Den Haag vanuit de wolken in 1950-1990: 'Mooi om te zien hoe hele wijken zijn ontstaan'

1967 - Plein 1813
1967 - Plein 1813 © Uitgeverij Watermerk
DEN HAAG - 'Het is een stukje geschiedenis. Dat je Moerwijk ziet ontstaan en de Utrechtsebaan. Waarom loopt die trouwens zo slingerend naar het Malieveld, in plaats van in een rechte lijn? Nou, dat staat in dit boek.' Maandenlang werkte samensteller Hans van Kralingen aan 't Haagsche land vanuit de wolken, dat op op 4 november verschijnt. De Haagse burgemeester Jan van Zanen neemt het eerste exemplaar in ontvangst. Het fotoboek bevat ruim driehonderd luchtfoto's van fotograaf Bart Hofmeester uit de periode 1950-1990.
In het 304 pagina's tellende naslagwerk staan voor het overgrote deel luchtfoto's van Den Haag, maar ook van Rijswijk, Leidschendam-Voorburg, Voorschoten, Delft, Wassenaar, Zoetermeer, Pijnacker-Nootdorp, Westland, Midden-Delfland en Maasdijk. Een nostalgische vogelvlucht door de jaren heen, voorzien van uitgebreide teksten van de journalisten Carel van der Velden, Hans Hemmes en Hans van Kralingen.
Delftenaar Van Kralingen dompelde zich hiervoor maandenlang onder in het omvangrijke archief van Bart Hofmeester (1921-2001), een van de pioniers van de commerciële luchtfotografie. Vanaf begin jaren '50 legde Hofmeester gedurende tientallen jaren Nederland van boven vast. De fotograaf was een begrip onder uitgevers van boeken, kranten en tijdschriften.
1960 - Bouw van de Pier
1960 - Bouw van de Pier © Uitgeverij Watermerk

Avonden ploegen door duizenden foto's

De verzameling van Hofmeester telt naar schatting twee miljoen foto's. Dat ongelofelijke archief is nu in bezit van Fotobureau Roel Dijkstra. 'Ik heb als beeldredacteur gewerkt bij de vroegere Haagse Courant en daar ken ik Roel van', vertelt Van Kralingen over de samenwerking. 'Hij benaderde mij voor de samenstelling van dit fotoboek, om foto's door te spitten en een selectie te maken. 'Ik schrok me het hoempapa', lacht Van Kralingen. 'Het is echt een méga-archief.'
De zestiger Van Kralingen, net gestopt met werken en niets om handen, stortte zich vol overgave op zijn puzzelklus. 'Het was ook nog eens coronatijd, je kon toch nergens heen. Dan kun je je tijd maar beter nuttig besteden, toch? Bovendien vond ik het heel leuk om te doen.' Hij was er dan ook maanden zoet mee.
Boekcover 't Haagse land vanuit de wolken
Boekcover 't Haagse land vanuit de wolken © Uitgeverij Watermerk
'Ik denk dat ik door wel tienduizend foto's heb geploegd. Je moet je voorstellen: op sommige foto's stond dan Den Haag, maar als je meerdere vergelijkbare foto's vanuit de lucht hebt van zestig jaar gelden, nou, zoek dan maar uit waar het precies is. Het pasgebouwde Moerwijk bijvoorbeeld, speur maar eens herkenningspunten. Soms was ik uren bezig met één foto, om uit te pluizen wat waar en wanneer was. En ik ken Den Haag vanwege mijn voormalige werk voor de krant toch aardig goed.'

Nostalgisch naslagwerk van plekken in Den Haag en omstreken

Google bleek een dankbaar hulpmiddel, net als oudere topografische kaarten en social media. 'Uiteindelijk zijn we tot een selectie van driehonderd foto's gekomen. Vanwege het omvangrijke archief hebben we de keuze gemaakt niet alleen foto's van Den Haag te gebruiken, maar ook van randgemeenten. Dan spreek je ook een verder publiek aan. Ik heb vooral gekeken naar wat leuk zou zijn. Herkenningspunten, bekende plaatsen zoals het strand van Scheveningen en gebouwen als het Binnenhof.'
't Haagsche land vanuit de wolken; Van de Pier tot Delft en Zoetermeer is vanaf 4 november verkrijgbaar. Het boek toont een greep uit de rijke collectie luchtfoto’s van Bart Hofmeester en zijn bedrijf AeroCamera uit de periode 1950-1990. Afgedrukt op groot formaat, zodat de beelden goed tot hun recht komen. In dezelfde serie verschenen eerder Rotterdam vanuit de wolken, Rijnmond vanuit de wolken en Dordrecht en de Drechtsteden vanuit de wolken.
Volgens Van Kralingen is het luxe fotoboek een gevarieerd naslagwerk geworden. 'Met het risico dat als het boek straks uit is en mensen erdoorheen bladeren zoiets hebben van: nee, dat is niet 1950, maar 1955, want die lantaarnpalen stonden er toen nog niet. Dat was bij de eerdere fotoboeken uit de serie ook zo, dat zal nu niet anders zijn', lacht hij.
1950 - Het Kurhaus in oude glorie
1950 - Het Kurhaus in oude glorie © Uitgeverij Watermerk

Vliegen op slechts 100 meter hoogte voor het perfecte plaatje

'Het is vooral een mooi stukje geschiedenis, van hoe het toen was', vervolgt Van Kralingen. 'Zeker voor mensen die ergens al tientallen jaren wonen. Dat je je wijk helemaal ziet ontstaan. Of het ziekenhuis gebouwd ziet worden.'
'Er werd soms ook heel laag gevlogen, om die foto’s te kunnen maken. Op soms maar 100 meter hoogte. Dat staat ook beschreven in het boek. Over het strand bijvoorbeeld, of over het Vredespaleis. Dat mocht niet, dan werden ze door de autoriteiten weer teruggeroepen. Maar dan was de foto al gemaakt. En daar zitten heel bijzondere tussen. Het is echt een mooi boek geworden.'