Instellingen

Opgelicht op Marktplaats? De dader vinden is een ingewikkelde klus

Marktplaats
Marktplaats © ANP
LEIDEN - Het oplossen van fraude via Marktplaats blijft een ingewikkelde zaak voor de politie. Al nam dit soort fraude afgelopen jaar af, toch deden 68.000 mensen in 2020 aangifte van oplichting via sites als Marktplaats. Soms gaat het om een paar tientjes, andere keren worden slachtoffers opgelicht voor duizenden euro's. Het gemiddelde schadebedrag is 225 euro. Omdat de opsporingscapaciteit schaars is, zet de politie in op preventie, in samenwerking met onder meer banken en consumenten.
Femke uit Den Haag koopt vooral spullen van Nintendo op Marktplaats. Ze werd al twee keer opgelicht. Een keer via de betaalapp Tikkie, de andere keer via Ideal. Ook Christiaan uit Delft kreeg te maken met een oplichter. Hij bestelde een paar draadloze oortjes voor zijn vriendin, maar kreeg neppers. Beiden deden aangifte bij de politie.
Die aangiftes komen binnen bij het Landelijk Meldpunt Internet Oplichting (LMIO) van de Landelijke Eenheid van de politie. In 2020 kregen ze hier zo'n 68.000 aangiftes binnen van dit soort oplichtingspraktijken. Bij de politie spreken ze van aan- en verkoopfraude, legt Gijs van der Linden uit. Hij is teamleider bij het LMIO.

Klein gedeelte wordt onderzocht

Van die 68.000 aangiftes werden er zo'n 12.500 weer ingetrokken. Nog eens 12.000 tot 13.000 aangiftes zijn enkelvoudige aangiftes. 'Dat zijn aangiftes die op zichzelf staan en die je niet kunt koppelen aan andere aangiftes', legt Van der Linden uit.
Uiteindelijk blijven er zo'n 38.000 aangiftes over die wel aan andere zaken te koppelen zijn, bijvoorbeeld doordat hetzelfde bankrekeningnummer wordt gebruikt of hetzelfde telefoonnummer. Van die zaken wordt in 17 of 18 procent een dossier gemaakt door het LMIO en daar gaat een rechercheur dan mee aan de slag.

Beroepsoplichter gepakt

Een van die rechercheurs is Marieke. Zij werkt in Leiden en houdt zich bezig met de veel voorkomende criminaliteit, VVC in politietermen. Dus zaken als fietsendiefstal, mishandeling en bedreiging. Ook het oplossen van oplichtingszaken hoort bij haar werk. Daarbij krijgt ze alle informatie, als bankrekeningnummers, die ze nodig heeft van het LMIO. 'In principe krijg ik een kant- en klaar pakket.' Daar gaat ze mee aan de slag.
Marktplaatsfraude is een complex probleem, ook voor de politie
Maar ook bij haar team speelt de capaciteit een rol. 'Als we een enkele oplichting krijgen dan pakken we dat niet altijd op. Maar als we er meerdere hebben die allemaal aan dezelfde persoon worden gekoppeld dan pakken we dat wel op.' Laatst had Marieke een zaak waarbij steeds dezelfde naam opdook. Die verdachte wordt dan uitgenodigd voor een verhoor. Daarna is het hele dossier naar het Openbaar Ministerie gestuurd, daar beslissen ze over vervolging. 'Deze man had er echt zijn beroep van gemaakt', vertelt ze. De man verkocht updates van navigatiesystemen.

Ingewikkelde zaken

Naast de capaciteit speelt er nog iets, vertelt Van der Linden: 'Het lastige is de complexiteit van sommige gevallen.' De teamleider illustreert zijn verhaal met een grote kaart van zeker een vierkante meter. Daarop is een soort spinnenweb te zien. Het spinnenweb laat zien hoe aangiftes met elkaar verbonden zijn. Bij iedere aangifte hoort bepaalde informatie als een IP-adres van de oplichter, bankrekening en een telefoonnummer.
Al die gegevens duiken ook op in andere aangiftes, in wisselende samenstellingen door heel Nederland. De bankrekeningen zijn dan ook nog vaak ter beschikking gesteld door katvangers. 'Als je dan naar deze rekeninghouder gaat kijken', wijst Van der Linden op de kaart, 'dan zie je dus dat die dus weer informatie gaat geven wat weer leidt naar een ander telefoonnummer, wat weer leidt naar een ander bankrekeningnummer, wat weer leidt naar een ander adres, wat vervolgens weer leidt naar een andere rekeningnummer.'

Voorkomen is beter

Omdat de opsporing complex is, zet de politie ook in op preventie, om te voorkomen dat mensen worden opgelicht. Zo wisselen ze data uit met Marktplaats zodat die oplichters van de site kan weren. Maar ook met de Autoriteit Consument en Markt (ACM) en banken zodat rekeninghouders die meewerken aan oplichting kunnen worden aangepakt.
Van der Linden vindt dat er ook een verantwoordelijkheid ligt voor de burger. Zo vertonen we online vaak ander gedrag dan in de echte wereld. Hij geeft het voorbeeld van iemand die een telefoon aanbiedt op straat. 'Hij ligt in de auto om de hoek, als je mij 300 euro geeft ben ik zo terug en dan kom ik hem brengen. Ga je mij die 300 geven? Nee, natuurlijk niet! Maar waarom doen we het dan massaal online wel', vraagt hij zich af.

Doe altijd aangifte

Voor wie twijfelt om aangifte te doen na oplichting heeft Van der Linden een duidelijke boodschap: 'Doe alsjeblieft aangifte!' Het is geen garantie dat de zaak ook wordt opgepakt maar de informatie kan er wel voor zorgen dat andere zaken misschien wel worden opgelost, legt hij uit.
'Op het moment dat je bijvoorbeeld een bankrekening benoemt. Bij meerdere meldingen over een bankrekeningnummer sturen wij ook een melding naar de bank. En wat doet die bank? Die blokkeert die rekening en zo voorkomen we dat ander mensen slachtoffer worden.'

Christiaan kreeg zijn geld terug

Femke is, ook nadat ze twee keer is opgelicht, nog altijd actief op Marktplaats. 'Ik ben wel geschrokken, ik kijk wel beter uit', vertelt ze. Ze let er nu op hoe lang iemand actief is op Marktplaats en hoe de berichten zijn geschreven. En wat er wordt aangeboden en voor welke prijs. In de aangifte die ze deed bij de politie heeft ze weinig vertrouwen: 'Ik zie mijn geld niet meer terug.'
Christaan zocht contact met de man die hem nep-oortjes verkocht. 'Toen heb ik het vrij hard gespeeld'. Christiaan stuurde de man een screenschot van de aangifte en een Tikkie met het verzoek het geld terug te storten. 'Ik denk dat dat hem een beetje schrik heeft gegeven, want hij heeft gelijk betaald. Maar die aangifte ga ik niet natuurlijk niet intrekken.'