Architect Amare: 'Dit is een gebouw voor de hele stad, niet alleen voor culturele instellingen'

DEN HAAG - Terwijl werklieden van de bouwer nog druk aan de slag zijn en het fijne stof in het zonlicht dwarrelt, ziet architect Thomas Offermans al voor zich hoe het hier straks wordt. Passanten die op straat voorbijwandelen, kunnen via de enorme ramen zien hoe dansers repeteren in de ruimten aan de Spui-kant van Amare. Binnen is er een concert in één van de grote zalen. In de foyers zitten mensen te werken of oefent een yogaclubje. 'Daar word ik het meest blij van', zegt hij. 'In het entreegebied zijn veel plekken waarvan iedereen gebruik kan maken. Het biedt mooie doorkijkjes. Dit hebben we voor de stad gemaakt. Niet alleen voor de instellingen.'
De komende dagen wordt het nieuwe culturele hart van Den Haag stap voor stap in gebruik genomen. Donderdagavond is in aanwezigheid van de koning en koningin de officiële overdracht van de gemeente aan de gebruikers: Nederlands Dans Theater (NDT), het Residentie Orkest, het Koninklijk Conservatorium en Stichting Amare.
Aanstaand weekeinde kunnen bewoners van Den Haag het gebouw voor het eerst bekijken tijdens het UIT Festival. Daarmee is Amare niet langer slechts een onderwerp van jarenlange discussie in de politiek, maar een gebouw waar ook echt muziek wordt gemaakt, gedanst en gezongen.

'Een van de ingewikkeldste gebouwen'

Thomas Offermans van het bureau JCAU van Jo Coenen is samen met zijn collega Stephanie Lama van NOAHH verantwoordelijk voor het gebouw. Samen wandelen ze enkele dagen voor de overdacht door Amare. 'Technisch is dit één van de ingewikkeldste gebouwen van Nederland', zegt hij. 'Het is compact, er werden veel eisen aan gesteld en moest bovenop een bestaande parkeergarage worden gebouwd.'
De entree aan de Turmarktkant van Amare
De entree aan de Turmarktkant van Amare © Omroep West
Toenmalig wethouder Joris Wijsmuller (Haagse Stadspartij) maakte in juli 2015 bekend dat bouwcombinatie Cadanz met een architectenteam en overige adviseurs was geselecteerd om een nieuw cultureel hart voor Den Haag te ontwerpen. Kenmerkend aan het gebouw zijn 'vingers' aan de buitenkant. Later ook wel bomen genoemd.
Direct werd ook gewezen naar het World Trade Centre in New York, dat bij de aanslagen van 11 september 2001 werd verwoest. Dat had een enigszins vergelijkbare gevel. Offermans hoorde dat pas later, vertelt hij nu. Tijdens één van de eerste presentaties aan het grote publiek. 'Het zat totaal niet in onze gedachten.'

Geen cultuurpaleis

Sterker: de keuze voor die vingers - ook wel cannelures genoemd - kwam voort uit een heel andere gedachtegang. 'Het mocht van de gemeente Den Haag geen architectonisch icoon worden', zegt hij. Dat had onder meer te maken met de weerstand in sommige kringen tegen het eerdere ontwerp van Neutelings Riedijk, dat nooit werd gebouwd. Dat was uitbundiger en werd als snel omgedoopt tot 'cultuurpaleis'.
Het mocht van de gemeente geen architectonisch icoon worden
Het nieuwe plan moest veel meer onderdeel worden van de reeks gebouwen die van het Centraal Station (CS) naar het Spuiplein loopt. Daarin zijn het Rijksgebouw naast CS en het stadhuis de 'twee bad motherfuckers', zoals Offermans ze noemt. De dominante gebouwen. 'Wij moesten ons aan de ritmiek houden. Dus begonnen we vrij sober.'

Doos met ramen erin

De eerste schetsen gingen uit van een soort doos met ramen erin. Later werd daaraan een open plint - de begane grond - toegevoegd. Omdat het naastgelegen stadhuis wordt gekenmerkt door meer horizontale lijnen, besloten de architecten Amare juist meer verticale lijnen te geven, als een contrast. Verder zijn op de lager gelegen verdiepingen meer openbare ruimten, op de bovenste de besloten delen van het conservatorium. Ook daarmee sluit Amare volgens Offermans en Lama meer aan bij andere gebouwen aan de Turfmarkt met hun 'beeldbepalende kronen'.
Uitzicht op de Nieuwe Kerk vanuit een van de repetitieruimtes van het NDT.
Uitzicht op de Nieuwe Kerk vanuit een van de repetitieruimtes van het NDT. © Omroep West
Vandaar dat de ontwerpers ook gordijnen om dat gebouw tekenden: wat meer gesloten aan de bovenkant, open beneden. En natuurlijk: ook kunnen er boomtakken in worden gezien, zegt hij. Want dat sluit aan bij het Spuiplein, dat groen moet worden.

'Spectaculair ruimtelijk'

Maar maakt dat het geen saai gebouw? Offermans, zegt hij zelf, is beïnvloed door de Spaanse en Portugese architectuur. Daar draait het om goede, functionele en soms wellicht als sober te omschrijven ontwerpen. 'De eerste vraag daar is: waarom is die lijn schuin? En dan moet je met heel goede argumenten komen. Je kan beter iets rustigers maken, dat heel mooi en tijdloos is, dan iets spectaculairs maar betekenisloos.'
Je kan beter iets rustigers maken, dat heel mooi en tijdloos is, dan iets spectaculairs maar betekenisloos
Nu het zo goed als af is, heeft Offermans gemengde gevoelens over het gebouw. Het is zo mooi geworden als hij had gedacht. 'Zeker als de zon schijnt en je de diepte ziet van de cannelures, is het prachtig. De bouwer heeft dat mooi gemaakt. En van binnen is het spectaculair ruimtelijk met verrassende kleuren.'

Iets hoger budget

Tegelijk zou hij graag hebben gezien dat de gemeente een net iets hoger budget ter beschikking had gesteld, en iets meer tijd. Dan had het nog mooier kunnen worden. Met een beweegbare vloer in de grote zaal ('Die betaalt zichzelf binnen enkele jaren terug') en meer aandacht voor details.
Een voorbeeld. Hij wijst naar een plafond in één van de foyers. Dat kent verschillende hoogtes, waardoor ook de grote deuren die de ruimte moeten kunnen afsluiten, niet even hoog zijn. 'Met net iets meer geld had je dat soort dingen net iets mooier kunnen maken. Als is dat misschien flauw om te zeggen. Want het is erg veel gebouw voor het budget.'

Duurder dan gepland

Dat budget werd wel overschreden. Amare is duurder dan gepland. Toch gaat het daarbij niet om wereldschokkende bedragen. Dat komt onder meer door de keuzes die zijn gemaakt, vertelt de architect. De meeste ruimten zijn sober. Alleen de zalen zijn uitbundiger. Met hout en goudkleuren. Refererend aan de instrumenten van het orkest.
Voor Stephanie Lama was het contact met de toekomstige gebruikers een belangrijke inspiratiebron, vertelt zij. 'Het samenwerken met kunstenaars, choreografen, dansers en musici, die de context vanuit een ander perspectief belichten, zijn heel inspirerend voor mij. De meerwaarde van het bijeenbrengen van de rijke variëteit aan culturele instellingen én de gastvrijheid van een laagdrempelig gebouw voor iedereen zul je straks gaan zien.'

Democratisch theater

Dat leidde onder meer tot wat Offermans een ‘democratisch theater’ noemt. Veel aandacht is er bijvoorbeeld gegaan naar de plekken voor mensen met een handicap. Voor rolstoelen geen aparte rangen. 'Je kunt gewoon aansluiten bij een rij stoelen, zodat je naast je geliefde kan zitten.'
De grote zaal van Amare
De grote zaal van Amare © Omroep West
Verder is er midden in de zaal een rij stoelen met een wat breder pad. De prominentenrij. Maar dat betekent ook dat er dus geen aparte loges zijn voor vips of leden van het koninklijk huis. In geen enkele zaal. In de Hofstad zit de koning dus straks midden tussen het andere publiek naar een voorstelling te kijken. De slogan I Am We Are van het nieuwe culturele hart van de stad wordt daarmee waargemaakt, vindt Offermans. 'Wij wilden niemand uitsluiten.'
Het ontwerp van Amare werd gemaakt door NOAHH Network Oriented Architecture en JCAU, in samenwerking met NL Architects. JCAU ontwierp van buiten naar binnen, NOAHH vooral van binnen naar buiten. NOAHH richtte zich vooral op het ontwerp van de Danstheaterzaal, de Conservatoriumzaal, de Amare Studio en het Koninklijk Conservatorium. JCAU is meer verantwoordelijk voor de uitwerking van de Concertzaal, commerciële ruimten (zoals de vergaderruimtes en horeca), entreegebieden en foyers.