Wonen, auto's en verkiezingsopkomst: dit ligt op de Haagse onderhandelingstafel

De bijgeplaatste vuilniszakken zorgen voor veel overlast
De bijgeplaatste vuilniszakken zorgen voor veel overlast © ANP
DEN HAAG - Een dikke twee maanden na de gemeenteraadsverkiezingen staat eindelijk de inhoud centraal in Den Haag. De afgelopen weken is het in de formatie steeds gegaan over welke partijen wel en welke niet met elkaar in een coalitie wilden stappen, maar nu hebben vijf partijen het vertrouwen in elkaar uitgesproken. D66, VVD, GroenLinks, CDA en PvdA gaan de komende tijd werken aan een coalitieakkoord. Welke thema's liggen op de onderhandelingstafel?
Je verwacht het niet, maar de politieke partijen in Den Haag zijn het op veel punten eens met elkaar. Dat constateren de informateurs (Geerten Boogaard en Gert-Jan Oplaat), de verkenners (Annelien Bredenoord en Joost Sneller) en de adviseur (Piet Hein Donner), die zich met wisselend succes met de Haagse formatie hebben bemoeid. Er is voornamelijk tijd verloren gegaan aan het wegwerken van blokkades, maar er is de afgelopen weken heus ook wel gesproken over inhoudelijke kwesties. En wat blijkt: alle partijen hebben dezelfde zorgen en zien dezelfde uitdagingen. Over de vraag hoe daarmee om te gaan zijn de meningen (soms) verdeeld.
Wekenlang zat er geen enkele beweging in de formatie in Den Haag. Verschillende partijen wierpen blokkades op waardoor meerderheidscoalities geen kans kregen. Oudgediende en politiek zwaargewicht Piet Hein Donner (CDA) moest eraan te pas komen om de formatie los te wrikken. Hij voerde op de stadskwekerij aan de Haagse Kwekerijweg een paar dagen op rij 'indringende' gesprekken met D66, VVD, GroenLinks, CDA en PvdA, de vijf partijen uit de huidige coalitie. Die gesprekken hebben succes gehad en de vijf gaan met elkaar om tafel om te onderhandelen over een akkoord. De grootste partij in de stad, Hart voor Den Haag, valt buiten de boot.
De verkenners Bredenoord en Sneller concludeerden in hun eindverslag, dat half mei werd gepubliceerd, dat de politieke wil bij partijen op dat moment ontbrak om daadwerkelijk te gaan onderhandelen. Tegelijkertijd stelden zij dat er ook veel overeenstemming is over de problemen in de stad. Ze ruimden in hun verslag veel plek in voor de beschrijving van 'acht grote uitdagingen/opgaven' waar de stad volgens de partijen zelf mee te maken gaat krijgen. 'Als het gaat om prioritaire uitdagingen, opgaven en kansen voor de stad voor de komende periode dan bestaat er bij de partijen een grote mate van overeenstemming, al zijn er verschillen in tempo, omvang en uitwerking', schrijven zij.
Piet Hein Donner (CDA) verlaat de stadskwekerij
Piet Hein Donner (CDA) verlaat de stadskwekerij © Omroep West

Betere zichtbaarheid

Een van de belangrijkste thema's waar de hele gemeenteraad - en niet alleen de partijen aan de onderhandelingstafel - zich het hoofd over moet buigen is de lage verkiezingsopkomst. In Den Haag kwam met de gemeenteraadsverkiezingen slechts 43 procent van de kiezers naar de stembus. 'Het is een breed gedeeld gevoel dat er de komende jaren geïnvesteerd moet worden in de relatie burger-lokaal bestuur', staat in het verslag van de verkenners. 'In betere zichtbaarheid van de raad en stadsbestuur in de wijken en buurten, in participatie en het proactief ophalen van ideeën en wensen van burgers, in het leveren van maatwerk en zichtbare, nabij en probleemoplossende dienstverlening', concluderen zij.
Hart voor Den Haag heeft nog een andere oplossing: laat de grootste partij in de stad meebesturen in het college. Volgens partijleider Richard de Mos is 'de stelselmatige uitsluiting door partijen van Hart voor Den Haag stuitend en democratische obstructie'. De Mos: 'Het is niet gek dat op deze manier steeds meer burgers het vertrouwen in de politiek kwijtraken. Ze krijgen niet wat ze stemmen, er wordt niet naar hen geluisterd.'

Ruim baan

Een ander heikel thema is mobiliteit en bereikbaarheid. Partijen zijn het erover eens dat het een grote opgave is om de stad bereikbaar, verkeersveilig en leefbaar te houden, ook tegen de achtergrond van de groei van de stad. 'Over de maatvoering en volgorde van de inzet van beleidsinstrumenten, bestaat nog geen overeenstemming', aldus de verkenners. Zo is duidelijk dat partijen als D66 en GroenLinks de fiets, de voetganger en het openbaar vervoer zoveel mogelijk ruim baan willen geven ten koste van de auto. VVD en CDA willen wat dat betreft een stuk minder ver gaan.
De crisis op de woningmarkt en betaalbaar wonen staan tijdens de onderhandelingen ook hoog op de agenda. Den Haag moet flink bouwen, zoveel is duidelijk. Alle partijen zijn het erover eens dat er veel meer huizen moeten komen voor mensen met een middeninkomen. Over het aantal te bouwen sociale woningen is wel politieke discussie.

Nieuwbouwprojecten

De PvdA en GroenLinks willen dat alle nieuwbouwprojecten voor minimaal 40 procent uit sociale woningen bestaan. Dat is dus meer dan de gebruikelijke 30 procentnorm. De VVD wil juist af van een verplichte hoeveelheid sociale woningen, omdat ondanks deze norm de wachtlijsten blijven toenemen.
De financiële problemen waar vrijwel alle gemeenten, en dus ook Den Haag, mee kampen stellen de onderhandelaars voor een lastige opgave. Hoe zorgt het stadsbestuur voor gezonde gemeentelijke financiën? 'Alle partijen zijn zich ervan bewust dat heldere (beleids-)keuzes noodzakelijk zijn', stellen de verkenners.

Bezuinigingen

Duidelijk is dat hierover aan de onderhandelingstafel in Den Haag ingewikkelde, politieke discussies gevoerd moeten worden. D66, GroenLinks en de PvdA willen de tekorten opvangen door de lasten, zoals de onroerendzaakbelasting, te verhogen. Daardoor dragen de 'sterkste schouders, de zwaarste lasten', nemen de gemeentelijke inkomsten toe en hoeft er minder bezuinigd te worden. VVD en CDA staan daar lijnrecht tegenover en willen huizenbezitters en ondernemers niet nog zwaarder belasten, zeker niet nu ook de energieprijzen en andere kosten stijgen. Zij zijn er juist trots op dat Den Haag een stad is met lage lasten en de partijen willen daaraan vasthouden.
Een andere uitdaging waar de stad voor staat is het zorgen voor leefbare, schone en veilige wijken. Hier is volgens de verkenners 'een grote eensgezindheid over het belang' ervan. Ook zijn partijen het erover eens dat burgers meer en directere invloed moeten krijgen. Wel is er verschil van inzicht over de manier waarop de 'ambities uitgevoerd moeten worden, de intensiteit, focus en omvang van deze (extra) ambities'.

Politieke verschillen

Verder zien partijen de noodzaak om de energierekening te verlagen en de duurzaamheid te verhogen. Ook moet er gewerkt worden aan de bestaanszekerheid en kansengelijkheid voor mensen. 'Het werken aan bestaanszekerheid, het vergroten van kansengelijkheid en het verbeteren van de gezondheid van Hagenaars zijn opgaven die partijen heel belangrijk vinden', schrijven de verkenners. Ook willen alle partijen werken aan een betrouwbare overheid, dus samen met de stad. 'Meer zoeken naar gezamenlijkheid in de oplossingen ten behoeve van de stad, in plaats van het verstevigen van onderlinge politieke verschillen', aldus de verkenners.
Aan Piet Hein Donner, die de rol van informateur op zich heeft genomen, de schone taak om de politieke verschillen de komende tijd te beslechten en zo te komen tot een coalitieakkoord.