Nieuws

Van oude zwembaden tot een hekje: monumenten waarvan je niet wist dat ze een monument zijn

REGIO - Traditiegetrouw is het het best bezochte evenement van Nederland: de Open Monumentendagen. Zaterdag en zondag kun je weer langs talloze historische plekken, die normaal vaak voor het publiek gesloten zijn. Bij het woord 'monument' ben je misschien geneigd om te denken aan kerken, molens en stadhuizen uit de zeventiende eeuw. Maar het is veel meer dan dat. Sommige monumenten zijn helemaal nog niet zo oud. Sterker nog: een monument is niet eens altijd een gebouw. Lees hier de verhalen van monumenten in onze regio waarvan je misschien niet eens wist dat het monumenten zijn.
Zoetermeer: betonnen flats en een middelbare school uit de jaren zeventig
In historische buurgemeenten als Den Haag en Delft wordt er nog wel eens neerbuigend gesproken over de nieuwe woonwijken die tussen 1965 en 1990 als paddenstoelen uit de grond schoten in Zoetermeer. Maar dat is niet terecht, vindt de gemeente. De opzet van de nieuwe wijken was zo vernieuwend, dat er internationale belangstelling voor was.
Op Open Monumentendag kun je daarom onder meer kijken op het Erasmus College, dat is gebouwd in 1976. Het was de eerste middelbare school in de nieuwe stad en bovendien de tweede middelbare Daltonschool van Nederland. Het gebouw is ontworpen door het gerenommeerde architectenbureau Broek & Bakema, ook bekend van de lijnbaan in Rotterdam.
Het Erasmus college in de jaren negentig
Het Erasmus college in de jaren negentig © Beeldbank Zoetermeer
Een ander iconisch bouwwerk is de flat Savelsbos in de wijk Meerzicht. Een betonnen kolos en een typisch product van de grootschalige naoorlogse systeembouw. De flat staat niet op zichzelf, want er staan er in totaal tien vlak bij elkaar. Ze waren uniek omdat ze een parkeergarage hadden met daar bovenop een daktuin. Die daktuinen dienden als gezamenlijke recreatieplek en hadden bloemperken, ligweides, zitbanken en speeltoestellen. Er waren zelfs kleine zwembadjes voor kinderen. De daktuinen zijn in de loop der jaren verdwenen, behalve de tuin op Savelsbos.
De daktuin van Savelsbos
De daktuin van Savelsbos © Architectuurpunt Zoetermeer
Deze moderne gebouwen in Zoetermeer hebben op dit moment nog geen officiële beschermde status. Wel wordt er onderzocht of dit in de toekomst wellicht mogelijk is, omdat ze het verhaal vertellen van een 'uniek laboratorium van woonexperimenten', zoals Margriet Panman van de gemeente Zoetermeer het noemt.
Noordwijk: brandweerauto Rooje Dotje
Mobiel erfgoed zijn monumenten die zich kunnen verplaatsen. Denk aan auto's, trams, bussen, boten en treinen. Daar hebben we best veel van in onze regio. Bijvoorbeeld de oude trams van het Openbaar Vervoermuseum in Den Haag of de smalspoortreinen in Valkenburg. In Noordwijk kun je tijdens deze open monumentendagen op bezoek bij een brandweerwagen met de naam 'Rooje Dotje'. Tussen 1949 en 1978 deed deze Dodge dienst in Noordwijk. Dotje was zelfs aanwezig bij de grote brand in het Palace Hotel in 1978.
Rooje Dotje
Rooje Dotje © Paul Maissan
Nadat Dotje met pensioen ging verdween de brandweerwagen uit Noordwijk. Enkele jaren geleden werd zij teruggevonden door een brandweerman in een museum in Hellevoetsluis. Het voertuig was in zeer slechte staat. Er is geld ingezameld om Dotje volledig te herstellen en weer rijklaar te maken. Dat is gelukt en de wagen heeft nu een beschermde status. Op zaterdag 10 september staat Dotje op het (eveneens monumentale) landgoed Calorama in Noordwijk.
Leiden: rioolgemaal Gerengracht
Het ziet eruit als een woonhuis. Met een puntdak, ramen en een normale deur. 'Maar als je er naar binnen gaat, dan blijkt het zes meter naar beneden te gaan', vertelt een van de vrijwilligers van het rioolgemaal Gerengracht in Leiden. Het gemaal is gebouwd in 1935 en dat was een enorme verbetering. Voor de tijd werd de inhoud van de tonnetjes namelijk gewoon op straat of in de gracht gegooid, met alle ziektes en infecties van dien. Betere hygiëne betekende dus minder zieken en meer welvaart.
Leids rioolgemaal geopend op Open Monumentendag
In tegenstelling tot wat veel Leidenaren denken, is het gemaal nog steeds in gebruik. Het is een van de twee grote rioolgemalen in Leiden. Alles van de zuidkant van Leiden komt hier binnen. 'Als hij vol is pompen we het naar de zuiveringsinstallatie even verderop', vertelt Jeroen Zijl van de Gemeente Leiden. Vrijwilligers geven zaterdag rondleidingen door het gemaal. 'Wel effe je neus dicht houden', waarschuwt Jeroen.
Gouda: Spaardersbad
Menig Gouwenaar heeft hier leren zwemmen. Tot verdriet van velen sloot het Spaardersbad in Gouda in 2013 de deuren omdat de kosten voor het onderhoud te hoog waren. In dit voormalige zwembad zijn nu zes appartementen. De zwembadgeur van chloor is voorgoed verdwenen, maar het pand is wel een gemeentelijk monument. Het zwembad opende in 1939 en was voor die tijd zeer modern.
Het zwembad is gebouwd in de stijl die 'Nieuwe zakelijkheid' wordt genoemd en die staat voor eenvoud. Als je het huidige appartementencomplex binnenloopt dan is meteen duidelijk dat het oorspronkelijk een zwembad was: de tegelvloer is nog zichtbaar.
Het Spaardersbad zoals veel Gouwenaren het hebben gekend
Het Spaardersbad zoals veel Gouwenaren het hebben gekend
Krimpenerwaard: Wilhelminaboom
Een boom als monument? Jazeker, dat kan ook. Hoewel het bij deze Wilhelminaboom in Ouderkerk aan den IJssel eigenlijk vooral om het smeedijzeren hek gaat. In 1898 bij de inhuldiging van Koningin Wilhelmina stuurde een bedrijf in Doetinchem aan alle Nederlandse gemeenten een brief. Met daarin het voorstel een boom te planten, zodat het bedrijf er een sierhek voor kon leveren. Het hek is in 2016 grondig gerestaureerd. De lindeboom kan heel oud worden en het is traditie dat deze wordt geplaatst bij kroningen.
De Koningin Wilhelminaboom in Ouderkerk aan den IJssel
De Koningin Wilhelminaboom in Ouderkerk aan den IJssel © Nico Holdermans
Delft: Bacinol 2
Sommige Delftenaren zullen wellicht even een wenkbrauw optrekken als ze horen dat dit gebouw Bacinol 2 aan de Hooikade een monument is. Het gebouw is bekend als voormalig kantoor van de sociale dienst en later de GGD. Jarenlang was het een interieur van fantasieloze gipswandjes en spuuglelijke systeemplafonds. En toch heeft het een interessante historie. Oorspronkelijk was dit het hoofdkantoor van Koninklijke Braat; een gerenommeerde fabrikant van moderne stalen raamkozijnen.
Bacinol 2 in Delft
Bacinol 2 in Delft © Annet Thoms
Het gebouw was bij de opening zeer modern en kreeg een groot indrukwekkend glas-in-loodraam van kunstenaar Vilmosz Huszar. Het stond niet op zichzelf; er heeft een compleet terrein achter gestaan met onder meer fabriekshallen en woningen. Die zijn allemaal verdwenen. Een aantal jaren geleden is het gebouw in de oorspronkelijke staat teruggebracht. Vanachter de gipswandjes kwamen prachtige betegelde muren en interessante authentieke details tevoorschijn.
Tegenwoordig is het een creatieve broedplaats waar kunstenaars aan het werk zijn en zit er een restaurant op de begane grond. Het bedrijf Braat zit tegenwoordig in Dedemsvaart, maar heeft sinds een paar jaar weer een kantoortje op de bovenste verdieping van het pand. Een kleine knipoog naar het verleden.

Beluister hier het hele verhaal van Bacinol 2 in Delft:

Open Monumentendag is op zaterdag 10 en zondag 11 september. Het thema dit jaar is 'Duurzaam duurt het langst'.