Toneelstuk over operettezanger Heesters: was hij fout of maakte hij slechts de verkeerde keuze

Rinus Sprong en Hannah de Leeuwe in de voorstelling 'Jopie'
Rinus Sprong en Hannah de Leeuwe in de voorstelling 'Jopie' © 7Sprong
DEN HAAG - Het is 2019 als danser en acteur Rinus Sprong na het spelen van de voorstelling 'Jopie, het leven is geen revue' in gesprek raakt met een emotionele man. In tranen vertelt de man hoe hij als kind vaak werd gepest en werd uitgescholden voor NSB'er. De reden: zijn vader was muzikant en had ooit in het Kurhaus gespeeld in het orkest van de Nederlandse operettezanger Johan Heesters, over wie de voorstelling gaat. Een operettezanger die in Duitsland een grote ster was, maar in zijn eigen land na de oorlog werd gezien als 'fout'. Een persona non grata. Binnenkort is de voorstelling over zijn leven opnieuw te zien.
'Een fenomeen', noemt Rinus de zanger. Voor de oorlog was hij ook hier de 'hot jeune-premier in theater en film', zoals hij het omschrijft. Razend populair werd hij onder meer door zijn rol in de film 'Bleke Bet'.
Maar ook toen al trad hij veel op in Duitsland en Oostenrijk, waar hij op handen gedragen werd en liefkozend 'Jopie' werd genoemd. Een ongelofelijke tenor en zelfs ereburger van de stad Wenen. Maar ook een van de favoriete artiesten van Adolf Hitler. Heesters heeft voor hem opgetreden. Maar dat is niet het enige: er bestaan foto's waarop te zien is hoe Heesters met zijn hele operettegezelschap een bezoek brengt aan concentratiekamp Dachau.
Veel draait om de vraag of Heesters ook in Dachau heeft opgetreden. Volgens Rinus bestaan er nog altijd twee kampen: 'voor Jopie en tegen Jopie'. Feit is dat er geen bewijsmateriaal is waaruit je zou kunnen opmaken dat hij in het kamp zou hebben gezongen. Zelf heeft hij het altijd ten stelligste ontkent. Hoe het ook is geweest: de Duitsers hebben hem alles vergeven en lagen aan zijn voeten, de Nederlanders niet. Toen Heesters in de jaren zestig in eigen land een comeback hoopte te maken als de anti-nazikapitein Von Trapp in de musical The Sound Of Music, werd dat door het Nederlandse publiek niet gepikt. Theaterbezoekers bleven massaal weg en hij werd zelfs uitgejouwd.

Fout of niet?

Rinus en schrijfster Hannah de Leeuwe hebben uiteraard flink geworsteld met de figuur Heesters. Hij was omstreden, maar absoluut ook zeer talentvol, charmant en innemend. De Leeuwe sprak zelfs met de weduwe van Heesters, die een stuk jonger was dan hij om er meer over te weten te komen. Het antwoord op de vraag of hij 'fout' was of niet, wordt niet gegeven. Rinus vermoedt dat die vraag ook een stuk minder zwart-wit is dan het lijkt. De Haagse acteur ziet overeenkomsten met het heden:: 'Nu worden artiesten ook gesommeerd om voor bijvoorbeeld Poetin op te treden.' Zelf kent hij dansers van onder meer het Bolshoi-ballet die nu misschien wel voor dezelfde keuze kwamen te staan als Johan Heesters toen. En net als toen staan ook die artiesten nu voor de keus: weigeren en dan misschien je inkomen verliezen, of gehoorzamen aan het regime.
De reden dat deze voorstelling is gemaakt heeft eigenlijk te maken met de uiterlijke kenmerken tussen de Hagenaar en Heesters. 'Thom Stuart en Hannah de Leeuwe vonden mij zo op hem lijken. Wij hebben allebei van die groeven in ons gezicht', vertelt Rinus Sprong in het radioprogramma UIT! op Radio West. Sprong voelt ook een verwantschap: 'Wij wilden ooit allebei acteur worden. Uiteindelijk werd hij zanger en ik danser. Dus voor allebei geldt dat we niet de kant op zijn gegaan die we eigenlijk wilden. Tot dit moment, want in deze voorstelling sta ik eindelijk als acteur op het toneel.'
Johan Heesters in 2011
Johan Heesters in 2011 © ANP
Johan Heesters overleed in 2011 op 108-jarige leeftijd. Een paar maanden voor zijn dood trad hij nog een keer op in Nederland als een 'verrassingsact' in Amersfoort. Opnieuw was er commotie. Bezoekers, onder wie de burgemeester van de stad, verlieten uit protest de zaal. Tussen Johan Heesters en zijn landgenoten is het dus nooit meer goed gekomen.
Het theaterdiner 'Jopie, het leven is geen revue' is te zien op 30 maart in Greens In The Park in Den Haag.