Instellingen

Delft bespioneert eigen inwoners online met 'nepaccounts'

© ANP

DELFT - De gemeente Delft volgt en leest berichten van bewoners uit de stad op internet en op social media via een nepaccount. Dat blijkt uit een brief van het college van burgemeester en wethouders. Liedewei Timmermans van Onafhankelijk Delft is verbolgen over deze acties. 'De gemeente noemt het een neutraal account, maar het mag gewoon niet. Het is tegen de wet.'

D66 en Onafhankelijk Delft hadden vragen gesteld over het gebruik van nepaccounts door de gemeente. Uit onderzoek van de NHL Stenden Hogeschool en de Rijksuniversiteit Groningen in mei bleek dat één op zes gemeenten actief met bewoners meekijkt op sociale media. De gemeenten zouden de bewoners met nepaccounts online in de gaten houden om inzicht te krijgen in bijvoorbeeld uitkeringsfraude of het ontstaan van problemen in de openbare orde, zoals rellen. Dat laatste is overigens tegen de wet, de bevoegdheid hiervoor ligt namelijk bij inlichtingen- en veiligheidsdiensten en met grote uitzondering bij de politie.

Naar aanleiding van het onderzoek stelden Christine Bel van D66 en Liedewei Timmermans van Onafhankelijk Delft schriftelijke vragen aan de burgemeester en wethouders. Zij waren vooral benieuwd of Delft de bewoners ook actief volgt. Het antwoord was wat hen betreft niet bevredigend. 'We zien eigenlijk dat er in de beantwoording om het echte antwoord heen wordt gedraaid', legt Bel uit tegenover mediapartner Omroep Delft.

Geen nepaccount, maar een 'neutraal' account

Het college geeft zelf in de brief te kennen geen gebruik te maken van nepaccounts, maar van een 'neutraal' account. Dit account bestaat uit een gegenereerde naam met een nietszeggend plaatje, zodat de ambtenaar die sociale media gebruikt voor onderzoek niet met naam en toenaam gevonden kan worden.

Dat neutrale account wordt volgens een woordvoerder van de gemeente gebruikt door een informatiespecialist binnen de gemeentelijke organisatie. 'Deze is parttime in dienst bij het domein Openbare orde en Samenleving. Op social media volgt de medewerker met dit neutrale account maatschappelijke ontwikkelingen, hij gebruikt daarbij geen persoonlijke gegevens van mensen. Die informatie wordt dan weer ter kennisgeving naar boven in de organisatie gebracht.' De gemeente wil niet zeggen om welk account het gaat.

Maatschappelijk relevante onderwerpen

'Denk bijvoorbeeld aan de jongerenwerkers bij wijkorganisatie Delft voor Elkaar', vervolgt de woordvoerder. 'De informatiespecialist kan hen op basis van openbare informatie aansporen om over een veiligheidsonderwerp dat speelt bij de jongeren in gesprek te gaan. Het gaat dan om maatschappelijk relevante onderwerpen zoals extremisme. Zo kan je preventief handelen.'

Daarbij geeft de gemeente eveneens te kennen dat het 'neutrale' account alleen wordt gebruikt als de informatiespecialist zich in sommige groepen online onveilig voelt. In groepen waar dit niet speelt zal de informatiespecialist altijd het eigen account gebruiken. 'Maar dat is een afweging die de specialist zelf maakt en waar waarschijnlijk dan ook akkoord op wordt gegeven', aldus een woordvoerder van de gemeente.

Niet duidelijk wat identiteit is

Timmermans van Onafhankelijk Delft is in ieder geval sceptisch over de schriftelijke antwoorden van het college. 'De gemeente noemt het zelf een neutraal account dat ze inzetten voor dergelijke doeleinden, maar feit blijft dat het een account is waar niet duidelijk uit blijkt wat de identiteit is van de gebruiker. Dat is in essentie gewoon een nepaccount. Dat mag gewoon niet, de wet wordt niet nageleefd', zegt Timmermans.

Feit blijft dat het een account is waar niet duidelijk uit blijkt wat de identiteit is van de gebruiker. - Liedewei Timmermans van Onafhankelijk Delft

De gemeente zoekt in haar redenering volgens Timmermans naar een invulling van artikel 172 in de gemeentewet, die beschrijft dat de burgemeester belast is met de handhaving van de openbare orde. Het college van B&W zegt dat de gemeente ook online mensen kan volgen om in uitzonderlijke gevallen de orde in de openbare ruimte veilig te stellen, juist omdat de burgemeester in dergelijke gevallen de controle heeft over het politiekorps.

Bevoegdheid ligt bij de politie en inlichtingendiensten

Echter ligt de bevoegdheid om online informatie te verzamelen over de openbare orde en publieke veiligheid volgens Timmermans in principe bij de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, en bij grote uitzondering bij de politie. 'Dat is dan ook direct onze oproep. We moeten ons aan de wet houden. Het is niet voor niets dat bepaalde taken bij andere onderdelen van de overheid liggen. We moeten daarom onderzoeken of de gemeentelijke organisatie hiermee niet te ver is gegaan', vertelt Bel daarover.

De gemeente wil overigens uitsluiten dat er 24/7 wordt gelet op de bewoners van Delft. Persoonlijke gegevens worden volgens het stadsbestuur niet ingezien, en er wordt niet constant gekeken naar deze ontwikkelingen of signalen. 'We mogen bijvoorbeeld niet in besloten groepen komen, alle informatie die wordt gebruikt is altijd openbaar beschikbaar', legt de woordvoerder uit.

Teleurstelling over beantwoording

D66-fractievoorzitter Bel is vooral teleurgesteld wat betreft het gebruik van het account voor de handhaving op de participatiewet. Dit is de wet die voorziet in de bijstandsuitkering, de participatiewet en de Wajong voorziet. De gemeente geeft aan dat er in het kader van de participatiewet onderzocht wordt of mensen uitkeringsgerechtigd zijn. Mochten externe organisaties aanwijzingen hebben voor fraude, dan kan in uiterste noodzaak op internet worden gekeken naar aanvullend bewijs of andere signalen. De resultaten van dat onderzoek moeten worden gedeeld met de betreffende bewoner.

Je moet niet uit wantrouwen mensen online nauwlettend gaan volgen. - Christine Bel van D66

Maar Bel is het niet eens met het gebruik van internetbronnen. 'Je moet niet uit wantrouwen mensen online nauwlettend gaan volgen. Als gemeente mag je er niet vanuit gaan dat mensen in de bijstand frauderen, dit zijn vaak mensen die gewoon echt hulp nodig hebben. Er is maar een klein percentage die dat doet. Als er signalen zijn dat iets niet klopt, moet je er dus niet direct vanuit gaan dat er wordt gefraudeerd. Nalatigheid is vaak geen fraude, onwetendheid is dat ook niet', legt Bel uit.

Moties bespreken in gemeenteraad

Daarom hoopt de D66-fractievoorzitter dat er in ieder geval in het Sociaal Domein wordt gestopt met het gebruik van internetbronnen voor onderzoek. 'Je kunt je namelijk afvragen hoe efficiënt de aanpak hiervoor is. Je zou de capaciteit die hiervoor vrij komt misschien beter kunnen gebruiken voor het helpen van de mensen.'

De fracties van D66 en Onafhankelijk Delft willen in ieder geval meer duidelijkheid zien van de gemeente. 'We gaan op basis van deze antwoorden een actuele motie indienen bij de volgende gemeenteraadsvergadering, we willen namelijk verdere vragen stellen over dit onderwerp. Daarnaast zetten we erop in dat het monitoren stopt, tot er meer duidelijkheid is', sluit Timmermans af.