'Structurele problemen' bij uitgifte valse paspoorten: jarenlange celstraf dreigt

Twee Haagse ambtenaren worden verdacht van het vervalsen van paspoorten
Twee Haagse ambtenaren worden verdacht van het vervalsen van paspoorten © ANP
DEN HAAG - Voor de tweede keer dit jaar werd de gemeente Den Haag opgeschrikt door een ambtenaar die valse paspoorten uitgaf. Hoe heeft dit opnieuw kunnen gebeuren? En waarom zijn die valse paspoorten zo gewild? Dat en nog zes vragen en antwoorden over het nieuwe hoofdstuk in de valse paspoortaffaire.

Wat weten we van het nieuwe geval?

Eigenlijk nog maar heel weinig. Op 5 september kreeg de gemeente Den Haag een melding van het RDW dat zij een vals rijbewijs hadden ontdekt dat door de gemeente Den Haag was uitgegeven. De gemeente is hierna een intern onderzoek begonnen, waaruit bleek dat een 32-jarige uitzendkracht het rijbewijs had verstrekt.
Uit het onderzoek kwam verder naar voren dat dit niet de enige keer zou zijn geweest. Hij zou naast het rijbewijs ook valse reisdocumenten hebben uitgegeven. Voor de gemeente reden om aangifte te doen bij de Rijksrecherche, die de man vorige week woensdag aanhielden. Volgens het Openbaar Ministerie had hij op dat moment ook valse documenten in zijn bezit.
Voor wie de valse rijbewijzen en reisdocumenten zijn is nog niet bekend. Ook is nog niet naar buiten gebracht waar de, inmiddels ontslagen, uitzendkracht vandaan komt. Wethouder Saskia Bruines heeft de gemeenteraad vorige week donderdag onder geheimhouding geïnformeerd van de stand van zaken, wat betekent dat er in verband met het politieonderzoek nog niets bekend is gemaakt.

Is er een verband tussen beide gevallen?

Dat moet nog blijken, maar de kans lijkt heel klein. De andere verdachte, Mildred van D., zou tussen 2009 en 2014 valse paspoorten hebben geleverd aan onder meer Ridouan Taghi. Zij is in 2014 overgeplaatst naar een ander deel van de afdeling Burgerzaken van de gemeente Den Haag. In 2021 is zij vervolgens op staande voet ontslagen nadat het Openbaar Ministerie opnieuw onderzoek naar haar deed.
De nieuwe verdachte, van wie dus nog geen naam bekend is, is pas in maart van dit jaar bij de gemeente komen werken als uitzendkracht. Volgens wethouder Bruines zijn ambtenaren een geliefd doelwit van criminelen. 'Criminele organisaties verleiden nu eenmaal mensen en zoeken de zwakste schakel.'

Waarom willen criminelen eigenlijk een vals paspoort of rijbewijs?

Beide Haagse ambtenaren zijn door de mand gevallen omdat een van hun valse documenten werd ontdekt. Een paspoort van Mildred van D. bleek tijdens een paspoortcontrole van de marechaussee vals te zijn. De 32-jarige uitzendkracht werd aangehouden nadat de foto op een rijbewijs niet bleek te kloppen met een eerdere pasfoto in het systeem van het RDW.
Waarom nemen criminelen dan toch het risico om met een vals paspoort of rijbewijs op stap te gaan? 'Met een op deze wijze verkregen paspoort kan een crimineel bijvoorbeeld de grens over en buiten het bereik van politie en justitie doorgaan met criminele activiteiten', legt staatssecretaris Alexandra van Huffelen (Koninkrijksrelaties en Digitalisering) uit.
Neem Ridouan Taghi. Volgens De Telegraaf zou het paspoort dat hij van Van D. heeft gekregen eigenlijk zijn van Mouhsin L. uit Utrecht. Alleen staat de foto van Taghi op het document. Hierdoor zou Taghi, hoewel hij op dat moment al een van de meest gezochte criminelen van Nederland zijn, veilig naar Marokko en Dubai kunnen reizen. In deze laatste stad is hij uiteindelijk in december 2019 gearresteerd.

Komen deze valse paspoorten alleen bij de gemeente Den Haag voor?

Nee, zeker niet. Een medewerkster van de gemeente Noordwijk is aangehouden omdat ze in december twee valse paspoorten heeft uitgegeven. Deze vrouw moet hier dinsdag voor bij de rechter verschijnen.
En ook zij is geen uitzondering. In juli van dit jaar maakt staatssecretaris Alexandra van Huffelen bekend dat er 'structurele problemen zijn' bij de uitgifte van paspoorten in Nederland. 'Inmiddels zijn tientallen gevallen van onrechtmatig verkregen identiteitsbewijzen onderkend en het vermoeden is dat dit aantal waarschijnlijk nog zal oplopen', schrijft ze in een brief aan de Tweede Kamer.
Hoe veel corrupte ambtenaren er zijn, dat wil de bewindsvrouw niet zeggen. 'Het gaat hierbij, voor zover wij nu weten, om een beperkt aantal corrupte ambtenaren. Ik kan, gezien het vertrouwelijke karakter van de informatie en het lopende onderzoek niet verder ingaan op de rapporten en onderzoeken.'

Hoe kan het dat het zo vaak fout gaat bij de uitgifte van paspoorten?

Uit eigen onderzoek van de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens is gebleken dat er in de procedure veel fouten worden gemaakt en dat de gebruikelijke procedure niet wordt nageleefd. Uit een steekproef in zeventien gemeenten kwam naar voren dat in meer dan een kwart van de gevallen dezelfde ambtenaar een paspoortaanvraag behandelt en het document uitgeeft. Dit terwijl dit altijd door minimaal twee mensen gedaan moet worden, zodat er een controle op het identiteitsbewijs kan worden gedaan.
Maar ook andere misstanden kwamen aan het licht. Zo zijn er bijna 200.000 gevallen geconstateerd waarbij een ambtenaar een foto zonder reden heeft goedgekeurd, terwijl het computersysteem de foto afkeurde. Ook zijn er 18.000 andere afwijkingen in Nederland geconstateerd, waaronder documenten die werden afgegeven op momenten dat een gemeentehuis officieel al gesloten was. Of de gemeente Den Haag onderdeel van de steekproef was, is niet bekendgemaakt.

Heeft de gemeente geen maatregelen genomen na de affaire met Mildred van D.?

Volgens wethouder Bruines is er na het ontslag van Van D. zeker wel wat veranderd binnen de gemeente. 'We werken nu altijd met het vier ogen-principe, waardoor er altijd iemand meekijkt', vertelt de wethouder aan de gemeenteraad. 'Ook rouleren we meer met onze mensen over de stad. Op deze manier zorgen we ervoor dat mensen niet te lang met elkaar samenwerken.'
De arrestatie van de 32-jarige uitzendkracht is voor de wethouder wel het bewijs dat fraude nooit helemaal uit te sluiten valt. 'Het enige wat we kunnen doen is de werkprocessen zo inrichten dat we dit soort gevallen zo veel mogelijk kunnen voorkomen.'

Wat zijn de straffen?

Het verstrekken van valse paspoorten wordt gezien als een vorm van fraude en is opgenomen in het Wetboek van Strafrecht. Uit artikel 231 blijkt dat op het valselijk opmaken van een reisdocument een maximale gevangenisstraf van zes jaar en maximale geldboete van 90.000 euro staat.
De mensen die van een van de twee verdachten een vals reisdocument hebben gekregen, hangt dezelfde straf boven het hoofd. Als ze tenminste wisten of konden vermoeden dat het verkregen paspoort vervalst is.

Gaan ze deze straf ook krijgen?

Dat zal de toekomst uit moeten wijzen. Mildred van D. heeft enkele dagen in voorarrest gezeten, maar mag sindsdien haar rechtszaak in vrijheid afwachten. In november zal zij voor de rechter moeten verschijnen en nog voor het einde van het jaar hoort zij haar straf.
Voor de tweede verdachte duurt dit nog wat langer. Het voorarrest van de 32-jarige uitzendkracht is wel met twee weken verlengd, waardoor hij nog in voorarrest blijft. Als het onderzoek van de politie is afgerond zal hij waarschijnlijk volgend jaar voor de rechter komen en dan zijn straf horen.