‘In het eerste jaar na de oorlog zag ik mijn ouders voor het eerst huilen’

LEIDEN - Donald de Marcas was 9 jaar toen hij in 1943 moest onderduiken voor de nazi's. Tot dat moment ging hij naar een door de bezetter opgezette Joodse school in Leiden. Nu is hij één van de laatste mensen die nog uit eigen ervaring kan vertellen over de jodenvervolging in Leiden. Hij is nu 85 jaar en vertelt over zijn oorlogsherinneringen.
'Kijk, dit is een klassenfoto van de Joodse school aan het Pieterskerkhof in Leiden'. Aan de keukentafel thuis in het Noord-Hollandse Huizen blikt Donald samen met zijn vrouw Sonja terug op zijn jeugd in Leiden en die is aanvankelijk redelijk onbezorgd.
Vader Martijn de Marcas runt modewinkel Wannee aan de Botermarkt. En Donald gaat naar de gemeentelijke Aalmarktschool, iets verderop. Maar aan dat onbezorgde leven komt een einde als de jodenvervolging begin 1942 echt vorm krijgt. 'De winkel moest dicht, het huis werd onteigend en we moesten een jodenster gaan dragen. Ik heb daarna op een paar adressen ondergedoken gezeten, gescheiden van mijn ouders.'

Naar een Joodse school

En De Marcas moest van de Aalmarktschool af. De volgende 16 maanden zit hij op een school speciaal voor joden aan het Pieterskerkhof. 'Ik ben er sindsdien nooit meer terug geweest', zegt De Marcas. Ook kan hij zich van die tijd niet zo heel veel herinneren omdat de onderduiktijd veel meer impact had op hem.
Historicus Leonard Kasteleyn maakte samen met de beheerders van de Old School een tentoonstelling over de school in oorlogstijd en neemt Donald mee terug in de tijd. Samen bekijken ze de school, die er nog echt zo uitziet zoals toen. Er hangt ook een klassenfoto uit die tijd waar Donald de Marcas ook op te zien is.

Niet vergeten

'Dat ben ik', zegt hij. 'Maar wie zijn er allemaal niet teruggekomen?' Even wordt het hem teveel en komen de tranen. Hij herpakt zich snel: 'We weten het allemaal; je mag Auschwitz, Sobibor, Mauthausen niet vergeten. Maar ook niet vervolging van zoveel andere mensen en de rücksichtslose manier domweg moorden en van land veroveren dat niet jou toebehoort. Dat moet constant herinnerd worden.'
De expositie over de Joodse school is nog tot eind mei te zien in de Old School aan het Pieterskerkhof in Leiden.