Instellingen

'Alleen als het echt niet anders kan, mag politie op de romp schieten'

De plek waar de politie heeft geschoten
De plek waar de politie heeft geschoten © Regio15
DEN HAAG - 'Een persoon die om het leven komt door politiekogels, dat is niet uniek in Nederland', zegt politiewetenschapper en socioloog Jaap Timmer naar aanleiding van het incident in Den Haag dinsdagmiddag. Een 36-jarige verwarde man werd in de Carelshavenstraat neergeschoten door de politie en overleed.
'De afgelopen 43 jaar zijn er in heel Nederland per jaar gemiddeld drie mensen om het leven gekomen door politiekogels', vertelt Timmer. Hij werkt voor de Vrije Universiteit Amsterdam en deed meermaals onderzoek naar politiegeweld. 'Daarnaast heb je nog gemiddeld één keer per jaar een incident met andere vormen van politiegeweld waarbij iemand om het leven kan komen.' Een voorbeeld daarvan is de dood van Mitch Henriquez in 2015. Een andere spraakmakende zaak in de regio was de dood van de 17-jarige Rishi in 2013. Hij werd op station Den Haag HS neergeschoten door de politie, maar de betreffende agent kreeg geen straf.
De doodgeschoten man in de Carelshavenstraat zou verward gedrag hebben vertoond en had een mes bij zich. Agenten voelden zich dusdanig bedreigd door de man dat zij hun wapen trokken en schoten. Maar hoe zit dat? Wanneer mag de politie schieten? 'De taak van de politie is het handhaven van recht en orde en ze kunnen daarvoor gebruik maken van in wetten vastgelegde regels', legt de politiewetenschapper uit. Bij het realiseren van die taak heeft de politie de bevoegdheid om geweld te gebruiken wanneer dat nodig is of niet anders kan, stelt Timmer.

Alleen in romp schieten in geval van noodweer

Onderzoek moet in dit geval uitwijzen of dat het geval was dinsdagmiddag in de Carelshavenstraat. 'Maar een agent heeft de bevoegdheid tot het gebruik van het vuurwapen om een verdachte aan te houden. Wel leren agenten te schieten op het been of onderlichaam. De kans op dodelijk letsel is natuurlijk groter wanneer je in de romp schiet.'
Of de 36-jarige man om het leven is gekomen door een kogel in de romp, is nog niet bekend. Dat wordt onderzocht. Maar schieten op die streek van het lichaam mogen agenten alleen in geval van noodweer. 'Agenten hebben ook het recht om zichzelf te verdedigen, wanneer bijvoorbeeld geldt: het is hij of ik', legt Timmer uit. 'In dat geval moet je richten op de plek waar de kans het grootst is dat het handelen van de verdachte ophoudt en dat is richting de borst.' Wat bij dit specifieke incident de afweging is geweest, is dus onderdeel van het onderzoek.

Onderzoek door Rijksrecherche

Wanneer er door de politie geweld is gebruikt waarbij iemand zwaargewond raakt of overlijdt, volgt er altijd een onderzoek door de Rijksrecherche. De Rijksrecherche is onafhankelijk van de politie en van andere diensten met politiewapens. Het onderzoek wordt ingericht volgens de normen van een strafrechtelijk onderzoek, maar een agent wordt niet als verdachte gezien.
Voor het onderzoek wordt er sectie verricht op het lichaam van het slachtoffer. De Rijksrecherche maakt daarbij gebruik van de diensten van een Forensisch Technische Afdeling (FTA) van een andere eenheid dan waar de agent onder valt. 'In dit geval waarschijnlijk die van de afdeling Rotterdam', zegt Timmer.

Beoordeling door hoofdofficier van justitie

De betreffende agent wordt binnen 24 uur verhoord, ook de andere agenten die betrokken waren bij het incident worden verhoord. Daarnaast worden de meldkamerbanden veilig gesteld. 'De hele procedure is er op gericht om het incident in beeld te brengen. Er worden ook burgers als getuigen gehoord, soms zelfs familieleden van een agent', aldus de socioloog.
De hoofdofficier van justitie van Den Haag zal uiteindelijk beoordelen of er rechtmatig is gehandeld. Een commissie van drie andere hoofdofficieren van het Openbaar Ministerie kijken mee met die beoordeling en brengen ook een bindend advies uit. 'In 10 tot 15 procent van de gevallen wordt slechts beoordeeld dat een agent verdachte is.' In dat geval kan er een strafrechtelijk onderzoek komen en zal de rechter kijken of er onjuist is gehandeld. 'Maar vaak oordeelt het OM positief over de rechtmatigheid en komt er geen vervolging.'

Agent niet per se op non-actief

Dat is allemaal nogal een mallemolen waar de agent in terecht komt, maar het is niet zo dat een agent meteen op non-actief wordt gezet. 'Dan moet er echt reden zijn om dat te doen, bijvoorbeeld als er een sterk vermoeden is dat de agent als verdachte aangemerkt wordt', zegt Timmer. De agent kan wel zelf vragen om op non-actief gesteld te worden na zo'n incident.
'Wel zie je in de praktijk dat een agent die zoiets meemaakt even uit de wind wordt gehouden', vertelt Timmer, die meerdere onderzoeken deed naar politiegeweld. 'Zo'n agent zal niet meteen de nachtdienst in gaan.' Volgens de politiewetenschapper weten agenten dat dit kan gebeuren wanneer ze agent worden. 'De meesten maken het nooit mee, maar het kan gebeuren.'

Stil straatje

In de Carelshavenstraat, waar de man dinsdag werd neergeschoten, is het slachtoffer nauwelijks bekend. Zijn directe buurman zegt dat het slachtoffer er ongeveer anderhalf jaar woonde, maar dat hij niet weet hoe hij heette. De mensen die wel eens een praatje met hem maakten, omschrijven hem als een rustige man. Ze hebben geen idee waarom hij ineens zo door het lint ging.
In het kinderdagverblijf aan de overkant van de straat hebben ze de schoten gehoord, maar meer niet. 'We hebben de kinderen verteld dat er vuurwerk werd afgeschoten', zegt een van de kleuterleidsters. 'Zij hebben er verder niks van gemerkt.'