Magische spreuken en Egyptische goden: bijzondere papyrusrol gerestaureerd

Vel 8 van De papyrus Van Qenna
Vel 8 van De papyrus Van Qenna © RMO
LEIDEN - Het kostte de restaurateurs drie jaar, maar na veel bloed, zweet en gepriegel is de meterslange papyrus van Qenna gerestaureerd en klaar voor bezoekers. Het zogenaamde 'dodenboek' uit het oude Egypte is sinds woensdag in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden te bewonderen. Een grote hal in het museum is volledig ingericht om de papyrusrol van maar liefst 17 meter met de nodige uitleg tentoon te stellen. 'Op de papyrus staan magische spreuken die geschreven zijn in het hiërogliefenschrift', legt conservator Daniel Soliman uit.
De papyrus, ook wel een dodenboek genoemd, werd in het oude Egypte meegegeven met de doden, zodat ze goed voorbereid waren op het leven in het hiernamaals. De papyrus van Qenna is extra bijzonder vanwege de lengte. Het museum heeft er dan ook drie jaar over gedaan om de papyrus te restaureren. 'Het was een lastige klus, omdat de papyrus natuurlijk heel fragiel is', legt restaurator Eliza Jacobi uit.
Restaurator Eliza Jacobi aan het werk
Restaurator Eliza Jacobi aan het werk © RMO
'Bovendien is de manier waarop deze papyrus werd bewaard niet ideaal geweest. Daardoor zijn er hier en daar beschadigingen opgetreden', voegt Jacobi toe. 'Dat hebben we kunnen herstellen en nu kunnen we voor het eerst de hele 17 meter op een mooie manier laten zien.' Het resultaat van het monnikenwerk mag er dan ook zijn. In het Rijksmuseum van Oudheden ligt nu een kleurrijke en meterslange papyrusrol klaar voor bezoekers.
Qenna was een Egyptische handelaar die 1300 jaar voor het begin van onze jaartelling werd begraven in de buurt van het tegenwoordige Luxor. Net als al zijn tijdgenoten geloofde Qenna dat hij na zijn dood het eeuwige leven zou hebben bij de goden. Je moest er dan wel voor zorgen dat je lichaam gemummificeerd werd en dat er een dodenboek meeging in het graf. Dat boek zorgde ervoor dat je alle beproevingen in het dodenrijk zou doorstaan.

Magische spreuken in hiërogliefenschrift

Daarnaast valt er voor de bezoekers veel meer te zien dan alleen een dodenboek van 17 meter lang. Met behulp van animaties worden de teksten en beelden op alle delen van de papyrus uitgelegd. Daaruit blijkt dat de oude Egyptenaren een sterk geloof hadden in het leven na de dood en de Egyptische goden.
De papyrusrol is in het RMO over de volle lengte uitgelegd
De papyrusrol is in het RMO over de volle lengte uitgelegd © RMO
'Het dodenboek leest van rechts naar links en telt in totaal 38 vellen. Op de papyrus staan magische spreuken die geschreven zijn in het hiërogliefenschrift', legt conservator Soliman uit. 'En die spreuken zorgen ervoor dat de eigenaar van de papyrus na de dood verandert in een magisch wezen dat tussen de goden voor eeuwig zal blijven leven', gaat hij verder.

'Contact tussen nabestaande en overledene'

Daarnaast was het dodenboek niet alleen voor de overledene zelf, maar ook een beetje voor de nabestaanden. 'Dankzij de spreuken kan Qenna overdag in de wereld van de levenden terecht komen. Maar 's nachts zit hij weer tussen goden en kan daar dan de gunst vragen voor zijn nabestaanden. Dus het maken van zo'n dodenboek was ook wel handig voor de familie', voegt Soliman toe.
Afbeelding van Qenna en zijn vrouw op het papyrus
Afbeelding van Qenna en zijn vrouw op het papyrus © RMO
De oude Egyptenaren hadden dus heel specifieke ideeën over het leven na de dood. Maar toch zijn er ook overeenkomsten met onze tijd. 'Net als wij hielden ze zich ook bezig met de dood en met de voorbereiding erop', zegt Soliman. 'Ook waren ze bezig met het contact tussen de nabestaande en de overledene. Dat is denk ik iets universeels wat ons mens maakt. Dat zie je bij de oude Egyptenaren dus ook.'
De expositie 'De papyrus van Qenna: magische spreuken voor het hiernamaals' is sinds woensdag 22 juni te bewonderen in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden.