018 uit te komen met het zorgbudget van het Rijk. Drie gemeenten reageerden niet op onze enquête.

Veel andere gemeenten voorzien grote tekorten op het zogeheten 'sociaal domein', vooral op de jeugdzorg. Dat komt doordat de rijksuitkering voor jeugdhulp elk jaar daalt. De gemeenten zeggen dat met de bijdrage de kosten niet meer gedekt kunnen worden. 'Met name op het terrein van jeugdhulp gaan de bezuinigingen veel te snel,' vindt de gemeente Oegstgeest. Op de uitgaven aan de WMO (onder meer huishoudelijke hulp en dagbesteding) houden enkele gemeenten nog wel geld over.

De tekorten op jeugdhulp verschillen naar gelang de omvang van de gemeente. In Zoeterwoude is er dit jaar bijvoorbeeld een tekort van een half miljoen euro, zo verwacht de gemeente. In Leiden gaat het om minimaal vijf miljoen euro, in Zoetermeer om acht miljoen. De gemeenten vullen dit tekort vanuit de eigen kas aan. De meeste gemeenten hebben in 2015 al geld gereserveerd voor toekomstige tekorten. In 2015 en 2016 noteerden vrijwel alle gemeenten nog overschotten. Dat geld wordt volgens de gemeenten ingezet om tekorten in de toekomst te dekken.

Zoetermeer

Ook het totale zorgbudget dat gemeentebesturen krijgen van het Rijk daalt al sinds de decentralisatie in 2015 werd ingevoerd. Zoetermeer bijvoorbeeld kreeg in 2015 nog 58,8 miljoen zorgbudget van het Rijk, voor 2018 is er 56,9 miljoen beschikbaar. De stad vangt het tekort op met geld uit de reserves. Vorig jaar moest er ruim acht miljoen bij uit de gemeentekas.

Zoetermeer is, naast Delft, Leiden en Leiderdorp, één van de steden die vindt dat het Rijk onvoldoende rekening houdt met de samenstelling van de bevolking. Een op tien de kinderen die met jeugdzorg in aanraking komen woont in een éénoudergezin in Zoetermeer, terwijl dit landelijk zes procent is. Ook groeit ruim vijftien procent van de kinderen in Zoetermeer op in armoede, terwijl dat landelijk 9,5 procent is.

'Verdeelmodel aanpassen'

'Dit speelt mogelijk een rol in het hoge jeugdzorgverbruik in Zoetermeer, maar het is geen onderdeel van het huidige verdeelmodel', zegt verantwoordelijk wethouder Margreet van Driel (Lijst Hilbrand Nawijn). Het verdeelmodel wordt pas in 2020 aangepast. De gemeente Delft bepleit eveneens zo'n aanpassing en ziet graag een 'realistische financiering door het Rijk waarbij rekening gehouden wordt met bevolkingssamenstelling'.

Ook in de regio Leiden-Rijnland is de financiering van de jeugdhulp een probleem. 'Ons budget wordt gekort met 23 procent, in andere regio's is dat vijftien procent', constateert Katwijk. Andere plaatsen in dit deel van de regio onderschrijven die conclusie. Volgens buurgemeente Noordwijk komt dit door de sociaal-economische samenstelling van de bevolking: de mensen zijn er te rijk, maar er wordt geen rekening mee gehouden dat kinderen van rijkere ouders ook GGZ-hulp kunnen vragen.

Rechtszaak

Ook Den Haag krijgt volgens wethouder Karsten Klein (CDA) te weinig geld van het Rijk voor het sociaal domein. Maar de gemeente trekt al jaren extra geld uit voor de zorgtaken: sinds 2015 jaarlijks in elk geval zes miljoen euro en in de coalitieperiode tot 2018 nog eens negen miljoen euro daarbovenop. Of dit bedrag ook de komende jaren beschikbaar blijft, is een zaak van het nieuwe college. Het extra geld is afkomstig uit andere delen van de gemeentelijke begroting. 'Daardoor geven we wel minder geld uit aan andere zaken', zegt Klein.

In Den Haag zijn er wel klachten over de huishoudelijke hulp die mensen krijgen. Enkele tientallen mensen hebben hierover zelfs rechtszaken aangespannen. Volgens advocaat Kevin Wevers, die deze mensen bijstaat, gaat het om een kleine veertig zaken.

Eerlijk beoordeeld

Wethouder Klein wijst erop dat in Den Haag 13.000 mensen huishoudelijke hulp ontvangen. 'Natuurlijk zullen er altijd mensen ontevreden zijn over de hulp die ze krijgen. Maar ik steek er mijn hand voor in het vuur dat Hagenaars eerlijk beoordeeld worden en de hulp krijgen die ze nodig hebben.' Onlangs concludeerde de Haagse Rekenkamer juist dat de gemeente het aanvragen van zorg en ondersteuning te moeilijk maakt.

Het idee achter de decentralisatie van de zorg was dat gemeenten beter in staat zouden zijn om zorg op maat te bieden, omdat ze dichter bij de burgers staan. De gemeenten die Omroep West heeft bevraagd, bevestigen dat het in de praktijk ook zo uitpakt en staan achter die keuze. Rijswijk spreekt volmondig van een succes. Veel andere gemeenten zijn gematigd positief, maar zien nog wel ruimte voor verbetering.

Lastige spagaat

'Mensen die al langere tijd gebruik maken van voorzieningen geven aan dat de veranderingen op een goede manier zijn verlopen,' aldus de gemeente Katwijk, 'maar het gaat om één van de grootste veranderingen in de verzorgingsstaat. Dat heeft tijd nodig om zich te bewijzen. Aangezien de veranderingen met een stevige bezuiniging gepaard zijn gegaan en het Rijk en rechters gaandeweg meer kaders stellen, is de ruimte voor (lokale) innovatie ingeperkt.'

Dit laatste is voor meer gemeenten een obstakel. Bodegraven-Reeuwijk spreekt van 'een lastige spagaat, waarbij we enerzijds met ons hoofd en hart oplossingen met inwoners bedenken, maar waarbij tegelijkertijd onze handen worden gebonden door opgelegde regelgeving.' Meerdere gemeenten willen meer ruimte in de regels om nieuwe dingen te proberen.

Financiële tekorten

Ook mogen de bezuinigingen volgens de gemeenten wel wat minder snel, vooral als het gaat om de jeugdhulp. Oegstgeest dekt de tekorten op de jeugdhulp vanuit het overige WMO-budget - waar nu nog een overschot is - maar voorziet dat dit in de toekomst niet meer zal kunnen als door de vergrijzing ook de WMO-budgetten niet meer toereikend zullen zijn.

Minister De Jonge (CDA) van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft begrip voor de financiële tekorten van gemeenten. Wel vraagt hij zich af hoe het kan dat de gemeenten zeggen dat zij te weinig geld krijgen, terwijl alle Nederlandse gemeenten samen in 2016 1,3 miljard euro hebben overgehouden.  

Extra geld

Toch heeft het Rijk onlangs toegezegd dat er landelijk honderd miljoen euro extra beschikbaar komt om de tekorten op te vangen. Er komt een fonds voor gemeenten die worden geconfronteerd met een stapeling van tekorten in het sociaal domein. In 2018 zit in dit fonds tweehonderd miljoen euro, waarvan honderd miljoen euro afkomstig van het Rijk. De andere helft betalen de gemeenten samen.

Overigens vragen de gemeenten in onze regio niet alleen om meer geld, maar vooral ook om meer tijd om de zorg voor iedereen goed te organiseren.

LEES OOK: Gemeente Den Haag overtreedt regels rond Wmo: 'Hulp krijgen is te moeilijk'

Deel dit artikel: