Niet meer roken in de Kamer en val Srebrenica: nieuwe historische stukken openbaar

Oud-minister Gerrit Zalm rookt een sigaretje. Na invoering van de tabaksnota werden rookpauzes ingevoerd.
Oud-minister Gerrit Zalm rookt een sigaretje. Na invoering van de tabaksnota werden rookpauzes ingevoerd. © ANP
DEN HAAG - Notulen van de ministerraad van 1996, stukken over de ondergang van vliegtuigfabriek Fokker en documenten over de Tweede Wereldoorlog. In het Nationaal Archief in Den Haag zijn vanaf dinsdag weer nieuwe stukken in te zien.
Elk jaar opent het archief stukken die tot dit jaar gesloten moesten blijven of alleen mochten worden ingezien onder strikte voorwaarden. Voor medewerkers van het instituut is zo'n jaarlijkse opening een hoogtepunt. Ze noemen het zelf 'Openbaarheidsdag' en 'feest voor de democratie'.
'Het is voor ons ook altijd weer spannend wat er openbaar wordt', vertelde Annet Waalkens van het Nationaal Archief in West Wordt Wakker op Radio West. 'Dit jaar komt een indrukwekkend aantal dossiers vrij.'

Ministers niet blij met rookverbod

Bijvoorbeeld de notulen van de ministerraad uit 1996. Daarin is te lezen dat niet alle ministers blij waren met de tabaksnota, die hen verbood om nog te roken in de Tweede Kamer. 'Ze moesten niets hebben van rookpauzes en wilden heel graag in de Tweede Kamer blijven roken', aldus Waalkens. 'Daarom zijn ze druk bezig geweest om van de Trêveszaal een werkplek te maken in plaats van een vergaderzaal, zodat roken zou mogen.'
Ook heel persoonlijke verhalen uit de Tweede Wereldoorlog zijn vanaf dinsdag toegankelijk voor iedereen. Zoals het verhaal van een vrouw die in een vrouwen-jappenkamp gevangen zat. Waalkens: 'Ze beschrijft in haar getuigenverklaring hoe troostmeisjes werden geselecteerd en hoe de vrouwen in het kamp probeerden te voorkomen dat jonge vrouwen als slachtvee door de Japanners werden meegenomen. Ze zwaaiden met stokken en gaspijpen om die vrouwen te beschermen, terwijl de Japanners zwaaiend met een klewang, een traditioneel zwaard, tussen de vrouwen doorliepen.'

'Knoop in je maag als je dit leest'

'Je krijgt een knoop in je maag als je dit leest', zegt Waalkens over de getuigenverklaring. 'We bewaren hier de grote geschiedenis natuurlijk, maar door dit soort kleinere verhalen kun je ook de emoties tonen die bij die geschiedenis horen.'
Naast deze documenten zijn vanaf dinsdag ook stukken openbaar die gaan over besluiten die moesten worden genomen na de val van Srebrenica en over de IRT-affaire. Die affaire ging over opsporingsmethoden bij de aanpak van zware drugscriminaliteit. Ook wordt meer duidelijk over het faillissement van vliegtuigfabriek Fokker.

Bijna duizend jaar geschiedenis

In het Nationaal Archief ligt volgens de instelling bijna duizend jaar geschiedenis opgeslagen. Het gaat om 142 kilometer aan papieren archieven, 15 miljoen foto's, 300.000 kaarten nog eens 1,2 petabyte aan digitale bestanden.