Loketten in Loosduinen mochten niet gesloten worden: gemeente Den Haag overtreedt de wet

Een loket in het stadhuis van Den Haag
Een loket in het stadhuis van Den Haag © ANP
DEN HAAG - Den Haag overtreedt al drie jaar de wet. In juli 2019 heeft de gemeente de loketten voor burgerzaken in het stadsdeelkantoor Loosduinen gesloten, terwijl dat wettelijk gezien helemaal niet mocht. Dat blijkt uit onderzoek van Omroep West. Ook de trouwzaal in Loosduinen had niet gesloten mogen worden. Hart voor Den Haag/Groep De Mos gaat vragen over de kwestie stellen, maar de gemeente is niet te vermurwen. Alhoewel er voor de trouwlocatie misschien een sprankje hoop gloort.
Het kost een hele middag werk, maar dan heb je ook de originele wettekst uit 1923 te pakken. Dat was het jaar waarin Loosduinen op 1 juli als zelfstandige gemeente ophield te bestaan en bij Den Haag werd gevoegd. Oftewel, 'de vereniging van de gemeenten Loosduinen en 's-Gravenhage', zoals het in de inmiddels ietwat vergeelde en gerafelde stukken staat. In Loosduinen zelf voelen ze dat - op veel plekken nog steeds - toch wel iets anders en zien ze het meer als landjepik, oftewel een annexatie van hun dorp.
Om de pijn wat te verzachten, werden destijds na veel gedoe in de gemeenteraad allerlei afspraken vastgelegd. Niet achterop een bierviltje of een druivenkistje, maar heel officieel in een wet. Die is ondertekend door de toenmalige koningin Wilhelmina. Daarin staat, in artikel 11, vastgelegd dat de gemeente verplicht is 'binnen de bebouwde kom van de voormalige gemeente Loosduinen een hulpsecretarie van de uitgebreide gemeente te vestigen'.

Wet gaat inderdaad over paspoorten en rijbewijzen

Maar is dat hetzelfde als een loket waar je bijvoorbeeld paspoorten en rijbewijzen kunt aanvragen en aangifte kunt doen van de geboorte van je kind? Ja, zegt Geerten Boogaard. Hij is hoogleraar decentrale overheden aan de Universiteit Leiden. 'Volgens mij staat er gewoon dat burgers in Loosduinen recht hebben op een eigen stadsdeelkantoor.'
De bewuste wet in de stukken van het Nationaal Archief
De bewuste wet in de stukken van het Nationaal Archief © Omroep West
Die mening is ook Herman Bröring toegedaan. Hij is als hoogleraar bestuursrecht verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen en is gespecialiseerd in wetgeving en handhaving. Het ouderwetse woord 'hulpsecretarie' is volgens hem te vertalen als 'een gemeentelijk bijkantoor, met name bedoeld voor burgerzaken'.

Waarom gingen de loketten dicht?

Er is nog wel een stadsdeelkantoor in Loosduinen, maar daar werken alleen ambtenaren en er is af en toe overleg met organisaties. Burgers kunnen er sinds drie jaar niet meer terecht om dingen als paspoorten of een rijbewijs te regelen. Ook de loketten in Haagse Hout, Laak, Leidschenveen-Ypenburg, Scheveningen en Segbroek zijn dicht. Sindsdien moeten Hagenaars voor dit soort dingen naar het stadhuis aan het Spui of naar het stadsdeelkantoor Escamp, aan de Leyweg.
Het voormalige stadsdeelkantoor Loosduinen
Het voormalige stadsdeelkantoor Loosduinen © Paul Lunenburg/DSO Den Haag/Gemeentearchief
Waarom de loketten dicht zijn gegaan? 'De geldigheidsduur van reisdocumenten werd verlengd van vijf naar tien jaar. Ook nam het aantal bezoeken af vanwege digitalisering', zegt een woordvoerder van de gemeente. Het is nog maar de vraag of die conclusie helemaal terecht is, gezien de enorme drukte bij de loketten elders in de stad. Mensen moeten momenteel soms drie maanden wachten op een nieuw document.

Loket Loosduinen mocht volgens wet niet dicht

Handig lijkt de sluiting van al die loketten dus sowieso niet. Maar in het geval van Loosduinen is het ook nog eens onrechtmatig, omdat het tegen de wet is. De gemeente 'is daarmee bekend', zegt een woordvoerder tegen Omroep West. En dan komt er een enorme lap tekst om uit te leggen waarom ze zich niet aan deze bijna honderd jaar oude wet houden.
'Sinds het samengaan van de gemeenten Loosduinen en Den Haag in 1923, is er heel veel veranderd. Anno 1923 was de afstand tussen de bebouwde kom van de (voormalige) gemeente Loosduinen en het centrum van de gemeente Den Haag gevoelsmatig groot. Er was zelfs nog geen sprake van een aaneengesloten bebouwing en alleen met de stoomtram was het centrum van Den Haag vanuit Loosduinen te bereiken. De mobiliteit van personen binnen de gemeente Den Haag en de mogelijkheden om - al dan niet per openbaar vervoer - zich te verplaatsen zijn niet meer te vergelijken met de situatie anno 1923', zo laat de gemeente schriftelijk weten.

Dit mag niet zomaar, wet moet eerst veranderd worden

En er is nog een argument. 'Daarnaast speelt ook een rol dat de digitale dienstverlening een enorme vlucht heeft genomen waardoor veel verzoeken tegenwoordig ook elektronisch geregeld kunnen worden bij gemeenten in Nederland. De verwachting is dat dit aan het einde van het jaar ook mogelijk is voor geboorteaangifte. De gemeente Den Haag is daarom van mening dat de bepaling in artikel 11 van de wet van 28 april 1923 dan ook in die context gelezen moet worden.'
Loosduiners moeten nu hierheen voor burgerzaken, of naar de Leyweg
Loosduiners moeten nu hierheen voor burgerzaken, of naar de Leyweg © Bert Mellink/DSO Den Haag/Gemeentearchief
Kortom: met de tram of bus kom je makkelijk op het Spui of de Leyweg en bijna alles kan tegenwoordig digitaal, dus die wet is achterhaald. Dat kan wel zo zijn, maar een wet moet eerst worden veranderd voordat de inhoud officieel niet meer geldt en dat moet dan eerst door de Eerste en Tweede Kamer worden goedgekeurd. Toch?

'Gemeente maakt zich er makkelijk van af'

'Dat klopt', zegt Boogaard. 'Maar ik vind ook dat de gemeente zich er wel erg gemakkelijk vanaf maakt door simpelweg op verschillende ontwikkelingen te wijzen en dan de bepaling in die context te lezen. Een overheid die gewone burgers niet laat wegkomen met wat zij zelf een redelijke wetsinterpretatie vinden, mag wel wat preciezer met deze verplichting omgaan, vind ik.'
Zijn collega is wat genuanceerder. 'Inhoudelijk is de argumentatie van de gemeente goed te volgen', zegt professor Bröring. 'De gemeente gebruikt redelijke argumenten, die aansluiten bij de eigentijdse omstandigheden. Principieel kun je er anders tegenaan kijken', zegt hij. 'Er is een wet die zegt dat er in Loosduinen een hulpsecretarie is. Die wet zou eerst gewijzigd moeten worden.'
De balies van het stadsdeelkantoor in Loosduinen in 2005
De balies van het stadsdeelkantoor in Loosduinen in 2005 © Peter van Oosterhout
Wel is het volgens hem de vraag of met de invoering van de wet Basisregister Personen een wijziging van deze wet uit 1923 heeft plaatsgevonden', aldus Bröring. 'Het is aan de gemeente Den Haag om uit te zoeken of er een latere wet is waarin het recht van de Loosduiners op hun eigen stadsdeelkantoor is vervallen. Ik ken zo'n wet alvast niet', aldus Boogaard. 'De tweede reden die ik kan bedenken is een redenering van rechtsverwerking.'

Loosduiners willen zelf ook loketten en kantoor terug

Pardon? De professor: 'Soms zijn afspraken zo diep weggezakt dat je je er niet meer zomaar weer op kunt beroepen. Maar de lat daarvan ligt hoog. Dan moet de gemeente Den Haag aantonen dat het onredelijk is voor hen om dat stadsdeelkantoor weer te openen of dat de Loosduiners zelf ook hebben aangegeven geen prijs meer te stellen op dat stadsdeelkantoor ofzo.'
Daarvan is zeker geen sprake, bezweert Pjer Wijsman. Hij is voorzitter van de commissie Loosduinen. Die is ook ontstaan in 1923, om toch nog inspraak vanuit de voormalige gemeente te behouden. Zo zijn onder andere alle lokale wijkverenigingen in de commissie vertegenwoordigd. Hij noemt de argumenten waarom de gemeente zich niet aan de wet houdt 'niet sterk'.

'Ouderen willen graag persoonlijk contact'

Wijsman: 'Het klinkt allemaal mooi, maar het klopt niet. Loosduinen is aan het verzilveren, mensen worden hier steeds ouder. Die groep wil graag persoonlijk contact. Ook zijn ze niet zo digitaal vaardig dat je daar van alles onder kun wegpoetsen. Daarover horen we bewoners nu ook al mopperen.' Hij zegt al meerdere keren bij de gemeente aangeklopt te hebben om het stadsdeelkantoor voor burgers te heropenen in Loosduinen. 'Maar dan krijgen we geen antwoord. Ja, dat alles gecentraliseerd is en daarmee klaar. Gewoon een standaard antwoord.'
Is zijn commissie van plan naar de rechter de stappen, met het wetsartikel in de hand? 'Nou, misschien moeten we dat eens overwegen. We hebben het tot nu toe nog nooit zo hoog opgespeeld en met overleg geprobeerd. Volgend jaar bestaan we honderd jaar, dat zou een mooi eindpunt zijn', klinkt het. Overigens ziet professor Boogaard de rechtszaak wel zitten, terwijl Bröring de kans te winnen laag inschat.
Raadslid Ralf Sluijs in gesprek met Loosduiners
Raadslid Ralf Sluijs in gesprek met Loosduiners © Hart voor Den Haag

'Wet aan laars lappen gaat wel erg ver'

Ook bij Hart voor Den Haag/Groep de Mos, de grootste partij in de Haagse gemeenteraad, ligt het dossier Loosduinen gevoelig. 'Onder leiding van dit stadsbestuur komt de identiteit van het bij Den Haag behorende dorp Loosduinen onder druk te staan', zegt de partij in een reactie. 'Maar dat daarbij zelfs wetsartikelen aan de laars worden gelapt, dat gaat wel erg ver', aldus raadsleden Ralf Sluijs en Richard de Mos. 'De gemeente moet zich als de wiedeweerga aan de wet gaan houden door subiet een loket voor burgerzaken te heropenen in Loosduinen.'
Als het aan collegepartij VVD ligt, is dat niet nodig. 'Deze afspraken van 1923 tussen Loosduinen en Den Haag laten weer goed zien dat Loosduinen een eigen identiteit heeft', zegt raadslid Chris van der Helm. 'Of een eigen inwonerloket daaraan bijdraagt, vraag ik mij af. De tijden zijn veranderd, voor een paspoort hoef je nu nog maar eens in de tien jaar langs een loket. Dat was ook één van de argumenten van de toenmalige wethouder Guernaoui van Hart voor Den Haag/Groep de Mos, toen hij in de vorige raadsperiode de balies sloot', aldus het liberale raadslid.
VVD-raadslid Chris van der Helm.
VVD-raadslid Chris van der Helm. © Gemeente Den Haag

Tijd voor 'peenbuikerparty'

Ondanks die sneer richting de Mos en consorten, lijken ze het op één punt wel eens. 'Wij willen het cultureel erfgoed in Loosduinen herwaarderen. Ter verbetering van het gemeenschapsgevoel juichen wij een jaarlijkse dag van Loosduinen toe', zegt Ralf Sluijs van Hart voor Den Haag. 'Op die dag worden op alle pleinen en winkelcentra activiteiten georganiseerd, waarbij verwezen wordt naar het verleden van de peenbuikers.'
De zelf in Loosduinen geboren Van der Helm zit ook op dat spoor. 'Laten we die identiteit van Loosduinen laten zien door vrijwilligers en wijkberaden te steunen. Volgend jaar is het honderd jaar geleden dat Loosduinen bij Den Haag kwam. Laten we daar met festiviteiten en belevenissen uitgebreid bij stilstaan, want die geschiedenis mag niet verloren gaan.'
Hart voor Den Haag vindt dat dus ook, maar wil - met een beroep op die wet uit 1923 - ook dat de loketten zo snel mogelijk weer opengaan. Het antwoord op de raadsvragen hierover laat waarschijnlijk nog even op zich wachten, vanwege het zomerreces.
Uit het onderzoek van Omroep West blijkt dat er volgens de wet ook verplicht een trouwlocatie moet zijn in Loosduinen. 'De gemeente Den Haag is vooralsnog niet bereid tot het (her)openen van een gemeentelijke huwelijkslocatie binnen de grenzen van de voormalige gemeente Loosduinen', laat de woordvoerder weten. Wel gaat de gemeente hierover in gesprek met de commissie Loosduinen.
Al drie jaar kunnen Loosduiners dus niet in hun eigen omgeving trouwen, terwijl dat volgens de wet wel mogelijk moet zijn. Wel kan er op een zogeheten 'aangewezen locatie' worden getrouwd, maar daaraan zijn meestal flinke kosten verbonden. Terwijl op gemeentelijke locaties soms zelfs gratis getrouwd kan worden.
Vroeger kon je in deze zaal trouwen in het stadsdeelkantoor Loosduinen
Vroeger kon je in deze zaal trouwen in het stadsdeelkantoor Loosduinen © Peter van Oosterhout
'De gemeente Den Haag onderschrijft niet de mening dat dit per se duurder hoeft te zijn dan trouwen op een gemeentelijke locatie. Dit hangt immers af van de afspraken die het bruidspaar maakt met de eigenaar van de vrije locatie. Bovendien zijn de prijzen voor huwelijksvoltrekkingen op gemeentelijke locaties per dag en tijdstip zeer verschillend.' Mensen die de afgelopen drie jaar in Loosduinen wilden trouwen, maar niet op het stadsdeelkantoor terecht konden, kunnen de gemaakte extra kosten niet vergoed krijgen. 'De gemeente is niet bereid om dergelijke kosten te vergoeden. Het is een vrije keuze om op een huwelijkslocatie te huwen.'
Ook excuses voor het overtreden van de wet zitten er niet in. 'Zoals eerder aangegeven is de gemeente Den Haag van mening dat de bepaling in artikel 11 van de wet van 28 april 1923 in de context van die tijd gelezen moet worden', klinkt het afgemeten. Een gesprek met de commissie Loosduinen zit er dus wel in. 'Het heropenen van de trouwlocatie zou mooi zijn', zegt voorzitter Wijsman. 'En dat zou in het verlengde liggen van dat loket voor burgerzaken. Want beide zijn na de centralisatie helaas verdwenen. Dus daar zouden we natuurlijk blij mee zijn. En doe dan dus ook dat loket maar weer terug.'

Gaan de andere loketten in de stad ooit nog open?

Op de vraag of de rest van de stad misschien binnenkort ook weer in de eigen buurt terecht kan bij een loket in het stadsdeelkantoor heeft de woordvoerder ook nog wel een antwoord. 'De gemeente Den Haag monitort doorlopend het niveau van dienstverlening aan alle Haagse inwoners en neemt maatregelen waar nodig.' En er is al enige verlichting, blijkt. 'Mede daarom kunnen ook tot het eind van 2022 Haagse inwoners terecht bij het recent heropende Stadsdeelkantoor Segbroek, om zo de incidentele druk op de locaties Spui en Leyweg te verminderen. Het gaat om een proef die na afloop zal worden geëvalueerd.'
Met dank aan de medewerkers van het Nationaal Archief in Den Haag voor hun hulp bij het opzoeken van de betreffende stukken.