Leiden pronkt met schaalmodel van telescoop: 'James Webb zet de mensheid in een ander perspectief'

Sterrenkundige Ewine bij het schaalmodel van telescoop James Webb
Sterrenkundige Ewine bij het schaalmodel van telescoop James Webb © Omroep West
LEIDEN - Historisch, fantastisch en beter dan verwacht. Wetenschappers komen superlatieven tekort over de haarscherpe foto's die ruimtetelescoop James Webb deze week naar de aarde stuurde. De foto's bieden een niet eerder vertoonde heldere kijk op het sterrenstelsel. Sterrenkundige Ewine van Dishoeck uit Leiden is al ruim 30 jaar betrokken bij de ontwikkeling van James Webb, waarvan een schaalmodel in de Leidse Pieterskerk staat.
Wetenschappers uit heel Europa zijn deze week neergestreken in Leiden. De Sleutelstad is gastheer van ESOF: het EuroScience Open Forum. Dat is het grootste wetenschappelijke congres van Europa. Blikvanger is een schaalmodel van de James Webb-telescoop, waarvan de foto's deze week in talloze kranten en televisiejournaals verschenen. 'We hadden niet kunnen dromen dat juist in deze week de eerste beelden kwamen', glundert Van Dishoeck.
Van Dishoeck is sinds eind jaren '90 betrokken bij ontwikkeling van de telescoop. Zo heeft het Nederlandse team een instrument geleverd dat onder de telescoop hangt, waarmee licht wordt geanalyseerd.
Leidse sterrenkundige over unieke telescoopfoto's: 'We leven allemaal onder diezelfde prachtige sterrenhemel'
Alle foto's die James Webb maakt, vertellen een ander verhaal over ons universum. Zo heeft de telescoop de diepste foto's van het heelal ooit geproduceerd. 'Je ziet sterrenstelsels die meer dan 13 miljard jaar oud zijn', vertelt Ewine van Dishoeck vol trots. 'Je gaat met de foto heel ver terug in de tijd, tot vlak na de oerknal', weet ze.
De diepste foto van het universum ooit gemaakt
De diepste foto van het universum ooit gemaakt © ESA

'Er had veel mis kunnen gaan'

Een andere foto die de Leidse sterrenkundige onder de aandacht brengt, is dichter bij huis gemaakt. 'Daarop zie je ons melkwegstelsel. Een wolk waarin een nieuwe generatie sterren en planeten wordt geboren. Misschien wel tweelingzusjes of -broertjes van onze aarde', legt de sterrenkundige uit. 'De foto's vertellen iets over onze oorsprong. Waar komen we vandaan?'
Dat de foto's zo mooi zijn gelukt, mag een wonder heten, want er had veel mis kunnen gaan. Volgens de Leidse wetenschapper waren er meer dan 300 punten waardoor de missie in de soep kon lopen. 'Het blijft rocket science.'
Het melkwegstelsel van planeet Aarde
Het melkwegstelsel van planeet Aarde © ESA
Foto's van de telescoop leren ons veel over de kosmos. 'Het zet de mensheid in een ander perspectief. Wij zijn maar een klein puntje in het heelal, en wonen onder dezelfde sterrenhemel', aldus Van Dishoeck. 'Wat waren de eerste sterrenstelsels? Wat was het eerste licht? Deze vragen kunnen wetenschappers vanaf nu beantwoorden.'
Een schaalmodel van telescoop James Webb vind je in de Leidse Pieterskerk
Een schaalmodel van telescoop James Webb vind je in de Leidse Pieterskerk © Omroep West

Mooiste James Webb schaalmodel uit Sassenheim

Het schaalmodel in de Pieterskerk werd gebouwd door bedrijf SpacelinQ in Sassenheim. 'Een uniek model. Er bestaat nog een aantal andere modellen van de James Webb, maar die zijn lang niet zo mooi als deze.' De ontwikkeling van de echte James Webb kostte meer dan tien miljard euro. Dat lijkt een astronomisch bedrag, maar ook deze miljarden wil de sterrenkundige in perspectief plaatsen. 'De Amerikaanse bevolking heeft dit bedrag vorig jaar aan Halloween uitgegeven.'
Op de telescoop zit een hoofdspiegel, het bijbehorende zonnescherm is zo groot als een tennisveld
Op de telescoop zit een hoofdspiegel, het bijbehorende zonnescherm is zo groot als een tennisveld © Omroep West