Nieuwe hoogleraar Bussemaker: 'Zorg moet om gezondheid draaien, niet om ziekte'

LEIDEN - De zorg in Nederland moet anders worden georganiseerd. De zorg moet zijn gericht op de gezondheid van de patiënt in plaats van de ziekte, artsen moeten meer naar patiënten toe gaan dan andersom. Opleidingen moeten artsen breder opleiden met meer oog voor de verschillen van mensen zodat ze daarin geen verschil maken. Dat is de kern van het betoog dat Jet Bussemaker vrijdag hield in haar oratie voor de Universiteit Leiden. Daarmee aanvaardt ze officieel haar hoogleraarschap aan de Leidse universiteit en de LUMC Campus Den Haag.

De politicologe en oud-politica Jet Bussemaker werd op 1 juli vorig jaar al benoemd tot hoogleraar op de leerstoel ‘wetenschap, beleid en maatschappelijke impact, in het bijzonder in de zorg’. Eerder was zij voor de PvdA lid van de Tweede Kamer, staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Door bevolkingsontwikkelingen als meer oudere en lager opgeleide patiënten, vaak uit andere culturen, moet de gezondheid van de mensen voorop komen staan en niet de ziekte en de zorg, aldus professor Bussemaker. Universiteiten als het LUMC moeten meer werk maken van dat sociale deel van de artsenopleiding.

‘Opa was redelijk autoritaire huisarts’

Dat de zorg is veranderd schetst Bussemaker in haar oratie aan de hand van haar familiegeschiedenis in Zevenhuizen. 'Mijn opa van moederskant was huisarts in de omgeving van de Rottemeren. Hij was zeven dagen in de week, 24 uur per dag dokter. Behalve arts was hij ook apotheker', aldus de kersverse professor. 'Mijn opa was redelijk autoritair; de dokter had altijd gelijk.'

Tegenwoordig is de zorg 'vergaand gespecialiseerd, gestandaardiseerd en geprotocolleerd. Technologie is niet meer weg te denken, ponskaarten hebben plaatsgemaakt voor telezorg, domotica en wearables. We sturen robots aan om ingewikkelde operaties uit te voeren, en we leren hoe weefsels zichzelf weer kunnen herstellen.'

'Tijd voor nieuw sociaal contract'

Toch blijkt dat alles niet zaligmakend. 'Ondanks de hoge uitgaven aan zorg leven ook in Nederland mensen in mensonterende omstandigheden. Er zijn wijken in Nederland waar de problemen zich opstapelen - slechte gezondheid is daar vooral een uitdrukking van maatschappelijke ongelijkheid. Niet in alle opzichten leidt het toepassen van alles wat mogelijk is tot betere zorg.'

In haar studie was dat thema emancipatie en kwaliteit van leven leidend en ook in haar werk als hoogleraar wil Bussemaker daarop voortborduren. Het is in haar ogen tijd voor een 'nieuw sociaal contract'. 'Er is behoefte aan het opnieuw 'laden' van de kern van de verzorgingsstaat, ook in de zorg. 'Een toerustingsagenda biedt daarvoor aanknopingspunten.'

'Helft van Hagenaars met laag inkomen is langdurig ziek'

Uitgangspunt daarbij is het veranderde inzicht dat 'gezondheid niet langer wordt gezien als aan- of afwezigheid van ziekte, maar als het vermogen om met veranderende omstandigheden om te gaan en daarover regie te voeren.' Bussemaker wil haar leerstoel gebruiken om dat idee van 'positieve gezondheid' verder uit te werken, vooral voor de groep laagopgeleide patiënten die meer moeite hebben om de benodigde zorg zelf te regelen.

'In Den Haag heeft ongeveer de helft van de inwoners met een laag inkomen een langdurige ziekte of aandoening. Zij hebben continu stress en pillen verhelpen dat niet. Laaggeletterden kunnen bijsluiters niet lezen en begrijpen de uitleg van een professional vaak niet.' Zo is uit onderzoek gebleken dat artsen bij laaggeletterde diabetespatiënten bij 81 procent van de bezoeken onuitgelegde vaktermen gebruiken, ook als ze het 'simpel' proberen te maken.

'Personeelstekort dwingt HMC tot vlucht vooruit'

'De zorg moet meer het ziekenhuis uit en de wijk in, artsen moeten breder worden opgeleid en zich meer bekwamen in sociale vaardigheid. Ongezondheid is vaak een optelsom van meerdere factoren die zich fysiek uiten. En vrouwen hebben andere klachten dan mannen. Artsen moeten daarvoor meer oog krijgen. Bovendien dwingt nu al het personeelstekort in de zorg veel ziekenhuizen tot aanpassingen, zie de sluiting van HMC Bronovo in Den Haag.'

Bussemaker herkent het beeld dat HMC-bestuurder Paul Doop vorige maand schetste van de zorg die straks overblijft na het sluiten van ziekenhuis Bronovo in de Haagse wijk Benoordenhout: kleinere poliklinische zorg en huisartsenposten die samen met de specialisten van het ziekenhuis in de buurt meer zelf de patiënten opzoeken. Gedwongen door het personeelstekort lijkt HMC daarmee een vlucht naar voren te maken. 'Dat is onvermijdelijk de toekomst.'

LEES OOK: Universiteit Leiden bestaat 444 jaar: hoogleraren geven gastles op basisscholen

Deel dit artikel: