Veel details in rechtszaak over moord op Renée maken indruk

De 23-jarige Renée
De 23-jarige Renée © Privéfoto
DEN HAAG - Elke moord is zinloos. Elke moord is gruwelijk. En bij elke moordzaak komen in de rechtszaal details aan de orde die je misschien eigenlijk niet wil horen, of je nou een nabestaande bent of een toehoorder, zoals een verslaggever. En als verslaggever maak je continu de afweging: wil mijn publiek dit dan wel horen of lezen? Na afloop vragen ook wij ons af of we het goed hebben gedaan en waarom de ene zaak nou meer indruk maakt dan de andere.
De moord op de 23-jarige Renée uit Den Haag is zo'n zaak die diepe indruk maakt. Om te beginnen vanwege de totale willekeur waarmee zij is uitgezocht als slachtoffer. Ze ging naar huis na een avondje stappen met haar teamgenoten van de Haagsche Rugby Club. Was eerst nog bij één van de meiden thuis geweest en fietste op zondag 23 mei 's nachts naar het Belgisch Park, waar ze tijdelijk inwoonde. Ze zou de volgende dag gaan verhuizen naar haar eigen woning. Ze was bijna thuis toen ze Ferry T. passeerde, die al ruim een uur op zijn scooter rondjes reed door Scheveningen en de (Nieuwe) Scheveningse Bosjes.
Dinsdag bleek tijdens de zitting dat hij haar op de Doorniksestraat van haar fiets trok en de bosjes in sleurde. Het Openbaar Ministerie (OM) denkt dat hij haar al vrij snel heeft gestoken met zijn mes, om haar te verzwakken en zo haar verzet te breken. Renées ouders wezen er in hun slachtofferverklaringen op: hun dochter was een sterke, jonge vrouw die deed aan schaatsen op nationaal niveau, hockeyen, skiën, wielrennen, zeilen en rugby. Ze was net aangenomen als brandweervrouw. Niet iemand die je zomaar overmeestert.

Impact

Maar wel op het verkeerde moment op de verkeerde plaats. En dat is wat de impact van de zaak zo groot maakt. We horen het in onze omgeving en ook van collega's bij andere media: de vraag 'had ik dat kunnen zijn? Of mijn dochter?' En het ogenschijnlijk duidelijke antwoord: ja. Vooral omdat tijdens de zitting bleek dat T. ook op 19 mei al urenlang rondjes had gereden door de Scheveningse Bosjes. Dat was die nacht iemand opgevallen, die daarover de politie had gebeld. T. werd staande gehouden en de politie noteerde toen dat hij een nerveuze indruk maakte.
Bloemen en kaarsjes op de plek waar Renée werd gevonden
Bloemen en kaarsjes op de plek waar Renée werd gevonden © John van der Tol
Tijdens de zitting kwam het meisje aan het woord dat Renée heeft gevonden, een studente van 21. Zij fietste voorbij met twee vriendinnen, zag het brandje in de bosjes en belde 112. Ze vroeg zich af: 'Wat als één van ons niet een fietssleutel was kwijtgeraakt en we daar dus eerder waren geweest? Hadden we Renée kunnen redden? Of waren we dan zelf slachtoffer geweest?'

Opnames

Een tweede reden waarom deze zaak bijzonder is zijn de beeld- en geluidopnames die tijdens de zitting werden afgespeeld. Haarscherpe beelden van Ferry T. die bij zijn huis vertrekt met zijn scooter, eerst een stukje lopend voor hij zijn scooter start. Dat deed hij altijd, zo zei hij. Van de aanval op Renée was er alleen geluid, omdat die net buiten het zicht van de dichtstbijzijnde bewakingscamera's gebeurde. Geluid dat door experts van de politie was opgekrikt, zodat het in de zaal te horen was, al zei rechtbankvoorzitter De Haan dat hij en zijn mederechters met een koptelefoon op nog meer hadden gehoord.
Waarom de inhoud van die opname deels op Twitter gooien? De collega's van het AD en de Telegraaf deden het niet. Ook daar is wat voor te zeggen. Wat je hoort gaat door merg en been. Waarom dat je publiek voorschotelen? Maar de opname illustreert de gruwelijkheid van deze misdaad, door officier van justitie Stolk omschreven als 'van de buitencategorie'. Belangrijker nog, de opname is onderdeel van het bewijs: Ferry T. heeft toegegeven dat hij de mannelijke stem op de geluidsopname is. Ook vorig jaar, bij de behandeling van de moord op Solaine Stiven Hipolito in Noordwijk, werd een geluidsopname afgedraaid in zaal. Solaine zette vlak voor haar dood haar telefoon in de opnamestand. Die opname hebben we destijds eveneens geciteerd, om dezelfde redenen.

Moeder

Ook de familie van Renée maakt deze zaak bijzonder. De ouders en broers willen geen contact met de pers, maar grijpen hun slachtofferverklaringen aan om hun emoties te uiten en standpunten te delen. Ze spreken natuurlijk over hun pijn en hun verwoeste levens, maar geven ook aan niet op alle punten tevreden te zijn over hoe ze na de moord aan informatie moesten komen, over het feit dat ze niet normaal afscheid mochten nemen en over de strijd die ze hebben moeten leveren om bijvoorbeeld de spullen van Renée terug te krijgen en om haar nog in huis te mogen hebben.
Renées moeder houdt een uitgebreid juridisch betoog waarin ze haar ongenoegen uit over het feit dat ze geen inzage kreeg van de rechtbank in het rapport dat door het Pieter Baan Centrum is opgesteld over Ferry T.. Ze moet het, net als wij, doen met het beetje dat in de zaal wordt besproken. Ze voelt zich daardoor op een informatieachterstand gezet en zegt dat de uitspraak van de rechtbank hierdoor moeilijker te accepteren zal zijn. Ze trekt daarnaast de vergelijking met de zaak van Anne Faber, waarin verdachte Michael P. een straf kreeg van 28 jaar en tbs, en wijst op de parallellen tussen de twee zaken. In beide gevallen fietsende vrouwen die werden aangevallen door 'zwakke persoonlijkheden met een gestoorde seksuele belevingswereld'.

Wel moord

Ook wil ze aantonen dat er in juridische zin wél sprake is geweest van moord en niet van gekwalificeerde doodslag, zoals het OM ten laste heeft gelegd. Ze citeert daarvoor uitgebreid uit de verhoren van T. en andere stukken van het strafdossier. Ze zegt: 'Wij begrijpen de achterliggende juridische gedachte, maar dat neemt niet weg dat voor ons vaststaat dat de verdachte willens en wetens en na kalm beraad en rustig overleg besloten heeft om een einde te maken aan het leven van onze dochter. Voor ons is Renée vermoord.' Voor de familie staat vast dat hun dochter en zus nog leefde toen T. haar lichaam in brand stak, al zeggen deskundigen dat dit niet met zekerheid is vast te stellen.
Het maakt de slachtofferverklaring van Renées moeder tot een soort schaduwrequisitoir, nog voor officier van justitie Stolk het zijne heeft kunnen uitspreken. Een persoonlijk j'accuse richting de verdachte, maar toch ook richting de rechtbank en richting een deel van de gang van zaken in de dagen na de moord. Al zegt ze ook diep respect te hebben voor het rechercheteam dat de verdachte binnen een etmaal te pakken had. Het is muisstil in de zaal terwijl ze aan het woord is. Ferry T. vergeet zelfs te huilen, iets wat hij de rest van de dag regelmatig doet.

Juridisch lastig parket

Officier van justitie Stolk neemt daarna dan ook uitgebreid de tijd, zo'n twintig minuten, om aan iedereen uit te leggen waarom hij niet toekomt aan moord als tenlastelegging. Het is stomweg te moeilijk te bewijzen, want dan moet hij een exact tijdstip kunnen aanwijzen waarop T. heeft besloten dat hij Renée ging vermoorden. En dat kan hij niet. En de juridische criteria daarvoor zijn bijzonder nauw omschreven.
Het feit dat T. de jonge vrouw achterliet, nadat zij hem had gesmeekt om de politie te bellen en haar te helpen, en thuis benzine ging halen om haar in brand te steken, duidt natuurlijk wel op weloverwogen handelen en voorbedachte raad, zoals dat heet. Maar omdat niet zeker is of Renée nog leefde toen T. terugkwam met de benzine is ook dat moment niet aan te merken als moord. Het was duidelijk dat het OM dat betreurt. Stolk zei het niet met zoveel woorden, maar als hij er moord van had kunnen maken had hij dat vast wel gedaan.

'Niet huilen'

Ferry T. is een labiele verdachte. Volgens de onderzoekers van het Pieter Baan Centrum is hij licht zwak begaafd en kampt hij met 'aangeleerde hulpeloosheid', dat wil zeggen dat zijn omgeving altijd alles voor hem oplost en dat hij zelf nooit verantwoordelijkheid neemt. In deze zaak is hij vooral een verdachte die opvallend veel en vaak huilt. Dat was al zo bij de eerste pro-formazitting en dat was dinsdag nog steeds zo.
Rechtbankvoorzitter De Haan sprak hem daar meerdere keren vermanend over toe: 'Wees een vent. Verman u. Ook mij grijpt het aan, maar ik huil ook niet. Er zijn genoeg andere mensen in de zaal die meer reden hebben om te huilen.' De meeste moordverdachten ondergaan een zitting, in elk geval uiterlijk, onaangedaan. T. is wat dat betreft een uitzondering.

Belangstelling

De enorme publieke belangstelling voor de zaak maakte de dag eveneens bijzonder. Naast haar familie was het hele rugbyteam van Renée erbij, aangevuld met meer vriendinnen. Ook een aantal leden van het rechercheteam dat de zaak onderzocht wilde de zitting meemaken. En de vader en vriendin van Ferry T.. Bij de meeste zaken past het publiek zonder moeite in de zaal, zeker sinds de coronamaatregelen zijn afgeschaft. Maar nu moesten er twee extra zalen met een videoverbinding worden geregeld.
Verdriet bij HRC (Haagsche Rugby Club) tijdens de stille tocht voor de om het leven gebrachte Renée
Verdriet bij HRC (Haagsche Rugby Club) tijdens de stille tocht voor de om het leven gebrachte Renée © ANP
Renée was jong, sportief en getalenteerd. Waarom hebben we haar het afgelopen jaar in onze verhalen dan toch vooral 'rugbyspeelster' genoemd, terwijl ze zoveel meer was en deed? De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het er een beetje is ingesleten, omdat ze bij HRC speelde toen ze werd vermoord. Dat ze de tweede speelster van de club was die is vermoord, na Ximena Pieterse, zal onbewust daarbij hebben meegespeeld. Terugkijkend was iets minder nadruk op haar positie als rugbyspeelster en meer aandacht voor al het andere dat in haar was beter geweest. En hadden we haar beter wat vaker kunnen omschrijven als 23-jarige Haagse, of jonge vrouw, of slachtoffer.

Toehoorder

In elke zaak geldt dat je als verslaggever toehoorder bent, de buitenstaander. In elke zaak zijn er details die je kippenvel bezorgen en nabestaanden die hun verdriet verwoorden op een manier waar je stil van wordt. Toch, het verdriet van de nabestaanden is niet het mijne. En dat is maar goed ook. Maar we zijn niet van steen, collega Anniek Enthoven en ik. Renée's tragische lot en haar familie en vriendinnen zullen we niet licht vergeten.