Wie is Jan van Zanen? 'Ik ben Jan van de gemeente'

DEN HAAG - 'Ik ben Jan van de gemeente'. Zo stelt burgemeester Jan van Zanen (VVD) zich voor aan zijn stadsgenoten. Wie is de nieuwe burgemeester van Den Haag?

De 58-jarige Van Zanen gaat van een stad naar een dorp. Zo zien veel Utrechters het vertrek van hun burgemeester, die qua inwoneraantal van de vierde naar de derde stad van het land gaat. Maar Den Haag heeft nooit stadsrechten gekregen, dus spreken ze in Utrecht met recht - maar vooral met veel plezier - van het 'dorp' Den Haag.

Voor Van Zanen - geboren in Purmerend en opgegroeid in Edam - is het zonder twijfel een stap hogerop en een enorme uitdaging. Den Haag verkeerde het afgelopen jaar in een ongekende bestuurscrisis, dus zijn opdracht is simpel: de rust terugbrengen. Maar de stad heeft ook meer te bieden: als regeringsstad, koninklijke stad en internationale stad van vrede en recht.

'Net als ik met lijn 22 gekomen?'

Utrecht troeft Den Haag alleen af op de grasmat. Afgelopen seizoen werd het in het Cars Jeans Stadion 2-4 voor FC Utrecht, in eigen huis overklasten de Domstedelingen ADO met 4-0. Dat de club een belangrijke plek in zijn hart heeft verkregen, blijkt wel uit het feit dat hij zijn laatste nieuwjaarstoespraak hield in het stadion Galgenwaard.

Van Zanen vindt het stadion een mooi podium om het nieuwe jaar af te trappen. Het toont de 'gewone' kant van de VVD-burgemeester. 'Welkom in stadion Galgenwaard. Allemaal - net als ik - met lijn 22 gekomen?'

Herbenoemd

Diezelfde toespraak eindigt hij met de woorden: 'Ik vind het een eer om de komende zes jaar opnieuw uw burgemeester te mogen zijn. En ik heb er erg veel zin in.'

Van Zanen wordt namelijk begin januari herbenoemd voor nog een periode van zes jaar in Utrecht. Hans Oosters, de commissaris van de koning in Utrecht noemt hem bij die gelegenheid: 'Een echte burgervader voor wie ontmoeten, dichtbij zijn en verbinden een wezenlijk onderdeel van zijn functie vormen.'

Bestuurlijk

Van Zanen begint zijn politieke loopbaan in 1981 als voorzitter van de JOVD, de jongerenorganisatie van de VVD. In 1990 neemt hij plaats in de gemeenteraad van Utrecht, waar hij in 1998 wethouder wordt. Hij ruilt in 2003 de Utrechtse raad in voor het partijvoorzitterschap van de VVD, een positie die hij vijf jaar bekleedt. Van Zanen wordt in 2005 burgemeester van Amstelveen, tot hij acht jaar later de kans krijgt om burgemeester van Utrecht te worden. Hij volgt Aleid Wolfsen op die na zes jaar vertrekt. In Utrecht groeit Van Zanen uit tot een populaire burgemeester.

Hij wordt onder meer geprezen voor zijn handelen rond de tramaanslag op 18 maart 2019, waarbij Gökmen T. uit het niets schiet op reizigers in een tram die op weg is naar het Centraal Station. Vier mensen worden vermoord. Meerdere personen raken (zwaar)gewond.

Communicatie

Toch is er ook kritiek rondom de crisiscommunicatie over de tramaanslag. Van Zanen steekt de hand in eigen boezem: 'De crisiscommunicatie had beter gekund.' De manier waarop hij dit in een persconferentie meedeelt, leidt vervolgens tot nog meer aandacht voor zijn wijze van communiceren. En dat voor een bestuurder die de Thorbeckeprijs en de Duidelijketaalprijs krijgt als 'duidelijkste burgemeester van Nederland'.

Tijdens de persconferentie maakt Van Zanen bijna nog meer gebaren dan de doventolk die naast hem staat. Zijn presentatietechniek maakt hem tot mikpunt van spot van cabaretier Arjen Lubach. Die fileert hem tijdens zijn tv-programma Zondag met Lubach.

Zelfspot

Van Zanen reageert er als volgt op: 'Ja, lachen jullie maar. Dat heb ik overigens ook gedaan.'

Zelfspot heeft hij zeker. 'Met brede gebaren zeg ik u - mijn goede voornemen is om iets minder met mijn armen te praten, benieuwd hoe lang ik het volhoud - welkom in stadion Galgenwaard', zo vervolgde hij de bewuste nieuwjaarstoespraak.

VVD

De jaren van zijn partijvoorzitterschap van de VVD staat het huilen hem nader dan het lachen. Hoewel hij tot 2009 mandaat heeft, stopt hij in 2007 omdat hij 'tropenjaren' achter de rug heeft vanwege de nodige perikelen binnen de partij.

Onder zijn voorzitterschap lijdt de partij zowel bij de gemeenteraadsverkiezingen als de Tweede Kamerverkiezingen een forse nederlaag. De lijsttrekkersstrijd tussen Mark Rutte en Rita Verdonk zorgt destijds voor veel onrust bij de partij.

Menselijke kant

Terug naar Utrecht. In die stad laat hij zich het meest van zijn menselijke kant zien. Zo voelt hij goed de stadstrots aan van de Utrechters. Hij versterkt dat gevoel doordat hij ervoor heeft gezorgd dat het lied 'Als ik boven op de Dom sta' van Rijk de Gooyer altijd bij de nieuwjaarsreceptie van de gemeente wordt gezongen. Dankzij Van Zanen wordt het zingen van het stadslied bij de jaarlijkse receptie een traditie. Bij de nieuwjaarsreceptie van 2021 wordt in het IJspaleis aan het Spui dus misschien wel luidkeels 'O, o, Den Haag' gezongen.

In Utrecht wordt hij geroemd om de fantastische manier waarop hij mensen aanspreekt: 'Ik ben Jan van de gemeente.' Hij wordt door Utrechters omschreven als 'een rustige man, die doet wat nodig is'. Het enige kritiekpunt gaat over zijn actie: 'De komende jaren mag hij wel wat meer zelf naar de bewoners toekomen en niet pas in actie komen als zijn medewerkers hem erop wijzen.'

Successen

Het is niet alleen de vorm - zoals zijn duidelijke manier van communiceren - waar hij om wordt geroemd. Een van zijn successen als burgemeester van Utrecht is het binnenhalen van de Tour de France naar Utrecht in 2015.

Ook dit jaar zouden er wielrenners door de Domstad rijden, vanwege een etappe van de Spaanse Vuelta. Maar door de coronacrisis gaat dat niet door.

Prostaatkanker

Twee jaar geleden wordt hij geopereerd aan prostaatkanker. In AD/UN vertelt Van Zanen over zijn bezoek aan het ziekenhuis. 'Je krijgt dan te horen: 'Burgemeester, alles goed?' Eh, nee. Natuurlijk is het niet goed. Ik ben in het ziekenhuis. Of als je wordt omgeroepen: Van Zanen. Dan stoot iedereen in de wachtkamer elkaar aan. 'Het is 'm echt', hoor je dan fluisteren. En dan loop ik naar het loket urologie, afdeling mannen. En dan weet iedereen meteen hoe het zit.'

Van Zanen is nu 'schoon' en voelt zich fit. Hij zegt er verder ook niet meer mee bezig te zijn. 'Het speelt eigenlijk geen rol meer.'

Scheiding

Ook over zijn relatie is hij open. Zijn scheiding brengt hij - in overleg met zijn vrouw - zelf naar buiten, omdat hij transparant wil zijn. Van Zanen scheidt in het voorjaar van 2016 na 25 jaar huwelijk van zijn vrouw. 'Dit vak is niet bevorderlijk voor relaties, maar dat was niet de reden van onze scheiding', zegt hij over zijn scheiding. Hij is vol lof over zijn ex-vrouw: 'Ik heb heel veel aan mijn vroegere echtgenote te danken. Ze heeft me altijd geholpen, ze heeft de kinderen geweldig opgevoed. Dat maakt het allemaal zo triest. Maar het was gewoon op. Het was ook misgegaan als ik een andere baan had gehad.'

Van Zanen zegt onder de scheiding te hebben geleden. Na een lange dag thuiskomen in een leeg huis, vindt hij vreselijk. Dat is nu niet meer aan de orde, want hij heeft sinds drie jaar Simone Richardson (47) als nieuwe partner.

Afscheid valt 'rauw op ons dak'

Den Haag wil nu dat Van Zanen de eerste burger van de stad wordt. Van Zanen wil het ook graag, blijkens zijn sollicitatie. Utrecht wil hem graag houden, dat is de stad waar Van Zanen van is gaan houden, de stad waar hij in zijn leven het langst heeft gewoond en gewerkt.

'Het valt rauw op ons dak', reageert de fractieleider van D66 in Utrecht namens de gehele gemeenteraad, in vergadering bijeen. Den Haag heeft een nieuwe burgemeester uitgekozen, Utrecht mag nu op zoek.

Meer over dit onderwerp:
JAN VAN ZANEN BURGEMEESTER DEN HAAG
Deel dit artikel: