Stilte rond Haagse formatie: waar is Richard de Mos mee bezig?

Richard de Mos bij Haagse winkelcentrum Leyweg tijdens de campagne
Richard de Mos bij Haagse winkelcentrum Leyweg tijdens de campagne © ANP
DEN HAAG - Anderhalve week na de gemeenteverkiezingen is er in Den Haag nog geen zicht op een nieuw stadsbestuur. Terwijl andere gemeenten al verkenners of informateurs hebben aangesteld is de formatie in Den Haag nog niet uit de startblokken gekomen. Alle ogen zijn gericht op Richard de Mos die met zijn partij Hart voor Den Haag de grootste werd, maar het is al een week stil aan zijn kant. Maandag hoopt De Mos de stilte te kunnen verbreken en de stad duidelijkheid te geven over de manier waarop de grootste partij de formatie gaat leiden. Waar is Richard de Mos mee bezig?
Een week geleden, op vrijdag 18 maart, gaf De Mos zijn laatste teken van leven. Hij en zijn partijgenoot Rachid Guernaoui – beiden nog altijd verdachten in een corruptieonderzoek – verklaarden af te zien van een wethouderspost. Het was een handreiking om zo 'de blokkade voor samenwerking met andere partijen op te heffen'. De strategie om op deze wijze Hart voor Den Haag een kans te geven op een plekje in het college kon op weinig enthousiasme rekenen. Voor D66, GroenLinks en de PvdA verandert de geste in elk geval niets. 'Zolang het corruptieonderzoek niet is afgerond, willen wij niet samen met Hart voor Den Haag', herhaalde D66-lijsttrekker Robert van Asten.
Dat is een teleurstelling voor De Mos die vindt dat het om de stad moet gaan en niet om de poppetjes. Desondanks was De Mos vorige week nog optimistisch over de snelheid waarmee hij duidelijkheid kon geven over het verloop van het formatieproces. 'Begin volgende week maakt Hart voor Den Haag kenbaar hoe zij het formatieproces wil leiden', schreef hij vorige week vrijdag in de verklaring.

Achter de schermen

Het bleek te optimistisch, want pas een week later dan voorzien is er zicht op enige duidelijkheid. Richard de Mos verwacht maandag het plan de campagne voor de formatie te kunnen presenteren. Daarvoor is een week lang 'achter de schermen' druk gewerkt door de partij. De Mos wil niet vooruitlopen op de resultaten van dit werk, maar denkt dat 'de stad blij zal zijn' met de weg die hij in wil slaan. Ook wil hij niet ingaan op de vraag of hij het formatieproces in gaat met of misschien wel zonder een verkenner.
Voor het formatieproces zijn geen regels vastgelegd, maar het is gebruikelijk dat de grootste partij het voortouw neemt. Vaak kiest die partij ervoor om een verkenner aan te stellen die de verschillende coalitiemogelijkheden onderzoekt. Daarna komt er een informateur die de onderhandelingen van een specifieke coalitie begeleidt. Als er een coalitieakkoord is gesloten is de formateur aan zet die zich bemoeit met de portefeuilleverdeling en de wethouders. Maar partijen zijn dus niet verplicht om deze lijn te volgen.
De zoektocht naar een geschikte verkenner lijkt het grootste obstakel van deze week te zijn. Vier jaar geleden werd Groep de Mos ook de grootste. Toen regelde De Mos binnen enkele dagen niemand minder dan VVD-coryfee Hans Wiegel als verkenner. Later zou voormalig VVD-minister Edith Schippers als informateur de onderhandelingen tussen Hart voor Den Haag, VVD, D66 en GroenLinks tot een succesvol einde brengen.

Blokkade

Maar deze keer is alles anders voor De Mos. Inmiddels zijn hij en twee partijgenoten al tweeënhalf jaar verdachten in een corruptieonderzoek dat maar niet tot een afronding komt. Dat onderzoek was in 2019 de aanleiding voor het opzeggen van de samenwerking met Groep de Mos in 2019 door toenmalige coalitiegenoten VVD, D66 en GroenLinks. En ook nu zorgt het lopende onderzoek voor een blokkade bij in elk geval D66, GroenLinks en PvdA.
Tel daarbij op dat Hart voor Den Haag/Groep de Mos met negen zetels niet nodig is voor een meerderheidscoalitie. De huidige coalitie van VVD, D66, GroenLinks, CDA en PvdA zou in theorie door kunnen en heeft met twee zetels winst zelfs een bredere basis. Dat maakt het voor een verkenner welhaast ondoenlijk om in opdracht van De Mos een coalitie met Groep de Mos te smeden. Het lijkt erop dat veel potentiele verkenners daarom bedanken.

Raadsakkoord

Het is onduidelijk of De Mos maandag bekend maakt dat hij alsnog een onafhankelijke verkenner of informateur heeft weten te strikken of dat hij andere plannen heeft. Een scenario waar op het stadhuis rekening mee wordt gehouden is dat De Mos kiest voor een raadsakkoord in plaats van het gebruikelijke coalitieakkoord. Dat houdt in dat niet de beoogde coalitiepartijen vastleggen hoe het beleid er in de komende vier jaar uit komt te zien, maar alle partijen uit de gemeenteraad gezamenlijke afspraken maken. De gemeenten Kaag en Braasem en Pijnacker-Nootdorp werkten de afgelopen jaren op deze manier.
Een ander scenario is dat Hart voor Den Haag/Groep de Mos een basis van een akkoord gaat schrijven met een partij die geen blokkade heeft opgeworpen, zoals de VVD. Andere partijen kunnen zich bij dit akkoord aansluiten. Landelijk deden de VVD en D66 dat tijdens de afgelopen formatie ook door een 'proeve van een akkoord' op te stellen.

Tegenvaller

Hoe dan ook: de formatie verloopt niet zoals Richard de Mos gehoopt had. De verkiezingsuitslag was een tegenvaller voor De Mos. Hij gokte op veertien of vijftien zetels, maar kreeg er negen. Met dat aantal wint hij een zetel en is hij de grootste, maar kan Groep de Mos geen samenwerking forceren. Richard de Mos lijkt voor een onmogelijke opgave te staan.