Instellingen

Corrupt of niet? Haagse wethouders wachten al twee jaar op rechtszaak

Voormalig wethouders Richard de Mos (l) en Rachid Guernaoui (r)
Voormalig wethouders Richard de Mos (l) en Rachid Guernaoui (r) © ANP
DEN HAAG - Twee jaar na de inval van de Rijksrecherche in de werkkamers van Hart voor Den Haag/Groep de Mos op het Haagse stadhuis is in de corruptiezaak nog altijd niemand voor de rechter verschenen. Sterker: een eventuele zaak laat nog wel even op zich wachten, mogelijk tot eind 2022. Dit blijkt uit gesprekken van Omroep West met betrokkenen. Ook de Haagse burgemeester Jan van Zanen vindt dat de zaak lang duurt. 'Het moet opschieten. Het is goed voor iedereen dat er duidelijkheid komt.'
Deze vrijdag staat Richard de Mos op met een gespannen, maar prettig gevoel. Een bijeenkomst markeert het begin van de verkiezingscampagne van zijn partij. Vrijdagavond gingen de partijleden akkoord met zijn benoeming tot lijsttrekker van Hart voor Den Haag/Groep de Mos. Een feestje dus. Precies twee jaar nadat hij door rechercheurs van zijn bed werd gelicht.
Binnen een paar dagen was hij geen wethouder meer, maar zat hij zonder werk en met een zwaar gemoed thuis met de gordijnen dicht. 'Ik kwam in het verdachtenbankje terecht, terwijl ik daar niet thuishoor', vertelt hij in de fractiekamer van het Haagse stadhuis. Op een pallet ligt daar een flinke stapel van ‘Mijn verhaal’, het boek waarin hij zijn visie op de gebeurtenissen deelt.

Gerucht over horecavergunningen

De kern daarvan herhaalt hij ook nu. Nadat een ambtenaar in het Haagse stadhuis aan de bel trok, vanwege een gerucht dat via Groep de Mos horecavergunningen konden worden ‘geregeld’, begon het Openbaar Ministerie (OM) in september 2018 aan een groot onderzoek. Eerst werd een gesprek afgeluisterd tussen raadslid Nino Davituliani, haar partner Erdinç Akyol en een horeca-adviseur. Maar in die conversatie werd naar het zich laat aanzien niks illegaals besproken, zo blijkt uit een transcript in het strafdossier. Toch werd het onderzoek voortgezet.
Het OM richt zich daarin op de nauwe banden tussen ondernemers uit de vastgoedwereld en horeca én de partij. De Mos bezweert opnieuw dat hij en zijn nieuwe en dus onervaren partij daarbij misschien niet altijd even handig optraden, maar dat er niets is gebeurd dat het onderzoek, laat staat een veroordeling, rechtvaardigt.

‘Ga eerst de VVD onderzoeken’

Om vervolgens ook naar connecties tussen het bedrijfsleven en gevestigde landelijke partijen te wijzen. Toen over donaties aan de VVD eind vorig jaar berichten verschenen, van onder meer onderzoeksplatform Follow the Money, was dat reden voor hem om de verhoren even stop te zetten. ‘Ik heb gezegd: 'Als u vindt dat donaties fout zijn, ga dan maar eerst eens de VVD onderzoeken'. Daar regent het giften.' Want, voegt hij daaraan toe: 'De graagte waarmee dat onderzoek naar ons werd gedaan, daar heb ik nog steeds vragen over.'
Vragen die nog even op een antwoord moeten wachten. Want ondanks dat het nu twee jaar geleden is dat de Rijksrecherche bij hem thuis en op het stadhuis binnenviel, is in de corruptiezaak rond Hart voor Den Haag/Groep de Mos nog altijd niemand voor de rechter verschenen.

Onderzoek overgedragen aan rechter-commissaris

Wel is het onderzoek door het Openbaar Ministerie (OM) inmiddels afgerond en overgedragen aan de rechter-commissaris, bevestigt een woordvoerder. De rechter-commissaris heeft onlangs een besluit genomen over aanvullende onderzoekswensen van de verdediging en de aanklager. In dat kader staan van januari tot en met maart nieuwe verhoren op de planning. Pas daarna beslist het OM definitief of de zaak voor de rechter komt. Een eventuele zitting zal dan ook niet eerder plaatsvinden dan de tweede helft van 2022, verwachten advocaten van verdachten.
Rechercheurs aan het werk bij de woning van wethouder De Mos
Rechercheurs aan het werk bij de woning van wethouder De Mos © Omroep West
Terug naar 1 oktober 2019. Terwijl agenten de fractiekamer van Groep de Mos binnenstebuiten keren, maakt het OM bekend dat De Mos en collega-wethouder Rachid Guernaoui worden verdacht van ambtelijke corruptie, omkoping en schending van het ambtsgeheim. Een week later dienen ze onder druk van toenmalig burgemeester Pauline Krikke, collega-wethouders én de gemeenteraad hun ontslag in. Bijna een jaar later, in juli 2020, worden ze officieel op de hoogte gebracht van de voorlopige aanklachten: schending van het ambtsgeheim, meineed, corruptie en deelneming aan criminele organisaties met enkele vastgoed- en horecaondernemers. De Mos wordt bovendien verdacht van het inhuren van een illegale klusjesman.

Criminele organisatie

Groep de Mos-raadslid Nino Davituliani wordt verdacht van meineed en deelname aan de vermeende criminele organisatie. Dan zijn er nog verdenkingen tegen drie vastgoedondernemers en twee horecaondernemers. Hen wordt verweten betrokken te zijn bij de schending van ambtsgeheimen door de wethouders en omkoping van de politici.
Op dit moment is aan die aanklachten niets veranderd. Of het daadwerkelijk tot een rechtszaak komt, is nog niet zeker, maar advocaten van de verdachten houden er ernstig rekening mee: 'Misschien dat een paar individuele zaken nog worden geseponeerd, maar in zo'n groot proces komen zeker mensen voor de rechter', zegt Davituliani's advocaat Hendrik Sytema.
Omroep West sprak voor dit verhaal met verschillende verdachten, hun advocaten, de Rotterdamse rechtbank en het Openbaar Ministerie. Het OM wilde niet reageren op de uitspraken die worden gedaan door De Mos, Van Zanen en andere betrokkenen.

‘Hoop op wijsheid van het OM’

De Mos hoopt nog steeds dat de zaak wordt geseponeerd, vertelt hij. 'Ik hoop op wijsheid van het Openbaar Ministerie. Dat ze ook zichzelf dit niet aandoen. Want als ze wel doorgaan, gaan ze als een gieter af. Dat ze naar aanleiding van valse aangiften en politieke framing een onderzoek zijn begonnen, snap ik nog wel. Maar als ze dan niets vinden, moeten ze ook stoppen. Uiteindelijk gaan ze bakzeil halen.'
Uiteindelijk gaan ze bakzeil halen - Richard de Mos
In zijn in februari verschenen boek schrijft De Mos dat het OM hem vooral verdenkt, omdat hij als wethouder zijn donateurs zou hebben bevoordeeld en hen tijdens coalitie-onderhandelingen heeft betrokken bij zijn klankbordgroep. De Mos zegt altijd transparant te zijn geweest over wie zijn donateurs waren, en hen hetzelfde te hebben behandeld als andere ondernemers in de stad. Zijn advocaat Peter Plasman ziet hier weinig strafbaars in, stelt hij in het voorwoord van datzelfde boek.

Gemeenteraadsverkiezingen in maart

Ondertussen naderen de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022. De Mos vertrouwt erop dat de kiezer het slepende proces tegen hem niet zal gebruiken om Hart voor Den Haag af te straffen. 'De stad is niet gek. Wij gaan voor veertien, vijftien zetels. Ik voel aan de vibe in Den Haag dat dat ook kan. Daar leeft echt het gevoel: 'Er is hem een kunstje geflikt.''
Neemt niet weg dat hij hoopt dat er snel duidelijkheid komt. ‘Ik heb behoefte aan vaart. Ik wil dat zwaard van Damocles boven mijn hoofd weg hebben.'

Jan van Zanen wil duidelijkheid

Dat geluid leeft breder. Ook de Haagse burgemeester Jan van Zanen vindt dat de zaak lang duurt. 'Het moet opschieten', stelt hij. 'Het is goed voor iedereen dat er duidelijkheid komt.'
Een zaak duurt gemiddeld zes á zeven jaar - hoogleraar criminologie Hans Nelen
Toch is het niet bijzonder dat deze zaak zo lang duurt, zegt hoogleraar criminologie Hans Nelen. Hij is gespecialiseerd in corruptie en georganiseerde criminaliteit en deed onderzoek naar zaken die vergelijkbaar zijn met de Haagse corruptieaffaire. 'Van de feitelijke start van het onderzoek tot de onherroepelijke uitspraak, dus in hoger beroep, duurt een zaak gemiddeld zes á zeven jaar. En dan heb je nog uitschieters.’ Nederland is hier niet uniek in: 'Er zijn landen waar het langer duurt', aldus Nelen. Het onderzoek naar Groep de Mos werd in september 2018 geopend. De teller staat in feite dus al op ruim drie jaar.

Geen duidelijke sporen

Reden dat dit soort onderzoeken zolang duren, is het type bewijslast in deze zaken. 'Bij een moord zijn er vaak duidelijke sporen, zoals bloed en vingerafdrukken. In een corruptiezaak is er vaak veel meer informatie om te analyseren, die je mede verzamelt via getuigenverklaringen. Het kost veel tijd om dat allemaal te analyseren.'
Nelen vindt het niet vreemd dat verdachten pas een jaar na de inval werden opgeroepen voor verhoor. 'Je wilt het dossier goed kennen voor je een getuige confronteert. Anders stel je misschien niet de goede vragen, en levert het verhoor niks op.'

Straf minder effectief

Desondanks vindt Nelen het geen goede zaak als een onderzoek te lang duurt: 'Je bent afhankelijk van verklaringen, en mensen vergeten dingen in de loop van de tijd. Ook neemt het gevoel van schuld af als iemands fouten verder in het verleden raken. Dan is een straf die mensen moet aanzetten tot reflectie ook minder effectief.'
Voor Richard de Mos heeft het slepende onderzoek ook andere gevolgen. Natuurlijk haalt hij nog inkomsten uit zijn raadslidmaatschap in Den Haag en ontvangt hij wachtgeld, maar dat laatste houdt binnenkort op. Daarom is hij druk aan het solliciteren. Via een wervingsbureau ging hij op zoek naar een baan waar zijn passie ligt: het onderwijs. Dat leidde tot een enthousiast gesprek.

Wybren van Haga

'We waren er ook helemaal uit: het salaris, hoeveel dagen ik er zou gaan werken. Maar toen belden ze twee dagen later op. De directeur durfde het toch niet aan.' Daarom is De Mos blij dat hij via zijn eigen communicatie- en adviesbureau toch aan de slag kon voor de partij Belang van Nederland (BV NL) van Wybren van Haga.
Desondanks is De Mos met de raadsverkiezingen in aantocht strijdvaardiger dan ooit, zegt hij. Hij noemt het zelfs realistisch dat de campagne die vrijdag begint, zijn partij veertien of vijftien zetels gaat opleveren in de Haagse raad in maart volgend jaar. 'Ze proberen mij en mijn partij in gijzeling te houden. Maar dat lukt ze nooit.'