Watertekort in regio: maar wat betekent het, en wat niet?

Pleziervaart, foto ter illustratie
Pleziervaart, foto ter illustratie © ANP
REGIO - Het is droog in het land, té droog. Het waterpeil in de rivieren staat historisch laag en er is een landelijk crisisteam ingezet om het beschikbare water te verdelen en de schade minimaal te houden. Onze regio lijkt er in verhouding redelijk goed vanaf te komen, maar wat betekent het watertekort concreet voor ons? Zes vragen en antwoorden over het watertekort.

Hoe groot is het tekort?

Het is lastig te zeggen hoe groot het tekort precies is. Twee weken geleden lag het neerslagtekort alleen al in het Westland rond de 200 millimeter, en rond de 100 in het oosten en zuidoosten van de regio. Inmiddels liggen die cijfers volgens weerman Huub Mizee respectievelijk op 250 en 200 millimeter. 'Dat heeft er voornamelijk mee te maken dat de verdamping veel groter is dan de neerslag die er valt', legt hij uit.
Vanaf woensdag 3 augustus heeft het landelijk Managementteam Watertekorten (MTW) opgeschaald naar niveau 2 (feitelijk watertekort). Dat wil zeggen dat er een grotere vraag naar water is dan de rivieren en regen kunnen aanvullen. De tekorten zijn het grootst in het zuiden en het oosten van het land, waar er geen of weinig aanvoer door rivieren is.
Het MTW bepaalt hoe en waar het beschikbare water moet worden verdeeld. Het MTW bestaat uit Rijkswaterstaat, waterschappen, drinkwaterbedrijven, provincies en betrokken ministeries. Daarnaast praten ook de tuinbouworganisaties en natuurorganisaties, die water nodig hebben, mee over de verdeling van het beschikbare water.

Wat is het risico voor onze regio?

Het tekort heeft volgens peilbeheerder Jan-Willem van Kempen van het hoogheemraadschap Rijnland vooral een effect op de kwaliteit van het gebied. 'We hebben hier vooral zoetwater nodig om de boomteelt, de tuinders en de agrariers van voldoende water te kunnen voorzien. En we moeten zorgen dat er genoeg water in de sloten blijft om bodemdaling en dat soort zaken rondom de dijken te voorkomen.'
Peilbeheerder Jan-Willem van Kempen van het hoogheemraadschap Rijnland
Peilbeheerder Jan-Willem van Kempen van het hoogheemraadschap Rijnland © Omroep West
Het grootste risico zit hem voorlopig in de verzilting van de grond door het lage waterpeil in de rivieren. Doordat de rivieren minder tegendruk kunnen bieden tegen het zoute zeewater, stroomt dat steeds verder de regio in. 'Normaal laten wij water ons gebied instromen om verdamping tegen te gaan en het gebied door te spoelen. Dat doen we ook omdat we een paar diepe polders hebben waar verzilt kwelwater naar boven komt. Dat spoelen we dan weer ons gebied uit. Dat kan nu niet omdat we een zoetwatertekort hebben', legt Van Kempen uit.

Welke maatregelen worden er genomen?

Als de verzilting doorzet en de tuinders in de regio het 'slechte' water gebruiken voor hun gewassen, kan dat aardig wat schade opleveren. Om dat te voorkomen is op 16 juli de zogeheten Klimaatbestendige Water Aanvoervoorziening (KWA) ingegaan. Van Kempen: 'Twee weken geleden hebben we gemaal de Aanvoerder bij Utrecht aangezet. Daarmee pompen we zoetwater naar het Rijnlandse gebied. Dat water verdelen we over de plekken waar het het hardste nodig is. Bijvoorbeeld in Boskoop, aan de rand van de Voorofsche Polder.' Het water stroomt vanuit het noorden, via Alphen aan den Rijn, naar de polders in de regio.
Maar het verdelen van dat water is geen kwestie van wie het eerst komt, wie het eerst maalt. Daarbij maakt het MTW gebruik van een 'verdringingsreeks' waarmee maatschappelijke behoeften worden afgewogen om te bepalen wie wat krijgt. 'Er is nu zo weinig beschikbaar dat er goede en afgewogen besluiten moeten worden genomen. Sturen wij dit water naar Overijssel, naar Zeeland of naar Zuid-Holland? Dat is een hele discussie. Er wordt voor bijna iedere kuub onderhandeld waar het heen gaat en waarom', vertelt Van Kempen.

Komt het drinkwater in gevaar?

Voorlopig lijkt het er nog niet op dat de drinkwatervoorziening in onze regio in gevaar komt, maar het is niet zeker of dat in de toekomst zo zal blijven, zegt loco-dijkgraaf van hoogheemraadschap Rijnland, Sjaak Langeslag. 'We zitten in een aanhoudende periode zonder regen, en de rivieren voeren steeds minder water aan. Dat zijn de twee bronnen die we in Nederland hebben: regen en rivierwateraanvoer.'
De drinkwatervoorziening in Nederland is afhankelijk van het beschikbare grondwater en oppervlaktewater dat door die bronnen moet worden aangevuld. 'Als dit een langere periode aanhoudt, zien we dat het oppervlaktewater dat gebruikt wordt als grondstof voor drinkwater afneemt. We zien met name in het oosten en zuiden van Nederland dat het grondwater dat ze daar gebruiken voor drinkwater ook schaarser wordt. Dat betekent concreet dat er op termijn te weinig drinkwater beschikbaar komt.'
Hoogheemraad Sjaak Langeslag
Hoogheemraad Sjaak Langeslag © Omroep West
Hoe lang die termijn is, is van verschillende factoren afhankelijk. 'Het hangt heel sterk af van hoe deze periode zich ontwikkelt, en op welke manier die voorraaden in de rivieren en in het grondwater weer kunnen worden aangevuld, bijvoorbeeld met regen', zegt Langeslag. Bij de vorige droogtecrisis, in 2018, duurde het jaren voordat het waterniveau weer op peil was. 'Toen zagen we dat het weer op peil brengen van het grondwater niet in één of twee jaar is gelukt, ondanks het feit dat we wel regen hebben gehad.'

Hoe merken we het tekort dan wel?

Dat er voorlopig nog voldoende drinkwater is, betekent niet dat het tekort geen consequenties heeft voor de regio. Die zullen met name worden gevoeld door de reacreatievaart, bevestigen zowel Van Kempen als Langeslag. 'Het waterpeil in ons gebied is nog niet zover gezakt dat de scheepvaart daar last van heeft, maar er zijn wel wat beperkingen wat vaarwater betreft', zegt Van Kempen. 'In het noorden van ons gebied hebben we een grote sluis bij Sparendam. Daar mogen minder boten doorheen. De beroepsvaart kan er wel door, maar de pleziervaart heeft er zeker last van.'
Dat de sluizen vaker dichtblijven heeft volgens Langeslag alles te maken met het tegengaan van verzilting: 'Iedere keer dat die sluis open en dicht gaat, kan er een hoeveelheid zoutwater in de systemen terechtkomen. Mensen die bijvoorbeeld met een sloep aan het varen zijn zullen links en rechts voor gesloten sluizen komen te staan omdat we die sluisbewegingen zo beperkt mogelijk willen houden.'

Wat kan je zelf doen?

Voorkomen is beter dan genezen en dat is ook bij het watertekort het geval. De waterschappen raden mensen aan om zo min mogelijk water te gebruiken waar dat mogelijk is. 'Hoe minder je gebruikt, hoe minder je aftapt van de algemene hoeveelheid', zegt Langeslag. 'Wees vooral heel bewust en heel zuinig met water. Alles dat je op dit moment niet vraagt, hoeft ook niet aangevuld te worden.'
Wie toch water nodig heeft, moet het verbruik dus beperken. Van Kempen geeft tips: 'Minder vaak je auto wassen, korter douchen, en besproei je tuin 's avonds of 's nachts zodat het water de grond in kan trekken voordat het zonnetje erop komt. Wees zuinig met het water dat we hebben, of het nou uit de sloot komt of de kraan. Op dit moment is er gewoon een tekort en moeten we er zuinig mee zijn.'
Besproei de tuin 's avonds, of laat de tuinslang gewoon liggen
Besproei de tuin 's avonds, of laat de tuinslang gewoon liggen © Pixabay