Instellingen

Van directie grote bedrijven naar de klas: 'Geschrokken van het onderwijssysteem'

Merel van Vroonhoven
Merel van Vroonhoven © Ambo|Anthos Uitgevers
DEN HAAG - Ze was één van de 'jongens' in de directie van Nationale Nederlanden en ING, ze was lid van de raad van bestuur van de Nederlandse Spoorwegen én voorzitter van de toezichthouder Autoriteit Financiële Markten. Maar om maatschappelijk het verschil voor het individu te maken, koos ze voor een opmerkelijke en totaal andere richting. De Haagse Merel van Vroonhoven staat sinds dit jaar als zij-instromer voor de klas in het speciaal onderwijs. Hoe de alweer 53-jarige juf tot die beslissing kwam, is terug te lezen in de bestseller De Stap. Maar hoe kijkt juf Merel er nu een paar maanden later tegen aan?
Vanwege de promotie voor haar boek schoof Van Vroonhoven het afgelopen jaar regelmatig aan bij de diverse talkshows die de Nederlandse televisie rijk is. Het beeld is nog steeds die van een goed geklede, welbespraakte 53-jarige dame uit het bedrijfsleven en niet bepaald die van een schooljuf. Toch staat juf Merel drie dagen in de week voor de klas van de Eerste Nederlandse Buitenschool in Den Haag.
Van Topvrouw van het Jaar naar juf Merel
Omdat die beelden niet met elkaar rijmen, willen we dat met eigen ogen zien: de Topvrouw van het Jaar 2012 voor de klas in het speciaal onderwijs, toch niet bepaald de makkelijkste groep. De vraag of er een verschil is tussen de topvrouw Merel van Vroonhoven en juf Merel pareert ze stellig: 'Nou in essentie niet, nee.' Misschien flauw, maar misschien wel qua kleding? 'Qua kleding wel ja, ik heb veel vaker gympjes aan nu, die had ik eigenlijk nooit aan. Ik had vaak hoge hakken aan. Maar ik vind, ook een juf op school moet er leuk uitzien.'

Eigen zoon

Het speciaal onderwijs is geen onbekende wereld voor haar, want haar zoon heeft ook op deze school gezeten. Niet geheel toevallig geeft ze nu op diezelfde school, samen met de leraar van haar zoon, les: 'Ik had twintig jaar in verschillende directiefuncties gezeten, maar in toenemende mate wilde ik meer van betekenis zijn op een individueel niveau. Bij mijn eigen zoon, die autisme heeft, heb ik gezien hoe belangrijk leraren zijn voor zijn ontwikkeling. Toen dacht ik: er is zo'n groot lerarentekort, ik kan nog twintig jaar in vergaderzalen blijven zitten of ik kan de PABO gaan doen.'
Een stap die toch ook veel twijfels met zich meebracht: 'Ik had allerlei angsten. Wat laat ik allemaal achter? Kan ik zonder al die ondersteuning, want ik was een secretaresse gewend en mensen die mij ondersteunen. Nu moet ik zelf alles oplossen. Vroeger belde ik de IT als mijn computer niet opstartte. Dan kwam Maurits en die zei: hier heb je een nieuwe.'

Angst voor het nieuwe

Ook was er de angst of het financieel wel uitkwam. De derde angst: 'Ik heb altijd geroepen dat er meer vrouwen in hogere functies moeten en nu ga ik voor de klas staan. Kan ik dat wel maken? En dan de laatste, misschien wel de belangrijkste: kan ik dit vak nog leren? En dat weet je niet van tevoren. Je bent ook bang om fouten te maken.'
Uiteindelijk is dat haar heel erg meegevallen. 'Ik kom bijna dagelijks thuis met verhalen ook over mijn eigen onkunde. Dat geeft aanleiding tot veel gelach aan de keukentafel. En het is ook heel mooi om iets nieuws te leren.'

Neo-liberaal beleid

De vraag of dit haar droombaan is, beantwoordt ze volmondig met 'ja'. Wat niet wil zeggen dat er nog wel het nodige aan verbeterd kan - en wat haar betreft moet - worden. 'Van het vak zelf ben ik niet geschrokken, daar ben ik alleen maar heel erg enthousiast over. De omstandigheden waar het onderwijs in verkeert en hoe wij het onderwijs in Nederland hebben ingericht, namelijk door te doen alsof scholen met elkaar moeten concurreren, daar ben ik wel heel erg van geschrokken.'
Daarbij doelt ze vooral op de concurrentie tussen scholen onderling en het vormen van grote klassen omdat het efficiënter moet: 'Dat is heel erg herkenbaar van andere sectoren: van het openbaar vervoer, de financiële sector, de zorg. Dat is het gevolg van decennialang marktwerkingsdenken en economie als het hoogste goed van onze samenleving. Het kan zomaar zijn dat je in Laak scholen hebt waar kinderen naar huis worden gestuurd omdat er geen leraar te vinden is en een paar haltes verderop, waar geen lerarentekort is en waar nu met het geld wat er is er zelfs leraren worden weggekocht bij die scholen waar al een probleem is.'

Ervaren beginner

Met haar ervaring en invloed als topvrouw pleit ze daarom voor oplossingen: 'Er moeten kleinere klassen komen, er zal beter moeten worden betaald voor leraren en er moeten andere prikkels in het systeem worden gebracht, waardoor scholen meer gaan samenwerken in plaats van dat ze elkaar zien als concurrent.'
Van Vroonhoven benadrukt dat het leraar-zijn enorm wordt onderschat, dat het een beroep is dat je leert met vallen en opstaan. De keerzijde is wel dat zij toch ook een brok ervaring met zich meebrengt: 'Ik ben een beginnende juf, maar wel een ervaren beginner. Al die ervaring, het leiding geven aan mensen, komt nu weer van pas. Het zijn kinderen, geen volwassenen, maar het heeft heel veel overeenkomsten. Mijn kijk op het onderwijs heb ik, omdat ik heb gezien hoe het bij de NS en het openbaar vervoer was georganiseerd. Ik sta drie dagen voor de klas, de andere twee dagen probeer ik via mijn boek, columns in de Volkskrant en mijn bestuurlijke netwerk mijn steentje bij te dragen aan het verbeteren van het onderwijssysteem.'

Politiek

De vraag dringt zich op of in juf Merel niet ook een politica schuilt. Maar die suggestie wimpelt ze lachend af: 'Die vraag wordt mij wel vaker gesteld: goh, zou je niet beter minister kunnen zijn, want dan heb je meer invloed en kan je meer voor het systeem betekenen. Maar ik heb echt gekozen voor de klas, voor individueel van betekenis te zijn, en daar heb ik lang over gedaan voordat ik die stap nam, en daar moest ik ook die top voor bereiken, maar nu ik er zit, ga ik er echt niet weg.'
Geen politica, wel juf. Maar hoe ziet de ideale onderwijzer er dan uit? 'Een goede leraar is iemand die als startpunt hoge verwachtingen heeft van zijn kinderen en voor wie elk kind even belangrijk is. Hoge verwachtingen betekent niet dat ze een hoge CITO-score moeten halen, maar dat je kijkt hoe een kind zich kan ontwikkelen op de manier wat het kind in zich heeft. Dat heb ik bij mijn eigen kind gezien. Niemand hier op school dacht: ik zie een kind met alleen maar beperkingen. Zij keken steeds naar wat kan dit kind wel, hoe kan dit kind zich ontwikkelen en wat kan ik als leraar doen om dit kind optimaal tot leren en ontwikkelen te krijgen. Dat is je belangrijkste taak: hoge verwachtingen hebben van elk kind.'

Bedriegerssyndroom

In haar boek De Stap verwijst Van Vroonhoven naar een gedicht van de Amerikaanse schrijfster Maya Angelou: Life doesn't frighten me at all. Ze kreeg het aangereikt door haar redacteur en herkende daarin haar levensmotto: 'Het gaat over een kind dat zichzelf moed inpraat omdat ze op school zit en allerlei angsten heeft: vinden de andere kinderen me wel aardig, haal ik wel goede cijfers? En ik heb als ervaring in mijn leven dat je allerlei angsten kan hebben, maar je hebt maar één leven, dus laat je niet inpakken door je eigen angsten en door de tegenslagen die je meemaakt. Kijk ze in de ogen. Sommige zijn heel erg heftig, andere minder heftig, maar vaak ben je je eigen vijand.'
Ze spreekt uit eigen ervaring, want als veel anderen heeft zij ook last van het bedriegerssyndroom: 'Dat je bij jezelf denkt: wanneer zien mensen dat ik toch niet zo goed ben als ze denken of kan ik het eigenlijk wel? Maar uiteindelijk doe ik het allemaal wel. En als ik dan terugkijk: wat lijdt een mens toch veel van het lijden dat men alleen maar vreest. Dat geldt ook voor mij. En dus is dat motto: haal alles uit het leven, je hoeft niet je hele leven dezelfde baan te hebben, je hoeft ook niet je hele leven in hetzelfde huwelijk te zitten, wel als je heel gelukkig bent, maar als je niet gelukkig bent, je hebt maar één leven. Dus laat je niet de angst aanjagen, om vast te blijven zitten uit angst voor... voor wat? Voor het leven, voor het onbekende.'