Nieuws

Warmte, schaarste en drukte: 'Vechtpartijen bij uitverkoop samenloop van factoren'

Beeld ter illustratie.
Beeld ter illustratie. © ANP
RIJSWIJK - Zondagmiddag moest een Scapino in Rijswijk eerder dicht doordat er een vechtpartij tussen koopjesjagers ontstond. Het filiaal hield een opheffingsuitverkoop waar veel mensen op afkwamen. Door de drukte werden klanten naar buiten gestuurd, maar in de rij buiten werd de sfeer steeds grimmiger en gingen mensen met elkaar op de vuist, zei een woordvoerder van de winkel. Het is niet de eerste keer dat er in de regio dit soort vechtpartijen ontstaan. Waarom worden mensen zo agressief rondom een uitverkoop?
'Ik denk dat er niemand bewust naar de Scapino gaat om een vechtpartij te beginnen', vertelt gedragspsycholoog Martijn Pijs. 'Het is een samenloop van een aantal factoren, waaronder schaarste. Bij bijvoorbeeld een leegverkoop weet je dat er maar een beperkt aantal van een product is. Als er dan net zoals bij de Scapino heel veel mensen in de rij staan voor een gelimiteerd aantal producten, is er sprake van schaarste.'
En hoe mensen reageren op schaarste is een manier waar bedrijven gebruik van maken, vertelt Pijs. 'Kijk maar naar Booking.com. Als je daar een hotelovernachting bekijkt staat er bij: slechts vijf kamers over. Dit is een manier van Booking om jou over te halen om hun product nu te kopen. Het geeft de consument namelijk het idee dat het product van kwaliteit is, omdat het gewild is door andere mensen en dat er druk staat achter de aankoop omdat het anders straks misschien op is. Een effect daarvan is dat je andere kopers als concurrentie kan gaan zien.'

Te veel prikkels

Naast die koopdrang die je voelt, kunnen er nog een aantal andere dingen een rol spelen in het ontstaan van een vechtpartij tijdens een grote uitverkoop. 'Veel indrukken kunnen er ook voor zorgen dat jij je anders gaat gedragen. Een onzekere situatie met veel indrukken zoals hard geluid en drukte kan ervoor zorgen dat je minder bewust nadenkt. Je bent dan vatbaar voor gedragingen van andere mensen', zegt Pijs.
Je bent dus misschien al gestrest omdat jij ook dat ene paar schoenen wil en overprikkelt door de harde muziek in een winkel. En dan komt er nog een laatste factor bij kijken voordat jij je mede-shopper een klap verkoopt. 'Gedrag van anderen is ook aanstekelijk. Als jij in de rij staat en de persoon vooraan begint met duwen en trekken, is de kans groot dat de rest van de rij dat overneemt.' Het hek is dan als het ware van de dam. 'Als jij verderop in de rij staat is de kans groot dat je je dan aanpast aan dat getrek en geduw, omdat je dit als het normale gedrag ziet. De sociale normen in die situatie zijn dan veranderd, want iedereen doet het', aldus Pijs.

Hitte maakt mensen agressief

Wat er op de desbetreffende zondagmiddag nog meer een rol kan hebben gespeeld, is de temperatuur in en buiten de winkel. 'Het is wetenschappelijk bewezen dat hitte mensen agressief maakt', vertelt gedragspsycholoog Jaap van der Stel. 'Zondag was het een erg warme dag en dat kan een rol hebben gespeeld in de sfeer die er in en rondom de winkel hing. Gedrag is besmettelijk en die warmte kan dan de druppel zijn voor al geïrriteerde klanten.'
Nederlanders staan natuurlijk bekend om hun liefde voor korting en goedkope producten, maar of het iets typisch Nederlands is, die conclusie wil Pijs niet trekken. 'Dit fenomeen zie je natuurlijk ook al veel langer in andere werelddelen, kijk maar naar Amerika. Daar breken elk jaar vechtpartijen uit tijdens Black Friday, een nationale dag waarop winkels extreme kortingen aanbieden.'