ANALYSE: een strijd om de verdeling van de Eneco-miljoenen lijkt onvermijdelijk

DEN HAAG - Een 'saaie' wethouder van financiën. Zo wil Boudewijn Revis graag worden omgeschreven. Iemand die geen rare boekhoudkundige fratsen uithaalt om een begroting sluitend te krijgen, een beetje dat idee. Toch wordt uit de jaarrekening over 2019 duidelijk dat de gevolgen van de coronacrisis gaat leiden tot een allerminst saaie discussie in de Haagse gemeenteraad én coalitie van VVD, D66, GroenLinks, CDA en PvdA.

Den Haag gaf vorig jaar precies evenveel geld uit als dat er binnenkwam. Maar om de tekorten bij de jeugdzorg en Wmo op te vangen, is wel flink in de reserves gegrepen. Die zijn daardoor vrijwel op, maakte Revis vandaag bekend. Dat leidt dit jaar tot ingrijpende keuzen, is de consequentie. Want door de crisis verdampen de inkomsten van de gemeente. En moet er ook nog eens veel geld worden uitgegeven.

Een groot probleem dus. Waarvoor een mogelijke oplossing binnen handbereik lijkt. Den Haag heeft inmiddels 675 miljoen overgemaakt gekregen uit Japan. Een consortium onder leiding van Mitsubishi heeft dat enorme bedrag betaald voor de aandelen Eneco die de stad had. Ideaal dus, zou je als buitenstaander zeggen. Pomp dat geld in de lokale economie. Red er bedrijven en zo banen mee. De kappers, de restaurants, de bierbrouwerij: elke euro die de gemeente op hun rekening stort, komt eerder te laat dan te vroeg.

Politieke werkelijkheid

Zo eenvoudig is het niet in de politieke werkelijkheid. De coalitie legde in het december gepresenteerde akkoord vast dat het geld uit Japan wordt gebruikt voor 'duurzame verbeteringen in de stad'. Dertig procent van de opbrengst gaat naar duurzaamheid (een 'revolverend energietransitiefonds'), vijftig procent naar duurzame mobiliteit (openbaar vervoer en fiets) en twintig procent wordt besteed aan een mooie, groene inrichting van straten en pleinen en betaalbare woningbouw.

Vooral voor de linkse partijen in het stadsbestuur is dit een belangrijke voorwaarde om mee te doen. Milieuwethouder Liesbeth van Tongeren (GroenLinks) zit al sinds haar aantreden in 2018 te wachten op geld om écht flinke stappen te kunnen zetten op het gebied van duurzaamheid. Voor de PvdA was een fors bedrag om de bouw van sociale huurwoningen te stimuleren een belangrijke voorwaarde om in plaats van Hart voor Den Haag/Groep de Mos in de coalitie te stappen. En D66-wethouder Robert van Asten heeft ook een fors bedrag nodig voor het stimuleren van het openbaar vervoer en het aanleggen van fietspaden.

Successen

Voor deze partijen is het vasthouden aan de huidige verdeling van het Eneco-geld dan ook belangrijk om al over pakweg anderhalf jaar successen te kunnen claimen in een verkiezingsstrijd. De vraag is alleen of dat nog houdbaar is in deze tijden.

Wethouder Revis verklaarde in een toelichting op de jaarrekening dat 'alles ter discussie' staat. Daarbij zal natuurlijk eerst worden gekeken of bepaalde plannen van het stadsbestuur kunnen worden uitgesteld of geschrapt, zodat er geld overblijft. Op de vraag of hij denkt dat aan de verdeelsleutel voor het geld uit Japan kan worden getornd, zei hij niet direct nee. Er zullen 'pijnlijke keuzes' moeten worden gemaakt, was wel zijn reactie.

Groene tuintjes

De oppositie in de Haagse gemeenteraad is nóg duidelijker. De grootste partij in de raad, Hart voor Den Haag/Groep de Mos, twijfelt al langer over de verdeling van het Eneco-geld. De noodzaak om geld te vinden voor de aanpak van de crisis, sterkt de partij in het idee dat de bestaande afspraak moet worden losgelaten, zegt fractieleider Richard de Mos. 'Mensen willen geen groene tuintjes op hun dak. Mensen willen een baan.'

Hij vindt dat de partijen 'over hun schaduw' heen moeten stappen in tijden waarin duizenden banen op de tocht staan. Daarom moet het budget voor economie minimaal worden verdubbeld. Dat geld kan wat hem betreft komen uit het Eneco-potje. Daarvoor moet dan wel het coalitieakkoord worden opengebroken, erkent De Mos.

Onvermijdelijk

Ook de ChristenUnie/SGP in de raad denkt dat het onvermijdelijk is dat de afgesproken verdeling sneuvelt. Fractievoorzitter Pieter Grinwis voorspelt dat als dat niet gebeurt, het tekort van de gemeente zo maar kan oplopen naar 100 tot 200 miljoen euro. 'En dus ontkomt het college er niet aan de beoogde investeringen met de net binnengestroomde 673 miljoen aan Eneco-geld te heroverwegen en een deel hiervan in te zetten om de coronacrisis het hoofd te bieden. We gaan nu immers niet verder bezuinigen op zorg, onderwijs en economie.'

Ook met de PVV valt vast te praten over het aanspreken van het geld. Die partij pleit al er langer voor om het 'rechtstreeks aan de burger terug te geven'. Wat is er mooier om dat in deze tijden te doen.

Voorzichtig

In de coalitie liggen de verhoudingen toch net iets anders. De VVD, Revis' eigen partij, bijvoorbeeld laat heel voorzichtig doorschemeren dat er wel valt te praten over het aanspreken van de 675 miljoen. 'Er moeten middelen worden vrijgemaakt', zegt fractieleider Frans de Graaf. 'We hebben natuurlijk afspraken gemaakt, maar de gemeente kan nu ook niet doorgaan alsof er niets aan de hand is.'

Het CDA benadrukt dat er harde afspraken liggen in het coalitieakkoord. Daar wil die partij aan vasthouden. 'Maar in tijden van crisis moet alles bespreekbaar zijn', stelt fractievoorzitter Kavish Partiman ook.

Nog niet zo ver

D66 en GroenLinks zijn echter nog lang niet zo ver. De eerste partij noemt het Eneco-geld aanspreken nu nog 'te prematuur'. Raadslid Daniel Scheper kijkt liever naar het Rijk voor geld. Zijn GroenLinks-collega Maarten De Vuyst vindt dat juist nu fors moet worden geïnvesteerd in de green deal. Volgens hem kan dat ook prima banen opleveren. Al voegt hij eraan toe dat het nog vroeg is. 'Niemand weet hoe lang deze crisis kan gaan duren.'

Eind mei, begin juni presenteert het stadsbestuur een 'impactanalyse'. Dan moet duidelijk worden hoeveel geld er precies nodig is om lokaal de crisis te bestrijden en hoeveel daarvoor beschikbaar is. Het lijkt bijna uitgesloten dat dan ook de strijd om de inzet van de Eneco-miljoenen pas echt gaat beginnen.

Meer over dit onderwerp:
BOUDEWIJN REVIS ENECO CORONA
Deel dit artikel: