Mails en appjes over mislukt Haags banenproject blijven geheim

DEN HAAG - Een groot deel van het gemeentelijke dossier over het banenproject de Energieacademie in Den Haag blijft geheim. Alleen gemeenteraadsleden mogen deze stukken, zoals mails en appjes, onder strikte geheimhouding bekijken. Uit het deel dat wel openbaar is gemaakt blijkt dat de noodlijdende Energieacademie keer op keer subsidievoorschotten vroeg én kreeg. De financiële verantwoording van het project ontbrak ondertussen, terwijl de gemeente dat wel als voorwaarde stelde bij de toekenning van de 1,2 miljoen euro subsidie.

Dit weekend heeft het college van burgemeester en wethouders een deel van het gemeentelijke dossier van de Energieacademie openbaar gemaakt. De gemeenteraad had daar in een motie om gevraagd, omdat de raad ontevreden is over de warrige en gebrekkige informatieverstrekking van wethouder Bert van Alphen (GroenLinks). Maar een groot deel blijft voor buitenstaanders geheim. Mailwisselingen en appjes van wethouders, ambtenaren en voormalige medewerkers en bestuurders van de Energieacademie zijn bijvoorbeeld alleen vertrouwelijk door de gemeenteraadsleden in te zien.

De Energieacademie moest in twee jaar tijd 560 kwetsbare jongeren en bijstandsgerechtigden aan het werk helpen door ze een vak te leren. Hiervoor maakte de gemeente 1,2 miljoen euro vrij. Maar een jaar na de opening is het geld op en zijn slechts zeventien mensen aan een baan geholpen. Een faillissement lijkt onvermijdelijk. Ondertussen klinken er verwijten van mismanagement, belangenverstrengeling en zelfverrijking van bestuurders en medewerkers. Ook wethouder Van Alphen is flink onder vuur komen te liggen, omdat hij de gemeenteraad onvoldoende informatie zou geven en hij de rol van de gemeente kleiner maakt dan hij daadwerkelijk is. Een diepgravend en onafhankelijk onderzoek moet boven tafel krijgen wat er mis ging en of er sprake is geweest van fraude of andere strafbare feiten.

Bij het vrijgeven van het dossier voor de gemeenteraad is het college niet 'over één nacht ijs gegaan', schrijft wethouder Van Alphen aan de raad. Hij toont zich ongelukkig met de eis van de gemeenteraad, omdat hij vindt dat de raad de uitkomsten van een onafhankelijk onderzoek dat is ingesteld had moeten afwachten. Ook wijst hij erop dat de beschikbare informatie binnen de gemeente nog niet volledig is en vragen oproept. Bovendien kan het vrijgeven van mailwisselingen en appverkeer het gevoel van veiligheid op het stadhuis en daarbuiten 'onaanvaardbaar aantasten'. Toch geeft hij de raad – vertrouwelijk - de beschikking over het dossier omdat er sprake is van een uitzonderlijke situatie. 'Er is ons veel aan gelegen om de goede vertrouwensrelatie tussen college en raad op dit dossier te versterken', schrijft hij.

Voorschot

Naast het vertrouwelijke deel zijn er ook stukken die Van Alphen dit weekend openbaar heeft gemaakt en door iedereen te lezen zijn. Daaruit wordt duidelijk dat de Energieacademie al voor het goed en wel uit de startblokken is een voorschot op de gemeentelijke subsidie aanvraagt. Den Haag doet niet moeilijk - voorschotbetalingen bij projecten zijn niet ongebruikelijk - en maakt het bedrag van 400.000 euro over. Het totale subsidiebedrag van 1,2 miljoen euro is dan alleen nog niet formeel toegekend door de gemeente. Ook op latere momenten zijn voorschotten nodig en in mei 2020 heeft de gemeente de gehele subsidie van dat jaar al op de rekening van de Energieacademie gestort.

Voormalig wethouder Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag/Groep De Mos) | Foto: Omroep West

Het eerste voorschot vraagt de voorzitter van de Energieacademie een kleine drie maanden voor het banenproject van start gaat aan. Dat doet hij in een begeleidende brief bij de officiële subsidieaanvraag op 10 juli 2019. Daarin staat dat hij mede op 'aanwijzing' van de toenmalig wethouder Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag/Groep de Mos) haast wil maken en dat de Energieacademie al in oktober van dat jaar van start gaat. 'Omdat het merendeel van de begroting qua inkomsten gebaseerd is op het ontvangen van de gelden bij het behalen van het certificaat en overleggen van het arbeidscontract van minimaal zes maanden, zijn wij genoodzaakt om een voorschot te vragen voor de eerste zes maanden na de start', schrijft hij.

Noodzakelijke verbouwingen

Het gaat om een bedrag van 400.000 euro dat nodig is. 'Een groot deel van voornoemde voorschot is de huur van de eerste vier maanden plus drie maanden intekengeld (een soort premie voor iemand die een nieuwe baan accepteert red.) en de noodzakelijke eerste verbouwingen om in 2019 reeds een vliegende start te kunnen maken.'

De gemeente stort het voorschot op de rekening van de Energieacademie en op 1 augustus begint het bestuur met de voorbereidingen. Opvallend is dat de gemeente pas twee maanden later, op 2 oktober 2019, de subsidieaanvraag formeel toekent aan de Energieacademie. Op die dag wordt de subsidiebeschikking van 1,2 miljoen euro tot en met 2021 verstuurd.

Europese subsidie

Ook een Europese subsidie van 665.000 euro die al in maart 2019 is aangevraagd wordt pas maanden later, op 1 oktober, formeel toegekend. Het is een fors bedrag, maar nadeel van deze Europese subsidie is dat projecten officieel aanbesteed moeten worden. Daar was geen rekening mee gehouden, waardoor in de opstartfase van het project vertraging is opgelopen. Overigens is uiteindelijk in 2020 slechts een deel van deze subsidie overgemaakt, een bedrag van 66.500 euro.

Het stadhuis van Den Haag | Foto: John van der Tol

Op het stadhuis is ondertussen de vlam in de pan geslagen. Wethouder Guernaoui is verdachte in een corruptiezaak en moet in het najaar aftreden. Wethouder Bert van Alphen is vanaf dat moment de eerst verantwoordelijke op het dossier 'Energieacademie'. Hij krijgt in januari 2020 de eerste signalen dat er bij de Energieacademie problemen zijn ontstaan. Vakopleiders krijgen hun geld niet en er worden te weinig werklozen aan een baan geholpen waardoor de Energieacademie nauwelijks inkomsten heeft. Ondertussen lopen de vaste lasten zoals huur en vergoedingen en salarissen gewoon door.

Mark Rutte

Eind januari 2020 vraagt het bestuur van de Energieacademie dus weer om een voorschot. Dit keer gaat het om 253.525 euro, de helft van het totale subsidiebedrag van dat jaar. Het is dan een paar dagen voor de officiële en feestelijke opening van de Energieacademie waar zelfs premier Mark Rutte bij aanwezig is. Op 9 maart wordt dit voorschot overgemaakt. Maar al snel blijkt ook dit niet genoeg en op 28 maart vraagt het bestuur vanwege acute liquiditeitsproblemen ook om de andere helft van de subsidie die voor het hele jaar 2020 bedoeld is; opnieuw een bedrag van 253.525 euro dus.

Premier Mark Rutte sprak in de Energieacademie met onder andere Adis uit Eritrea | Foto: Omroep West

De onrust bij de gemeente over de situatie bij de Energieacademie groeit met de dag en er blijkt ook al geen toezichthouder te zijn. In allerijl worden mensen bij elkaar gezocht die een Raad van Toezicht moeten gaan vormen. De Raad van Toezicht stelt een onderzoek in en komt tot de conclusie dat een reorganisatie nodig is om de boel vlot te trekken.

Salarissen

In mei schrijft de gemeente dat het laatste gevraagde voorschot van 253.525 euro wordt gestort, maar onder de voorwaarde dat de contracten met de medewerkers en het management tegen het licht gehouden worden en salarissen en vergoedingen omlaag moeten. Nieuwe contracten moeten voldoen 'aan de (arbeids)voorwaarden die gangbaar zijn in een semi publieke organisatie in het sociaal domein'. De brief sluit af met de mededeling dat 'de overige subsidievoorwaarden onverminderd van kracht blijven'.

Daarmee doelt de gemeente onder andere op een financiële verantwoording. Als voorwaarde voor de subsidietoekenning van 1,2 miljoen euro is namelijk gesteld dat de Energieacademie uiterlijk 30 april 2020 een jaarrekening en een goedgekeurde accountantsverklaring moet hebben overlegd. Dat is niet gebeurd. En ondanks herhaaldelijk aandringen komt die verantwoording er steeds maar niet, zegt de gemeente.

Voorwaarde

Desondanks blijft Den Haag voorschotten uitkeren. De totale subsidie van 2020 is in mei dus al verstrekt en als er in oktober opnieuw geld nodig is, wordt alvast de subsidie van 2021 ingezet. Het project krijgt een voorschot van 150.000 euro. Eind december 2020 kan de Energieacademie de salarissen niet betalen en daarom komt er een voorschot van 55.000 euro. Ondertussen, zo stelt het stadsbestuur, blijft de gemeente tevergeefs aandringen op een complete financiële verantwoording.

Bert van Alphen | Foto: Omroep West

Die komt in brokjes naar de gemeente, maar wethouder Van Alphen is uiteindelijk niet tevreden. 'Geconstateerd kan worden dat gedurende het jaar 2020 de Energieacademie niet heeft kunnen voldoen aan deze rapportageverplichting, ondanks dat de gemeente hier meerdere malen om heeft verzocht', schrijft Van Alphen eerder in een brief aan de gemeenteraad. Volgens hem is de informatie die hij krijgt onvolledig en niet eenduidig. 'Dit bevestigt ons beeld van een ontoereikende administratie binnen de stichting', concludeert hij.

Dit wordt weersproken door Peter van Haagen, de voormalig interim-bestuurder van de Energieacademie. Er is wel degelijk een financiële verantwoording overlegd, stelt hij. 'De gemeente heeft in september 2020 al een financiële verantwoording ontvangen', zegt Van Haagen. 'Daarna is aanvullende informatie verstuurd. Nu ligt er op het stadhuis een jaarrekening met goedkeurende verklaring van de accountant over 2019 en over de eerste drie kwartalen van 2020.'

Onderzoek

Waar de subsidie is gebleven die sinds juli 2019 naar de Energieacademie is gegaan blijft onduidelijk. In elk geval niet naar de mensen die aan het werk geholpen hadden moeten worden. Hoe dit zo mis heeft kunnen lopen en waar het geld aan is uitgegeven, is onderdeel van het onafhankelijke onderzoek dat bureau Berenschot is gestart. Ook laat het bureau onderzoeken of er mogelijk sprake is van fraude of andere strafbare feiten. Half mei verwacht Berenschot het onderzoek te hebben afgerond.

Lees ook: Ruzie en onkunde nekken Haags banenproject: 'Het was oorlog'

Meer over dit onderwerp:
ENERGIEACADEMIE DOSSIER WETHOUDER VAN ALPHEN
Deel dit artikel: