Verhalen uit het Jappenkamp: Leo maakte een viool met alles wat hij vinden kon

DEN HAAG - Tekeningen uit het kamp, geïmproviseerde kleding en zelfgemaakte muziekinstrumenten. Voorwerpen die herinneren aan de Jappenkampen in Nederlands-Indië. Ze zijn te zien in de tentoonstelling 'Getekend. Persoonlijke verhalen over de Japanse bezetting' in het Museon in Den Haag. Een van die verhalen is van Leo Reinders, hij kluste in gevangenschap een viool in elkaar met alles wat hij kon vinden.

Leo zat in tijdens de Japanse bezetting in 1944 in krijgsgevangenschap in Singapore. Muziek was voor veel gevangenen een middel om te ontsnappen aan de tragiek van het dagelijks leven in het kamp.

Een medicijnkast, tafelpoot, plank hardhout, stukjes triplex en lichtdraden: daar moest Leo het mee doen. 'Met een zakmes en beiteltjes ging ik aan het werkt', memoreert hij in de tentoonstelling. 'Aan de hand van een in het kamp aanwezige viool maakte ik een werktekening. Ondertussen werden de materialen bij elkaar gezocht.'

Vioolspel als teken van leven

Erg snel ging dat niet. 'Voor het bovenblad had ik een vurenhouten plank van een medicijnkist van het Rode Kruis, maar deze bleek ongeschikt. Dat was de eerste tegenslag; het duurde nog enkele weken voordat ik aan een nieuwe plank kon worden geholpen.' Uiteindelijk duurt het maanden voordat alle materialen bij elkaar gesprokkeld zijn. In december 1944 kan hij eindelijk voor zijn kampgenoten spelen.

De viool van Leo Reinders | Foto: Museon Den Haag

Niet alleen tijdens zijn gevangenschap speelt de viool een belangrijke rol. Na de Japanse capitulatie trad het muziekgezelschap van Leo op in uitzendingen van Radio Singapore voor Java. Als zijn vrouw zijn muziek hoort, weet ze dat haar man nog leeft.

Tekeningen uit de Jappenkampen

De viool van Leo is te zien in de tentoonstelling 'Getekend. Persoonlijke verhalen over de Japanse bezetting' in het Museon in Den Haag. In de tentoonstelling komen thema's aan bod als de inval van Japan, internering, de Birma-spoorlijn en repatriëring. Verschillende voorwerpen die aan deze thema's doen herinneren, zijn tentoongesteld. Denk aan een geïmproviseerde jurk gemaakt in een Jappenkamp en spoorbiels afkomstig van de beruchte Thai-Birmaspoorwerg, die Japan tijdens de Tweede Wereldoorlog liet aanleggen door dwangarbeiders.

Naast deze en andere voorwerpen uit het kamp, zijn er ook tekeningen te zien. Zo'n vijftig tekeningen uit het kamp zijn tentoongesteld, onder andere van illustratoren Charles Burki en Pim van Boxtel, kunstschilder Frida Holleman en beeldend kunstenaar Johan Gabriëlse. De tentoonstelling is te zien vanaf 1 maart tot en met 1 november in het Museon in Den Haag.

Japanse bezetting van Nederlands-Indië

Gedurende de Tweede Wereldoorlog werd Nederlands-Indië in 1942 door Japan bezet. Onder toezicht van het Japans gezag werden burgers en krijgsgevangenen in interneringskampen gestopt. Voedselgebrek, slechte hygiëne, overbevolking en dwangarbeid eisten hun tol.

Op 15 augustus 1945 kwam er officieel een einde aan de Tweede Wereldoorlog voor het Koninkrijk der Nederlanden. Op die datum worden elkaar jaar de slachtoffers van de Japanse bezetting van Nederlands-Indië herdacht. Dat gebeurt tijdens de nationale herdenking bij het Indisch Monument in Den Haag. In Nederland wonen twee miljoen mensen met een familiegeschiedenis in het voormalig Nederlands-Indië.

H.H. Hendricks-Reints Bok, Kookveldje. Vrouwenkamp Lampersari-Sompok, Semarang, 1944-1945. Museon
A.M. Steensma, Barakinterieur. Vrouwenkamp Kampong Makassar, Jakarta, 1945. Collectie Museon

LEES OOK: 'Mijn vader werd gemarteld en neergeschoten in Jappenkamp'

Deel dit artikel: