Grote zorgen bij Haags strijkkwartet om Oekraïense componist: 'Hij is uitgesproken anti-Poetin'

Valentin Silvestrov geeft het Matangi Quartet aanwijzingen tijdens zijn bezoek aan Den Haag
Valentin Silvestrov geeft het Matangi Quartet aanwijzingen tijdens zijn bezoek aan Den Haag © Matangi Quartet
DEN HAAG - Sinds zijn komst naar het Unheard Festival in Den Haag in 2017 is het Matangi Quartet persoonlijk bevriend met de wereldberoemde componist Valentin Silvestrov. Muziek van de 84-jarige Oekraïner is ook te beluisteren op 'Outcast', het nieuwe album van het Haagse muziekgezelschap. De cd-presentatie woensdag in Korzo Den Haag had een feestje moeten worden, maar door de oorlog in Oekraïne maakt het strijkkwartet zich nu vooral grote zorgen over de in Kiev wonende Silvestrov.
Een paar weken geleden lijkt er niks aan de hand als het Matangi Quartet meerdere exemplaren van de nieuwe cd opstuurt naar Kiev. Maar of ze ooit op het adres van Silvestrov zullen aankomen, is door de inval van het Russische leger nog maar de vraag. Het strijkkwartet heeft de afgelopen dagen meerdere keren contact gehad met de dochter van de componist, want zelf leeft hij als een kluizenaar.
Matangi Quartet bezorgd om bevriende componist Silvestrov (84) in Oekraïne
Violiste Maria-Paula Majoor: 'Het was redelijk bizar dat je bezig bent met de cd-presentatie, dat de oorlog uitbreekt en dat je opeens contact moet zoeken met Silvestrov. Je hebt net een doos cd's opgestuurd, hoopt dat hij veilig is en je gaat je heel erg zorgen maken. In eerste instantie hoorden we steeds dat het goed ging, dat ze in Kiev bleven en dat het nog meeviel. Maar de dreiging in Kiev is nu zo groot dat ze toch Oekraïne gaan verlaten. We weten nog niet waar ze heen gaan, maar ze houden ons op de hoogte. Gezien zijn leeftijd zal dat nog niet makkelijk worden.'

Onderdrukte vrijheid

De 84-jarige Silvestrov heeft volgens Majoor nooit een geheim gemaakt van zijn afkeer van het toenmalige Sovjet-regime en het huidige Rusland onder Poetin: 'Wij hebben op het festival in 2017 zijn derde strijkkwartet in Nederlandse première gebracht. Nou, hij zei: dit is echt een grote politieke aanklacht tegen de Russische inmenging in Oekraïne en ja, daar was hij heel fel op.' Violist Daniel Torrico vult aan: 'Hij is heel erg politiek geëngageerd. Hij is uitgesproken anti-Poetin.'
Matangi Quartet
Matangi Quartet © Matangi Quartet
Op de nieuwe cd 'Outcast', verschoppeling in het Nederlands, wordt de muziek van Silvestrov gekoppeld aan twee Russische componisten: Alfred Schnittke en Dmitri Shostakovich. Geen toeval, want zij hebben zich volgens Majoor alledrie in het verleden uitgesproken tegen het Sovjet-regime. 'Het is hele verschillende muziek, maar ze hebben een zelfde zeggingskracht. Een soort onderdrukte vrijheid, die je voelt in de muziek. Die ze graag naar buiten willen brengen, maar het mag niet. Die onderdrukking verbindt hen.'

Kluizenaar

De vriendschap met de Oekraïense componist is een bijzondere. Silvestrov neemt namelijk nooit de telefoon op en heeft ook geen e-mail. Maar toen het Matangi Quartet hem in 2017 wilde uitnodigen voor het eigen Unheard Festival, legden ze uiteindelijk via een hele ingewikkelde constructie toch contact met zijn dochter. Toen hij hier was, verliep het contact ook via zijn dochter. Torrico: 'Hij communiceert met muziek. Het liefst gaat hij achter een piano zitten. Hij kan ook geen Duits of Engels. Hij communiceert in gebrom.'
Het Matangi Quartet samen met componist Valentin Silvestrov en zijn dochter
Het Matangi Quartet samen met componist Valentin Silvestrov en zijn dochter © Matangi Quartet
Maar zo onverstaanbaar als hij klinkt, zo helder is de taal van zijn muziek. Majoor: 'Soms klinkt het hemels, maar dat staat in schril contrast met andere gedeelten, die heel fel kunnen zijn. Het is niet alleen maar verzet, juist ook de melancholie van wat had kunnen zijn, wat kan zijn.' Mocht het Silvestrov en zijn dochter lukken om Kiev te ontvluchten, dan staat het bedje in Den Haag al gespreid: 'Hij is altijd welkom. Dat weet hij.'
De cd-presentatie van het Matangi Quartet is woensdag 9 maart in Korzo, Den Haag. De opbrengst van het concert gaat naar Stichting Vluchteling.