Hoe een zak aardappelen zorgde voor een smet op de carrière van Bertus de Harder

DEN HAAG - Honderd jaar geleden zag Bertus de Harder in Den Haag het levenslicht. Volgens bewonderaars Piet van der Eijk en Louis ten Dam is hij de beste voetballer die Nederland ooit heeft gekend. Met superlatieven dat 'hij beter was dan Cruijff, Swart en Van Hanegem' en dat 'hij snel deed wat Moulijn langzaam deed', bewieroken ze hem 75 jaar nadat ze hem in actie zagen bij VUC. Maar waarom wordt De Harder door de meeste Nederlanders niet gezien als grote voetbalster? Volgens Ten Dam en Van der Eijk komt dat door een voorval tijdens de Tweede Wereldoorlog.

De serie bijnamen die De Harder tijdens zijn voetballende leven kreeg, zijn bijna even mooi als zijn onnavolgbare passeerbewegingen. De Braziliaan van de Schilderswijk, de Goddelijke Kale, de goede prins, de koning van het veld en een beweeglijke duivel waren enkele omschrijvingen die de kranten gebruikten om het voetbaltalent van De Harder te omschrijven. Ook Ten Dam is vol lof over de beweeglijkheid van zijn idool. 'Onvergelijkbaar met wie dan ook', zegt de 85-jarige met het enthousiasme van een schooljongen die hem net heeft zien spelen.

Twaalf jaar voetbalde De Harder bij VUC. Nog als jongen kwam hij in 1937 vanuit het Haagse bedrijvenvoetbal bij de Pinguïns terecht. Binnen een jaar behoorde hij tot de WK-selectie van het Nederlands elftal. Zodoende speelde hij in de zomer van 1938 tijdens het wereldkampioenschap in Frankrijk. Dat werd een demasqué voor Oranje: in de eerste ronde werd met 3-0 verloren van Tsjechoslowakije. Na het WK kwam hij ook nog uit voor het Nederlands vlaggenschip, tot de Tweede Wereldoorlog roet in het eten gooide.

Elke krantensnipper een nieuw verhaal

Tijdens die oorlog ontwikkelde De Harder zich tot misschien wel de beste voetballer van Nederland. Hij nam VUC aan de hand en zorgde er voor dat de Haagse club tot de landelijke voetbaltop behoorde. 'Hij scoorde in één seizoen wel vijftig doelpunten', zeggen Ten Dam en Van der Eijk bijna in koor. Intussen bladeren de twee driftig door de plakboeken die Ten Dam heeft gemaakt toen hij De Harder als tienjarige zag spelen. De geschiedenis trekt aan hen voorbij en elke krantensnipper is stof voor een nieuw verhaal. Hoewel ze met weemoed spreken, blijft de zweem van het gebrek aan erkenning hangen bij beide mannen. Van der Eijk schreef er 25 jaar geleden al over in de biografie die hij maakte van het Haagse voetbalicoon.

Louis ten Dam tussen zijn plakboeken over Bertus de Harder | Foto: Omroep West

Dat generatiegenoten van De Harder zoals Abe Lenstra en Faas Wilkes wel de hemel in werden geprezen door het vaderlandse sportjournaille en zijn idool niet heeft alles te maken met de kampioenscompetitie van 1944. Toentertijd moest je eerst het districtskampioenschap winnen voordat je mocht meedoen om de landstitel. Na drie jaar van ADO-hegemonie, mocht eindelijk VUC het opnemen tegen de kampioenen van de andere voetbaldistricten.

Omgekocht met een zak aardappelen

'Dankzij Bertus stond VUC drie punten voor op concurrent De Volewijckers uit Amsterdam', weet Van der Eijk meer dan 75 jaar later nog. 'Tijdens de thuiswedstrijd tegen de Volewijckers was hij de beste op het veld. Die wonnen we met 2-0', vervolgt de biograaf met het VUC-hart. De Pinguïns stormden af op het landskampioenschap. Alleen de belangrijke uitwedstrijd in Amsterdam moest eind april 1944 nog komen. Daar ging het mis.

'Het gerucht ging dat Bertus door De Volewijckers zou zijn omgekocht voor een zak aardappelen en dat hij daarom zijn best niet deed', zegt Van der Eijk. 'Dat is natuurlijk een verschrikkelijke beschuldiging. Ik heb dat aan alle kanten geverifieerd, maar nergens bevestigd gekregen. Het is gewoon niet waar.'

Zak meel

Een andere roddel die de ronde deed, was dat De Harder de avond voor de wedstrijd dronken was en daarom vlak voor de wedstrijd in de kleedkamer een uitbrander kreeg van VUC-voorzitter Willem Burgwal De Harder zou zo kwaad zijn geweest over die beschuldiging dat hij zich bijna niet inspande tijdens de wedstrijd.

Piet van der Eijk op de tribune van VUC | Foto: Omroep West

Die geruchtenstroom bleef in 1944. Zo werd er ook verteld dat De Harder een zak meel had gekregen in ruil voor het laten lopen van de belangrijke wedstrijd in de hoofdstad. Zelfs zo opzichtig dat er een wit spoor van het in oorlog zo kostbare goedje rechtstreeks naar zijn voordeur liep. 'Allemaal niet waar', roept Van der Eijk, die het voor zijn biografie heeft uitgezocht.

'Het was oorlog'

Het meest waarschijnlijke is dat De Harder in ruil voor een warme maaltijd een proefwedstrijd speelde voor bedrijfsvoetbalclub Sminia Boys uit IJmuiden. Een echte puritein van het amateurisme kan er betaald voetbal inzien. 'Maar is dat een misdaad zo vlak voor de hongerwinter?', vraagt Van der Eijk zich af. 'Het was oorlog, alles was mooi meegenomen.'

Het bestuur van VUC was onverbiddelijk. De Harder werd geschorst voor een periode van tweeënhalf jaar. De Haagse club verspeelde zonder zijn sterspeler het landskampioenschap en het publiek zag de technicus lange tijd niet binnen de lijnen. Pas 21 januari 1947 mocht hij zijn eerste wedstrijd weer spelen voor VUC. 'Kun je het je voorstellen?', zegt Van Dam tegen Van der Eijk. 'Dat hij toch nog voor die club wilde uitkomen? Ze wonnen die eerste wedstrijd meteen met 4-0.' Waarna Van der Eijk en hij in koor vertellen: 'En Bertus scoorde ze alle vier.'

Bertus in de bios

Na zijn jaren bij VUC ging De Harder alsnog geld verdienen met het spel dat hij zo liefhad. In Frankrijk werden voetballers in die jaren wel betaald en zo kwam de 'Goddelijke Kale' bij voetbalclub Girondins de Bordeaux terecht. Hij groeide uit tot een beroemdheid in Frankrijk en werd er in 1950 landskampioen. Omdat profvoetballers in het begin van de jaren vijftig niet mochten uitkomen voor Oranje bleef het voor Ten Dam bij bioscoopbezoekjes om zijn held in actie te zien. Beelden die hem altijd zijn bijgebleven. 'Ik zal aan Bertus denken tot ik dood ga', zegt hij dan ook. 'En dan hoop ik dat er nog mensen zijn die het kunnen overnemen.'

LEES OOK: Van Groningen tot Cyprus: hoe ADO in 2011 Europa inging

Deel dit artikel: