Instellingen

'Retourtje Verleden' neemt je mee langs 180 jaar spannende vondsten langs het spoor

Werkzaamheden in de Delftse spoorzone in 2014
Werkzaamheden in de Delftse spoorzone in 2014 © Erfgoed Delft
LEIDEN - Bij de aanleg van een spoorlijn, de bouw van een treintunnel of station, moet er diep worden gegraven. En zodra je gaat graven komt het verleden letterlijk naar boven. Een zwaard uit de middeleeuwen of een prehistorische bijl van een hertengewei; het werd allemaal aangetroffen. Een selectie uit 180 jaar spoorvondsten kun je de komende maanden zien op een kleine tentoonstelling in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Een van de pronkstukken is zonder twijfel het 'Delftse kijkertje', dat werd gevonden bij de bouw van de spoortunnel in Delft in 2014.
Spoorwegbeheerder ProRail neemt archeologie heel serieus. 'Wij worden in een vroeg stadium al betrokken bij een bouwproject', vertelt Jerry Huisman in het programma UIT van Radio West. Huisman is een van de twee archeologisch medewerkers in dienst van ProRail en samensteller van de tentoonstelling 'Retourtje Verleden'.
Het verhaal van het 'Delftse kijkertje'
Bouwprojecten lopen zelden vertraging op als gevolg van archeologisch onderzoek: 'Al ruim op tijd krijgen wij de kans om onderzoek te doen en als het goed gaat, dan zijn we daarmee klaar als de bouw begint'. De archeologen proberen van tevoren al helder te krijgen wat ze zouden kunnen vinden. 'Maar het blijft natuurlijk archeologie, dus ook een beetje onvoorspelbaar. Soms is een verrassing wat ze vinden', zegt Huisman.

Complete voormalige stadsmuur

Het project in de spoorzone in Delft zal Jerry niet snel vergeten. Een archeologisch walhalla was het. In Delft ging een flink gebied in het centrum fors op de schop. Het treinviaduct aan de Phoenixstraat maakte plaats voor de spoortunnel, inclusief gloednieuw modern station. Een zeer kostbare mega-operatie, die de kans bood om diep te graven.
Wat er gevonden werd overtrof ieders verwachtingen: 'We vonden een complete voormalige stadsmuur terug. Met de torens er nog in, waar zelfs de vloeren nog in zaten. Een stadsgracht waar nog allemaal materiaal in ligt dat vroeger is weggegooid of verloren. Het geeft een heel mooi kijkje in vroeger'.

Onder de fundering kijken

Bij dat project in Delft gebeurden ook dingen die volstrekt uniek waren. Zo werd de monumentale Molen De Roos een stukje opgetild, omdat deze gruwelijk in de weg stond. Om de molen vervolgens weer terug te plaatsen op het betonnen dak van de spoortunnel. Het bood de onderzoekers de kans om letterlijk onder de funderingen van de molen te kijken.
Iets vergelijkbaars gebeurde ook met de Bagijnetoren. 'Gewoon opzij geschoven. En daarna weer teruggeschoven', zegt Huisman, alsof het een routineklus was. Dat was het overigens niet.
Beluister hier vanaf 3:22 het verhaal over 'operatie Molen de Roos' in Delft:

De oudste telescoop

Spectaculair was ook de vondst van een telescoopje, het 'Delftse kijkertje'. Het bleek de oudste telescoop te zijn die ooit in Nederland is gevonden. Deze telescoop is de komende maanden een van de pronkstukken op de tentoonstelling in het Rijkmuseum van Oudheden.
Sinds 25 jaar is archeologie een serieus ding bij ProRail en vast onderdeel van een bouwproces. Maar vondsten werden natuurlijk al veel eerder gedaan. Al bij de aanleg van de eerste spoorlijnen kwamen archeologische vondsten boven de grond. 'Dan heb je het over 181 jaar geleden', gaat Jerry Huisman verder. 'Hoewel dat meer dingen waren die toevallig zijn gevonden. Er ligt bijvoorbeeld een prachtig zwaard uit de middeleeuwen, helemaal versierd. We hebben ook vondsten uit Nijmegen. Het mooiste van het mooiste.'

Reserveren is verplicht

De kleine tentoonstelling 'Retourtje Verleden' in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden is er tot en met 22 augustus. In de kerstvakantie zijn er extra activiteiten voor kinderen. Vanwege de corona-maatregelen moet je je museumbezoek vooraf reserveren en is het verplicht om binnen een mondmasker te dragen.
Tentoonstelling 'Retourtje Verleden'I
Tentoonstelling 'Retourtje Verleden'I © RMO