Vuurwerk op de Hofvijver, een kleine geschiedenis van een eeuwenoude traditie

DEN HAAG - Iets na twaalf uur vliegt er op de Hofvijver voor het zesde jaar in successie vuurwerk de lucht in. Dat de Hofvijver het middelpunt vormt van het vuurwerkfestijn in Den Haag is niet bijzonder. Al eeuwenlang is de plas water in het centrum van Den Haag de plek waar festiviteiten met vuurwerk worden gevierd.

De oudste afbeelding die bekend is van vuurwerk op de Hofvijver stamt uit 1586. In dat jaar deed de Engelsman Robert Dudley, graaf van Leicester, zijn intrede in de Nederlanden. Hij was binnengehaald als opvolger van de in 1584 vermoorde Willem van Oranje. De zonen van de vader des vaderlands waren nog te jong om hun vader op te volgen.

Dudley moest zijn statuur wel kracht bij zetten en daarom werden er zogeheten blijde intredes in de Nederlandse steden georganiseerd. Dit was een middeleeuws gebruik, waarbij een heerser met de nodige feestelijkheden door de plaatselijke bevolking werd onthaald. Dit werd vooral gedaan zodat zijn macht erkend werd. Aan het eind van de zestiende eeuw ging dat gepaard met burgerfeesten en vuurwerk.

Intocht van Leicester te Den Haag in 1586. Linksboven: waarschijnlijk vuurwerk op het strand van Scheveningen, Rechtsonder: een vuurwerkton op de Hofvijver | Afbeelding: Rijksmuseum

Vuurwerk op Scheveningen

Begin 1586 kwam Dudley tijdens zijn tocht langs Nederland uiteindelijk in Den Haag aan. Van die blijde intrede in de Hofstad is een prent van de Vlaamse meester Jacob Savery bewaard gebleven. Het moet de tocht van Dudley door de residentie voorstellen op 6 januari 1586. Op de laatste twee plaatjes is (zeer waarschijnlijk) vuurwerk op het Scheveningse strand te zien. Het laatste plaatje is een afbeelding van het Binnenhof met daarop een vuurwerkton. Die ton werd de lucht ingeschoten ter ere van de Engelse graaf.

Erg succesvol was het verblijf van de graaf van Leicester in Nederland niet te noemen. Eind 1587 ging hij na vele problemen met lokale Nederlandse politici terug naar Engeland.

Koning van Engeland

In de twee eeuwen daarna kwamen de Oranjes op verschillende momenten aan de macht in de Republiek. In de rol van stadhouder vertolkten ze het hoogste ambt in Nederland. Willem III deed daar in 1689 nog een schepje bovenop. Hij en zijn vrouw Mary werden koning en koningin van Engeland. Ter ere daarvan werd er een groots vuurwerk afgestoken op de Hofvijver. Dat ging gepaard met een optocht van praalwagens en tijdelijke erepoorten en triomfbogen.

Maar niet alleen ereparades voor machthebbers zorgden voor kleurrijk vuurwerk op de Hofvijver. Vredesverdragen na verschillende oorlogen waren eveneens reden voor een feestje in Den Haag. Zo is bekend dat onder andere na de Vrede van Westminster (1674), Vrede van Rijswijk (1697) en Vrede van Utrecht (1713) vuurwerk was te zien boven de Hofvijver.

Vuurwerk bij de intocht van koning Willem III te Den Haag, 1691 - artiest onbekend | Afbeelding: Rijksmuseum

Vuurwerkpaviljoen

Het kleurenpalet dat zich tekende in de lucht boven Den Haag toen de Vrede van Aken in 1748 werd gevierd, spande echter de kroon. De vrede van Aken werd getekend na de Oostenrijkse successieoorlog (opvolgingsoorlog). De republiek kreeg de gebieden die Frankrijk in de jaren daarvoor had veroverd terug. Dat was reden genoeg om in de zomer van 1749 een enorm vuurwerkpaviljoen in de Hofvijver te bouwen. Het door hofarchitect Pieter de Swart ontworpen houten gevaarte was 110 meter lang, 35 meter breed en 17 meter hoog. Het stond op 3840 palen die in de Hofvijver waren geheid. Het paviljoen werd verlicht met 20.000 vetpotjes. Alles bij elkaar een enorm gevaarte dat een groot gedeelte van de Hofvijver in beslag nam.

Maquette van het vuurwerkpaviljoen in de Hofvijver uit 1749 | In het bezit van het Haags Historisch Museum

Er zijn meerdere schilderijen, prenten en gravures bewaard gebleven, waar de pracht en praal van het vuurwerkgebouw goed te zien zijn. Zo zijn onder andere ornamenten te zien, een beeldenrij aan de buitenkant van het gebouw en verschillende engeltjes op de dak van het paviljoen. Uiteindelijk zien de hooggeplaatste regenten vanuit de Trêveszaal hoe op 13 juni 1749 het vuurwerk de donkere nacht wordt ingeschoten. Vanuit de andere kant van de Hofvijver kijkt de Haagse bevolking toe.

434 jaar

In de eerste minuten van het nieuwe jaar zal de Haagse bevolking vooral vanaf de Plaats naar het vuurwerk kijken. Vanuit de Hofvijver zal, 434 jaar nadat Robert Dudley Den Haag aandeed, 2020 zijn blijde intrede doen in de Hofstad.

Omroep West zendt het aftelmoment van de NOS live uit vanaf 23.50 uur.

LEES OOK: Aftellen naar nieuwe jaar niet langer in Amsterdam, maar in Den Haag

Meer over dit onderwerp:
HOFVIJVER DEN HAAG VUURWERK
Deel dit artikel: