Drank en drugs in woongroep voor jongeren: 'Ik las met angst wat hij nu weer deed'

Jolanda met haar zoon, waar ze weer voor zorgt
Jolanda met haar zoon, waar ze weer voor zorgt © John van der Tol
DEN HAAG - Een veilige leefomgeving. Dat is wat de Haagse Jolanda zocht voor haar zoon en dat dacht ze bij een nieuwe vestiging van Prodeba in Delft te hebben gevonden. De praktijk bleek heel anders. 'Hij raakte aan de drugs, was dronken en liep hele nachten op straat.' Na vier zelfmoordpogingen in een half jaar komt hij weer thuis. Jolanda vindt het belangrijk het verhaal van haar zoon te vertellen. 'Als ik alles had geweten had ik hem nooit laten gaan. Ik maak me zorgen om de ouders die voor dezelfde keuze staan.'
Jolanda heeft over het verblijf van haar zoon bij Prodeba ook een klachtenprocedure aangespannen bij de externe klachtencommissie. Inmiddels heeft de klachtencommissie uitspraak gedaan in deze zaak en Prodeba op alle punten in het gelijk gesteld.
De situatie thuis is in 2021 niet meer houdbaar, vertelt Jolanda Kruithof. 'Mijn zoon heeft veel meegemaakt. Mijn ex-man en de vader van mijn zoon is acht jaar geleden overleden. En een jaar later overleed ook zijn opa. Daar heeft hij veel moeite mee gehad.'
De zoon van Jolanda heeft ADHD en autisme. Een combinatie waar weinig faciliteiten voor zijn. Dus zet Jolanda haar leven stil om voor haar zoon te zorgen. 'Ik was de afgelopen acht jaar constant thuis om voor hem te zorgen. ‘Maar het werd steeds lastiger. Hij groeide en woog op een moment meer dan honderd kilo. Ik had geen overwicht meer op hem. Bijna wekelijks stond hier de politie voor de deur voor allerlei kleine incidenten.'

Woongroep in de Achterhoek

'Voor allebei was op een moment duidelijk dat het zo niet verder kon', vertelt Jolanda. Met behulp van een gezinscoach van de gemeente Den Haag begint een zoektocht naar een plek voor haar zoon. Zo informeert Jolanda met haar op dat moment 16-jarige zoon naar een woongroep in de Achterhoek, tot ze via de gemeente hoort van een nieuw initiatief van het Leidse Prodeba. Zij gaan starten met een kleinschalige woongroep voor jongeren met autisme in Delft. Het lijkt een lot uit de loterij, want haar zoon past precies in de doelgroep.
Omdat de zoon van Jolanda nog minderjarig is, is er met het oog op zijn privacy voor gekozen om zijn naam niet te noemen. De naam is wel bij de redactie bekend, net als bij alle instanties die om een reactie op dit verhaal zijn gevraagd. De zoon van Jolanda heeft zelf ook toestemming gegeven voor de publicatie van het verhaal.
Jolanda bekijkt de folder van Prodeba en de beschermde woongroep lijkt precies wat haar zoon nodig heeft. Duidelijke regels, een goede dagbesteding en professionele begeleiding. Jolanda en haar zoon kijken er allebei naar uit dat hij er kan beginnen. 'Aan de ene kant was het heel ingewikkeld om hem na al die jaren los te laten', legt Jolanda de situatie uit. ‘Maar ik had na acht jaar thuis ook wel enorm veel zin om weer mijn eigen dingen te kunnen doen en niet alleen maar met de zorg van mijn zoon bezig te zijn.'

Net geopereerd aan scoliose

Op 7 juni 2021 verhuist haar zoon van Den Haag naar Delft. De eerste dagen heeft Jolanda veel contact met hem. 'Hij was net geopereerd aan scoliose (een aandoening aan de wervelkolom, red.) en nog aan het herstellen', legt Jolanda uit. De dagen erna wordt het minder. Op verzoek van haar zoon. ‘Ik woon nu hier, dus wil ik ook meer afstand', legt hij Jolanda uit.
De begeleiding van Prodeba houdt dagelijks een rapportage bij met wat de bewoners die dag hebben gedaan. Hierdoor kan Jolanda vanuit huis haar zoon toch volgen. Na twee weken beginnen de eerste negatieve gevoelens te komen. 'Ik las dat hij toestemming van de begeleiding heeft gekregen om het wifi-systeem te hacken. Dat lijkt me geen normale bezigheid.'

Tot 3.00 uur in Delftse Hout

Jolanda probeert het te laten gaan en te vertrouwen op de begeleiding van Prodeba. Dit lukt tot begin juli. 'Ineens lees ik dat mijn zoon de nacht ervoor tot 3.00 uur in Delftse Hout heeft rondgelopen.'
Voor Jolanda reden om Prodeba te bellen. Want in de folder die ze heeft gekregen staat duidelijk dat de bewoners doordeweeks om 22.30 uur naar bed moeten. Jolanda schrikt van het antwoord. 'De woongroep is een open instelling. De jongeren hebben allemaal hun eigen sleutel en kunnen naar buiten wanneer ze zelf willen.'
Kinderen hebben regels nodig en mijn zoon helemaal
Dat is niet wat Jolanda is voorgespiegeld in de folder. 'Ik wist niet wat ik hoorde', zegt ze nog steeds verontwaardigd. 'Kinderen hebben regels nodig. En mijn zoon helemaal. Hij woonde op dat moment niet voor niets niet meer thuis. Hij heeft gedragsproblemen en juist voor kinderen met autisme is regelmaat en het stellen van grenzen belangrijk.'
'Als hij zijn kamer op moet ruimen moet je hem niet vragen of we zijn kamer op zullen gaan ruimen', geeft Jolanda een voorbeeld. 'Dan lijkt het net of er optie is om het niet te doen. Je moet hem gewoon zeggen dat hij dat moet doen. En er consequenties aan verbinden als hij niet doet.'

'Pubers die de wereld ontdekken'

Directeur Kim Verburg van Prodeba benadrukt in een reactie dat de bewoners pubers zijn 'die de wereld ontdekken, de grenzen verkennen en experimenteren'. Wel geeft Verburg aan dat er geen straffen staan op overtredingen. 'Er zijn heldere regels en afspraken waar iedereen zich aan dient te houden. Er zijn consequenties bij het overtreden van de regels, maar er wordt niet gestraft.'
Een van de mogelijke consequenties is een time-out. De bewoner wordt dan tijdelijk ergens anders geplaatst. 'Dit om het betreffende kind tot rust te laten komen', legt Verburg uit. 'Sommige ouders kiezen ervoor om de time-out bij hen thuis plaats te laten vinden. Na een time-out wordt er een gesprek gevoerd over regels en verwachtingen en komen ze weer terug op de groep.'

Jolanda pakt eigen leven op

Jolanda merkt dat de begeleiding van de woongroep hier moeite mee heeft. 'De begeleiding was heel jong. Ze kwamen bijna allemaal net van school. Nu geeft dat niet, want iedereen moet zijn vak leren. Maar dan moet je er wel ervaren begeleiding bijzetten. Die ontbrak', beschrijft de Haagse haar ervaringen met de woongroep.
Jolanda probeert ondertussen haar eigen leven weer op te pakken. Zo gaat ze eind juli een paar dagen naar een vriendin in België. 'Ik was daar net aangekomen toen ik werd gebeld door mijn zoon. Hij vertelde dat het niet goed ging en dat hij opgehaald wilde worden. Dus ik razendsnel naar Delft, en ik heb hem even mee naar huis genomen.'
Jolanda wil ouders die in dezelfde positie zitten waarschuwen
Jolanda wil ouders die in dezelfde positie zitten waarschuwen © John van der Tol
Na een paar dagen gaat haar zoon terug naar Delft, maar de problemen worden niet minder. 'Op 5 augustus word ik weer gebeld. Dit keer dat mijn zoon met spoed naar de psychiater gebracht moet worden. Hij zag schimmen en hoorde allemaal stemmen. Die dag was de eerste keer dat hij suïcide heeft geprobeerd te plegen tijdens zijn verblijf daar. Het lijkt vooral gekomen te zijn, omdat hij constant nachten oversloeg in het huis.'
Een medewerker van Prodeba gaat met Jolanda en haar zoon mee. 'Het was voor mij natuurlijk heel heftig om mee te maken, maar hij kreeg medicatie en kon terug naar Delft worden gebracht. Toen ik terugkwam werd ik door de medewerker die meeging gevraagd of we samen de rapportage over het bezoek in konden vullen, omdat ze het moeilijk vond om dat te doen. Ik vond dat zo apart. Daar word je toch voor opgeleid?'

Team onder leiding van ervaren leidinggevende

Directeur Verburg van Prodeba is van mening dat de begeleiding van de nieuwe woongroep ervaren genoeg is. 'Het creëren van een goed pedagogisch klimaat is belangrijk, maar kost ook tijd omdat de samenstelling van de groep geheel nieuw was, evenals het team. Het team staat onder leiding van een ervaren leidinggevende en wordt ondersteund door ervaren gedragswetenschappers', beschrijft Verburg.
Er zijn het afgelopen jaar wel veel verschillende begeleiders geweest. Zo heeft de zoon van Jolanda in vier maanden tijd drie verschillende mentoren gehad. 'Elke dag blijven wij met ons team en de betrokken partners dit nieuwe aanbod doorontwikkelen en waar nodig verbeteren', reageert Verburg op het verhaal van Jolanda.

Jongeren van zestien hebben zelfbeschikking

Bij Jolanda komt het gevoel dan al op dat ze de verkeerde keuze heeft gemaakt. 'Ik had hem graag al mee naar huis genomen, maar mijn zoon wilde daar zelf nog niet weg. Hij zei dat hij het moest proberen zodat ik mijn eigen leven weer op kon pakken. Omdat jongeren vanaf zestien jaar al een grote mate van zelfbeschikking hebben kon ik hem niet dwingen. Hij bepaalde waar hij zou wonen, dus hij bleef in Delft.'
Jolanda blijft het leven van haar zoon op de voet volgen. Wanneer ze het gevoel heeft dat het nodig is neemt ze contact op met de begeleiding. 'Die zagen mij vooral als de bemoeizuchtige ouder. De andere bewoners op het adres zaten er na tussenkomst van Jeugdzorg. Die hebben vaak geen ouders meer, of geen ouders meer die zich met de opvoeding van de kinderen bemoeien, maar alleen een voogd die eens per maand kijkt of het goed gaat. Terwijl ik elke morgen met angst en beven de computer aanzette om te kijken wat mijn zoon de dag ervoor had uitgevreten.'

Beginnen met roken en drugs

Het beeld dat Jolanda krijgt stemt haar niet vrolijk. 'Mijn zoon begint in die tijd met roken en gebruikt drugs. Niet op het wooncomplex zelf, maar wel als hij van huis is. Hij komt dan helemaal stoned thuis.' Ook is hij regelmatig dronken, leest Jolanda. 'In het complex zit ook een afdeling voor meerderjarigen met gedragsproblemen. De minderjarigen gaan naar de kamers van de ouderen en kunnen daar gewoon alcohol drinken.'
Omroep West heeft de dagrapportages van Prodeba over de zoon van Jolanda die in dit verhaal worden beschreven allemaal ingezien. Vanwege de privacy kan Prodeba in haar reactie niet verder ingaan op het verblijf van de zoon van Jolanda in Delft.
Ook qua gezondheid gaat het niet goed. 'Mijn zoon is een moeilijke eter. In de folder staat dat hier rekening mee wordt gehouden, maar de bewoners hebben geen inspraak in het eten. Dus wat doe je als je geen pasta lust en er drie keer in de week pasta op het menu staat? Dan eet je niet en ga je na het eten naar de McDonalds of bestel je een broodje döner. In zes maanden is mijn zoon daar 18 kilo aangekomen. Morbide obesitas is een belangrijk gezondheidsrisico. Daar was totaal geen aandacht voor.'
De maanden verstrijken en Jolanda wordt steeds bezorgder om haar zoon. ‘Ze wisten niet wat ze met hem aan moesten. Ik ben een paar keer middenin de nacht uit bed gebeld. In die maanden heeft hij een keer straf gekregen. Die bestond uit een time-out. Hij moest toen weer enkele dagen naar huis. Naar een situatie waarvan ze wisten dat het niet goed ging, want daar kwam hij vandaan voor hij naar Delft verhuisde.’
Het scheelde echt niet veel of hij was er niet meer geweest
Haar zoon doet in de resterende maanden van het jaar nog drie pogingen om zichzelf te doden. 'Een keer scheelde het echt niet veel of hij was er niet meer geweest. Het was dat de politie toevallig aanwezig was voor een ander incident. Die hebben zijn leven gered.'
In december heeft ook haar zoon er genoeg van. Tijdens een woedeaanval in Delft breekt hij zijn hand. Hierop gaat hij naar huis, maar door toeval breekt hij hier ook nog eens zijn voet. 'Omdat ik twee hoog woon moest mijn zoon wel weer terug naar Delft, want hij kwam hier de trap niet op.'

'Mag ik weer met jou mee naar huis?'

Twee weken zit haar zoon alleen op zijn kamer. Als Jolanda met hem meegaat om het gips eraf te laten halen hoort ze die verlossende woorden. 'Als het gips eraf mag, mag ik dan weer met jou mee naar huis?'
Jolanda neemt haar zoon met liefde weer mee naar huis, ondanks de problematische periode voor het verblijf in Delft. Naar omstandigheden gaat het goed, vertelt Jolanda. 'Hij is nog wel depressief, maar er zijn geen incidenten meer geweest. En door zijn verblijf in Delft is hij noodgedwongen zelfredzamer geworden. Ik hoef niet meer overal mee naar toe. Hij kan nu alleen naar de psycholoog, dus dat scheelt al wel.'

'Huidige situatie geeft ook rust'

Alleen voor Jolanda is de situatie weer zoals hij was. 'Mijn zoon heeft gezegd dat hij nooit meer naar een woongroep wil. Hij heeft gezien hoe het daar gaat en dat wil hij nooit meer. Hij heeft al gezegd dat hij nu thuis blijft wonen. Voor mij is dat een zware belasting, maar voor je kind heb je dat over. Ik moet ook zeggen dat ik het zelf veel vermoeiender vond toen hij in Delft zat. De huidige situatie geeft ook mij meer rust.'
Hoewel de situatie nu beter is dan voor het vertrek naar Delft neemt Jolanda het Prodeba kwalijk dat er nooit serieus naar haar geluisterd is. 'Het lag nooit aan hen', vertelt ze over de vele gesprekken die ze met het Leidse bedrijf heeft gevoerd. 'Ik heb het gevoel dat deze groep veel te snel is opgezet. Je verwacht dat een bedrijf als Prodeba weet hoe ze een nieuwe groep op moeten zetten met hun ervaring.'

'Begrijpen de wanhoop en het verdriet'

De directie van Prodeba bestrijdt dat de groep te snel is opgezet, maar zegt wel dat er het afgelopen jaar veel is veranderd. 'We begrijpen de wanhoop, het verdriet, boosheid en frustratie van de ouder en diens perspectief. Maar de groepsdynamiek en de individuele behoeften van de kinderen zijn niet van te voren te voorspellen, dat is maatwerk en dient continu aangepast te worden. Het boekje is gemaakt voor aanvang van de start van de groep en wordt steeds aangepast.'
Jolanda is er niet gerust op. 'Deze mooie woorden hoor ik al vanaf het begin. Maar in de tijd dat mijn zoon er zat is er niets veranderd. Dat stoort mij. Als ouder is het de moeilijkste beslissing die je kunt nemen dat je eigen kind niet meer bij jou kan wonen. Dan wil je een goed geïnformeerde beslissing nemen. Als ik had geweten hoe het er echt aan toe zou gaan bij die instelling dan zou ik hem hier nooit naar toe laten gaan. Gelukkig is het uiteindelijk voor mijn zoon net goed gegaan, maar ik wil niet andere ouders en andere kinderen in dezelfde situatie terechtkomen.'
Heeft u (anonieme) tips over dit onderwerp? Neem dan contact op via chris.van.dijk@omroepwest.nl