De babyboomers van de Joodse gemeenschap: 'Onze ouders hadden weer iets om voor te leven'

Na de oorlog stichtten veel Joden een nieuw gezin
Na de oorlog stichtten veel Joden een nieuw gezin © Beeld uit documentaire 'Door de lens van Mau Schaap'
DEN HAAG - In de jaren na de Tweede Wereldoorlog ontstaat er een golf van geboortes, de zogenaamde babyboomers. Zo ook onder de Joods gemeenschap die in Den Haag weer een nieuw bestaan probeert op te bouwen. 'Men wilde proberen weer zo normaal mogelijk te leven. En dat is een leven met een gezin en kinderen.'
Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog keerden zo'n 2000 Joden terug naar Den Haag om hun leven weer op te pakken. Een makkelijke tijd was dat niet, want ze hadden geen geld, geen bezit en kwamen terug op plekken waar niks meer was. Bovendien was bij velen ook de hele familie nog vermoord. Toch was er een belangrijke houvast: het stichten van een nieuw gezin en daarmee een nieuwe, Joodse generatie.
In de documentaire 'Door de lens van Mau Schaap' krijgen we dankzij de historische beelden van filmmaker Mau Schaap een uniek kijkje in de Joodse gemeenschap in Den Haag tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. De beelden werden onlangs ontdekt door zijn zoon Eli, die sinds de jaren '70 in New York woont. Haagse, Joodse kinderen van toen kijken voor het eerst naar deze beelden en vertellen aan de hand daarvan over de trauma's en de moeilijkheden van de eerste jaren na de oorlog. Maar ze vertellen ook over hoop en veerkracht en hoe ze samen hun leven en gemeenschap in Den Haag weer wisten op te bouwen. De documentaire zie je zaterdag om 17.00 uur op TV West en is gemaakt door Arbel Eshet in opdracht van Stichting Joods Erfgoed Den Haag.
Eén van de kinderen van die nieuwe generatie is Lous, geboren in 1948. 'Er was een generatie mensen die gemist werd, maar de gemeenschap moest door', vertelt ze in de documentaire. 'Dat pak je op. Samen, met elkaar de schouders eronder zetten. De babyboom had ook ongelofelijk veel impact omdat ze iets hadden om voor te leven. Een nieuwe generatie konden ze opvoeden. En ik denk dat dat voor de overlevenden ontzettend belangrijk is geweest.'

Een babyblessing

Frans werd geboren in 1935 en heeft veel herinneringen aan de periode van de babyboom en het belang daarvan voor de overlevenden. 'Hitler had veel weggehaald. Dus er was veel vreugde als er nieuwe Joodse kinderen kwamen, een babyblessing. Alles wat gevierd kon worden, werd gevierd. Dat was heel belangrijk.'
Ook Rob is met zijn geboortejaar 1946 een babyboomer en ook hij onderstreept de vreugde die de generatie van zijn ouders had voor de nieuwe Joden. 'Alle kinderen werden extra verwend, omdat het een wonder was dat er weer nieuwe kinderen konden komen', zegt hij. 'Het Joodse volk was niet uitgeroeid. Ik werd ook goed verwend. Ik had een halve bibliotheek, een elektrische trein, een hockeystick, een tennisracket en gereedschap. Het kon niet op.'
Bep Schaap-Bedak, de vrouw van Mau Schaap en moeder van Eli Schaap, nam het initiatief om na de oorlog in Scheveningen een Joodse kleuterschool op te zetten. Zowel Rob als Lous zaten op deze kleuterschool en zien voor het eerst de beelden daarvan: 'Ontzettend leuk om dit te zien'.
Beelden van de eerste naoorlogse Joodse kleuterschool in Den Haag: 'Ik zie veel bekende gezichten'

'Ga je ook op kamp?'

De Joodse gemeenschap kroop in die jaren langzaam weer uit z'n schulp. Het leven werd steeds wat gewoner en verschillende verenigingen brachten de mensen bij elkaar om het gemis wat op te vullen. Toch was er ook een keerzijde: het oorlogstaboe.
'Wij vroegen aan elkaar, ga je ook op kamp?', herinnert Jacqueline zich, geboren in 1948. 'Zo naïef waren we. Het woord kamp gaf ons niet het gevoel van een concentratiekamp. We hadden geen benul.'

Joodse pijn

Ook Lous merkte als kind de gevolgen van de Joodse pijn waar niemand over praatte. 'Ik kan met niet herinneren dat er werd gezegd: vermoord', doelt ze op omgekomen familieleden. 'Ze waren er gewoon niet meer. Ik ben ook opgevoed zonder foto's van mijn omgekomen familie. Ik had heel snel in de gaten dat ik niet verder moest vragen.'
Door de gevonden filmbeelden van zijn vader Mau kreeg Eli Schaap hele bijzondere beelden van zijn neef en nichtje onder ogen. Zij waren 7 en 8 jaar toen ze werden vermoord in Auschwitz. 'Mijn vader heeft die filmen nooit vertoond, omdat het emotioneel te moeilijk was.'
Eli Schaap ziet beelden van zijn neef en nichtje, die omkwamen in Auschwitz
Elk jaar vertelt Het Nationale Theater op 4 mei de verhalen uit de oorlog in 'De laatste Getuigen'. Na eerdere edities over onder meer de Atlantikwall, het Oranjehotel en kind zijn in de oorlog, worden nu de verhalen verteld van de Joodse gemeenschap in Den Haag tijdens en na de oorlog. Deze editie hier te zien.
LEES OOK: