'Aan de vernieuwing aan Den Haag Zuidwest kleven grote risico's'

Veel woningen in Den Haag Zuidwest verkeren in slechte staat
Veel woningen in Den Haag Zuidwest verkeren in slechte staat © ANP/Martijn Beekman
DEN HAAG - Aan de plannen voor de vernieuwing van Den Haag Zuidwest kleven grote juridische risico's. Die kunnen leiden tot grote vertraging en forse financiële problemen. Dat wordt duidelijk uit een analyse die een aantal oppositiepartijen in de Haagse gemeenteraad heeft laten opstellen door een deskundige. De partijen vinden daarom dat wethouder Martijn Balster (PvdA, wonen) de plannen voor sloop in nieuwbouw in de Dreven, Gaarden en Zichten te rooskleurig voorstelt en eisen woensdag in een debat opheldering.
De gemeente Den Haag en woningbouwcorporatie Staedion presenteerden anderhalf jaar geleden ambitieuze plannen voor de Dreven, Gaarden en Zichten, drie buurten in Den Haag Zuidwest. Daar gaat de corporatie samen met bouwer Heijmans tweeduizend woningen slopen om er nieuwe voor terug te bouwen. Ook komen er nog eens 3500 extra huizen bij. Dat zou nodig zijn omdat veel van de woningen in slechte staat verkeren. Daarnaast is er woningnood en zijn die extra huizen hard nodig, aldus de gemeente.
Maar sommige bewoners vinden de plannen onbegrijpelijk. Zij willen liever dat hun woningen worden gerenoveerd. Ook een aantal oppositiepartijen in de raad heeft grote moeite met enorme operatie die dit deel van de stad staat te wachten. Vandaar dat ze ook juridisch advies inwonnen van een expert op het gebied van aanbestedingsrecht, mededingingsrecht en staatssteun, Prof. mr. Elies Steyger. Zij is tevens verbonden aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Hoofdbrekens bij bouwprojecten

Steyger oordeelt in een analyse dat een recente uitspraak van de Hoge Raad van toepassing zou kunnen zijn op de grote operatie. Dit Didamarrest zorgt in veel gemeenten voor hoofdbrekens bij bouwprojecten. Het komt er in het kort op neer dat overheden niet langer bouwgrond of vastgoed exclusief aan één partij mogen aanbieden. Andere gegadigden moeten kunnen meedingen. In Zuidwest worden geen gronden verkocht, maar langdurig uitgegeven in erfpacht. Toch is dit vergelijkbaar, stelt Steyger. Volgens haar zou ook het uitgeven van grond vallen onder het 'mededingingsbeginsel' van de Hoge Raad.
Staedion heeft nu de gronden in het gebied in bezit of in erfpacht. Die grond gaat volgens de huidige constructie terug naar de gemeente. Die geeft ze vervolgens - zonder dat aan concurrenten is gevraagd of die hier willen bouwen - uit aan Heijmans. Dit terwijl het goed mogelijk is dat ook andere bouwers graag aan de slag willen in Zuidwest. Zeker omdat de gemeente met hulp van Rijksgeld de aanleg van openbare ruimte en wegen betaalt. De professor stelt dat dit leidt tot een 'reëel risico op juridische procedures'. Met als gevolg tijdverlies en eventueel financiële consequenties.

Naar de rechter

Een ander juridisch gevaar is dat gronduitgifte niet is aanbesteed. Volgens de gemeente was dit niet nodig, maar de jurist betwijfelt dat. Ook in dit geval zouden concurrenten van Heijmans naar de rechter kunnen stappen. Weer zou tijdverlies een gevolg zijn. Zeker als de rechter de bezwaarmakers in het gelijk stelt en het project alsnog moet worden aanbesteed.
Bewoners Den Haag Zuidwest uiten hun zorgen bij wethouder Martijn Balster (PvdA)
Bewoners Den Haag Zuidwest uiten hun zorgen bij wethouder Martijn Balster (PvdA) © Omroep West
Steyger vermoedt bovendien dat er ook nog eens sprake kan zijn van verboden staatssteun. De gemeente weerspreekt dat omdat de woningen waaraan een financiële bijdrage wordt geleverd, bestemd zijn voor de sociale huur. Daarnaast gaat het om huurwoningen voor middeninkomens én betaalbare koopwoningen voor bepaalde groepen mensen. Volgens de jurist zijn de groepen waarom het gaat echter niet helder omschreven. Dat zou op problemen kunnen stuiten bij de Europese Commissie. In het uiterste geval zou die de overheidsbijdrage kunnen terugdraaien. Daarbij gaat in het in dit geval om 27 miljoen euro.

Alarmbellen gaan af

De kritiek van de Steyger zorgt ervoor dat bij SP, HSP en Partij voor de Dieren alarmbellen afgaan. Fractievoorzitter Robert Barker van die laatste partij: 'De gemeente sluit in achterkamertjes een dealtje met Heijmans en als later blijkt dat dit helemaal niet juridisch kan zit de belastingbetaler met de gebakken peren. Dit risico moeten we als gemeente niet willen lopen.'
Zijn collega Lesley Arp van de SP wijst erop dat Balster de plannen snel - nog voor de verkiezingen in maart - door de gemeenteraad wil loodsen. 'De gemeente wil met stoom en kokend water dit plan er doorheen drukken en walst over bewoners heen. Bezwaren van bewoners tegen dit megalomane plan worden in de wind geslagen, maar de belastingbetaler wordt mogelijk wel met grote risico's opgezadeld', stelt zij.

Grond goedkoop verkocht

De partijen hebben er ook grote moeite mee dat de uit de stukken over de plannen duidelijk wordt dat Heijmans de grond van de gemeente mag kopen tegen veel lagere prijzen dan in de eigen gemeentelijke regels is vastgelegd. Zo wordt de grond voor dure woningen en het parkeren met negatieve grondwaarde verkocht.
Dit betekent dat voor de bouw van dure woningen de gemeente grond geeft en ook nog geld ervoor betaalt, stellen ze. Tim de Boer van de HSP, in een verklaring: 'Het valt niet uit te leggen dat dure woningen worden gesubsidieerd, terwijl voor de sociale woningen de volle prijs moet worden betaald. Heijmans wordt met dit plan gewoon gepamperd terwijl er juist aan betaalbare woningen een schreeuwende behoefte is.'