Midden in de nacht ging Den Haag op slot voor trekkers: wat is een noodbevel?

Trekkers worden tegengehouden met noodbevel
Trekkers worden tegengehouden met noodbevel © Omroep West
DEN HAAG - In het centrum van Den Haag geldt deze Prinsjesdag een noodbevel omdat de gemeente vreest voor 'verstoring van de openbare orde en veiligheid'. Dat bevel is midden in de nacht afgekondigd door de Haagse burgemeester Jan van Zanen. Het bevel is, naast een noodverordening, een van de twee noodbevoegdheden die een burgemeester heeft. Maar hoe kan Van Zanen dan ingrijpen en wat mag hij precies verbieden?
Met het noodbevel worden op Prinsjesdag boeren op trekkers tegengehouden. De boeren willen naar Den Haag om te protesteren tegen het stikstofbeleid van het kabinet. Volgens een woordvoerder van de burgemeester is er gekozen voor een noodbevel omdat 'een specifieke groep mensen niet naar een specifiek gebied mocht komen'. Het gaat in dit geval om boeren met zwaar materieel die niet met hun trekkers de stad in mogen.
Met noodbevoegdheden kan een burgemeester snel en vergaand ingrijpen bij noodsituaties. Volgens de site van het Nederlands genootschap van Burgemeesters 'kan de burgemeester zelfstandig de maatregelen bepalen en die bekendmaken op een door hem te bepalen wijze'. De Haagse burgemeester deed dit dinsdagochtend om 4.18 uur via Twitter.
De woordvoerder van Van Zanen legt daarnaast uit dat de verordening onmiddellijk in werking treedt op het moment dat de burgemeester dit tegen de politie zegt.

Specifieke groep

De burgemeester heeft twee wetten tot zijn beschikking: een noodbevel (artikel 175 van de gemeentewet) en een noodverordening (artikel 176). Het verschil tussen de twee is dat een noodbevel zich richt op één of meer specifieke personen en specifieke plaatsen. Een bepaalde groep mag dan niet op een bepaalde plek komen. Een noodverordening wordt gebruikt om algemeen bindende voorschriften op te leggen aan een onbepaald aantal personen. Met een noodverordening mag niemand op die plek komen.
Omdat mensen zonder zwaar materieel, ook boeren, gewoon welkom zijn in de binnenstad van Den Haag, is er gekozen voor een noodbevel.

Grondrechten inperken

In een noodbevel kan een burgemeester vergaand ingrijpen. Hij mag 'afwijken van andere dan bij de grondwet gestelde voorschriften'. Dat betekent dat hij dingen die normaal gewoon mogen, kan verbieden. Een uitzondering daarop zijn grondrechten, maar die kan hij wel inperken. Dan kan bijvoorbeeld, zoals nu op Prinsjesdag, een betoging worden verboden omdat de openbare orde in het geding komt. Een betoging mag niet op inhoudelijke gronden worden verboden.
Voor het uitvaardigen van een noodbevel moet er sprake zijn van 'een zich plotsklaps aandienende actuele en concrete noodsituatie'. Daaronder vallen ook 'ernstige wanordelijkheden'. Dat betekent dat de burgemeester aanwijzingen moet hebben dat er meer staat te gebeuren dan verstoring van de openbare orde, want daaronder valt bijvoorbeeld ook wildplassen.
Een noodbevel kan al uitgevaardigd worden bij een vermoeden dat er iets te gebeuren staat, dus om te voorkomen dat een noodsituatie gaat ontstaan.