Strafproces Richard de Mos begint drie jaar na inval: 'Cameraploegen lagen in mijn tuin'

Richard de Mos (l) en Rachid Guernaoui (m) na het indienen van hun ontslag als wethouder.
Richard de Mos (l) en Rachid Guernaoui (m) na het indienen van hun ontslag als wethouder. © ANP
DEN HAAG - Precies drie jaar geleden zette een inval van de rijksrecherche Den Haag op zijn kop. Rechercheurs vielen op dinsdag 1 oktober 2019 de woningen en werkkamers binnen van de wethouders Richard de Mos en Rachid Guernaoui van Hart voor Den Haag. Ze bleken verdachten te zijn in een corruptieonderzoek. Over twee weken, op 14 oktober, begint het langverwachte strafproces tegen De Mos en Guernaoui in de rechtbank in Rotterdam. Omroep West blikt terug op de dag van de inval, die nog altijd een schaduw werpt over Den Haag.
Voor toenmalig burgemeester Pauline Krikke begint dinsdag 1 oktober 2019 al vroeg. Haar wekker gaat om vier uur in de ochtend. Boeren hebben aangekondigd massaal met hun tractoren naar Den Haag te komen. Het belooft voor Krikke hoe dan ook een spannende week te worden, omdat de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) de uitkomsten presenteert van het onderzoek naar de vreugdevuren op de stranden van Scheveningen en Duindorp. Brandende delen van de Scheveningse vuurstapel trokken een spoor van vernieling op Scheveningen.
Op vrijdag 14 oktober is de eerste zitting van het proces tegen de oud-wethouders Richard de Mos en Rachid Guernaoui, voormalig raadslid Nino Davituliani en vijf Haagse ondernemers. Dan vindt er in de rechtbank in Rotterdam een regiezitting plaats, waarin het OM de definitieve tenlastelegging indient. Op maandag 23 januari 2023 begint de inhoudelijke behandeling van de zaak. Hier heeft het OM twaalf zittingsdagen voor uitgetrokken.
Op het stadhuis loopt de spanning daarom in de weken voor 1 oktober al op en er wordt veel gesproken over het politieke lot van Pauline Krikke. Ambtenaren en politici weten dan nog niet dat deze week een andere kwestie de volle aandacht zal opeisen.

Minister Grapperhaus

Achter de schermen zet het Openbaar Ministerie (OM) op maandag 30 september 2019 de laatste puntjes op de i van de inval. Het onderzoek is dan al maanden aan de gang. Uit documenten die Omroep West in februari 2020 kreeg door een beroep te doen op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) blijkt dat toenmalig minister Ferd Grapperhaus (CDA) ook al tien maanden op de hoogte is van het corruptieonderzoek.
Minister Grapperhaus tijdens het debat over de politie
Minister Grapperhaus tijdens het debat over de politie © ANP
Gerrit van der Burg en Theo Hofstee, de top van de landelijke leiding van het OM, krijgen een dag voor de inval om 17.37 uur een vertrouwelijke mail van een plaatsvervangend afdelingshoofd van het OM. Hoofdofficier van Justitie, Michiel Zwinkels, die op dat moment nog plaatsvervanger is, zal Krikke dinsdagochtend vroeg informeren over 'de instap'.
'Ha Gerrit en Theo, (…). Morgen om 07.00 uur wordt BM (burgemeester red.) door Michiel ingelicht. Ik begreep al dat Gerrit vanavond nog even een korte headsup geeft aan de minister.' Van der Burg antwoordt om 20.34 uur. 'Inmiddels met Theo overlegd. Minister wist het al. (…).' Het persbericht voor 'de actie' ligt dan al klaar.

Telefoon afgeven

Dinsdagochtend gaat de actie even voor zeven uur van start. Richard de Mos zou om half acht, zoals iedere werkdag, opgehaald worden door de dienstauto. 'Ineens waren er beneden stemmen te horen', schrijft De Mos in zijn boek Mijn verhaal. 'Voordat ik het goed en wel besefte stonden er mannen in mijn slaapkamer. 'Rijksrecherche, u moet naar beneden komen.' Daarna volgde de mededeling van de rechter-commissaris dat ik verdacht werd van ambtelijke corruptie, omkoping en schending van het ambtsgeheim. (…) Ik moest meteen mijn telefoon afgeven en gaf direct gehoor aan het verzoek om de inlogcode te geven. Ik had immers niets te verbergen.' Even verderop in het centrum van de stad staan bij Rachid Guernaoui ook rechercheurs op de stoep.
Het corruptieonderzoek heeft Richard de Mos in de financiële problemen gebracht. 'Ik ben zo corrupt dat ik mijn advocaat niet kan betalen', zegt hij. Hij heeft 100.000 euro nodig voor zijn verdediging en is een crowdfunding gestart om dit geld op te halen. 'Om mij te helpen mijn recht te halen doe ik een beroep op u. Wilt u mij steunen met een kleine donatie?' vraagt hij in een video die hij op zijn website heeft geplaatst.
Ondertussen is er op het stadhuis volop consternatie. Ook daar zijn rechercheurs binnengevallen. De werkkamer van De Mos op de elfde verdieping is 'bevroren' en zeven agenten met wapens op de broekzak nemen dozen met administratie mee. Nietsvermoedende ambtenaren die aan het begin van de dag aan het werk willen worden tegengehouden. Zij mogen hun kamer niet in, moeten hun telefoon wegleggen en krijgen alleen toestemming om afspraken af te zeggen. Wat er aan de hand is blijft lang onduidelijk. De agenten geven geen informatie. 'Daar kunnen we niets over zeggen, daar kom je later wel achter', is het antwoord. De meest directe medewerker van De Mos wordt die ochtend lang verhoord door de rijksrecherche.

Bevroren afdeling

Een paar verdiepingen lager, op de derde verdieping, hetzelfde laken en pak. De fractiekamer van Hart voor Den Haag wordt onderzocht en daarom is de hele afdeling gesloten. Ook fractiemedewerkers van andere politieke partijen mogen niet aan het werk. Tegen het middaguur geeft de rijksrecherche de werkkamers weer vrij.
Het stadhuis van Den Haag
Het stadhuis van Den Haag © John van der Tol
Dat er iets groots aan de hand is op het stadhuis, is deze ochtend wel duidelijk. Maar pas om 10.30 uur dringen de omvang en de impact van het onderzoek echt door. Dan stuurt het OM een persbericht de wereld in waarin staat dat twee wethouders, een raadslid van Hart voor Den Haag en vijf Haagse ondernemers verdachte zijn in een corruptieonderzoek. De zaak draait onder meer om het verstrekken van nachtvergunningen aan horecaondernemers die ook donateur van de partij zijn, aldus het OM.

Fractievoorzitters

Het nieuws slaat in als een bom. Iedereen weet dat de gevolgen groot zullen zijn, maar wat de zaak precies betekent voor het stadsbestuur, is op dat moment niet te overzien. De chaos is nog te groot. Krikke besluit om alle fractievoorzitters bij elkaar te roepen voor een vergadering om 14.00 uur. Hierin zal zij met de fractievoorzitters afspreken dat zij de wethouders gaat verzoeken om zich tijdelijk terug te trekken.
Iedereen is bij de vergadering aanwezig, op fractievoorzitter Arjen Dubbelaar van Hart voor Den Haag na. Hij probeert al uren contact te krijgen met Richard de Mos, maar de partijleider is onbereikbaar omdat hij is meegegaan voor een verhoor op de rechtbank. Bovendien heeft De Mos zijn telefoon moeten afgeven.

Cameraploegen

Uiteindelijk lukt het De Mos om via zijn advocaat Dubbelaar te spreken te krijgen. Ze weten dat er een plan moet komen. Dubbelaar en zijn fractiegenoten zijn platgebeld door de media die een reactie willen en er liggen cameraploegen voor de deur van bijna alle fractieleden. Tot nu toe heeft de partij de kaken op elkaar gehouden, maar de stilte moet doorbroken worden. Hart voor Den Haag wil de kiezers van de partij in de stad niet langer in het ongewisse houden. Ook moeten ze zich buigen over het verzoek van Krikke aan de wethouders om tijdelijk terug te treden. Kortom: er moet een signaal aan de buitenwereld afgegeven worden.
Fractievoorzitter Arjen Dubbelaar van Hart voor Den Haag/Groep de Mos
Fractievoorzitter Arjen Dubbelaar van Hart voor Den Haag/Groep de Mos © ANP
Maar waar kunnen ze bij elkaar komen? Dat kan alleen op een geheime locatie, want er wordt door de media 'gejaagd' op Richard de Mos en zijn partijgenoten. Na wat telefoontjes is er een kantoorruimte geregeld bij een 'bevriende' ondernemer op een bedrijventerrein in Wateringen. Daar komen Richard de Mos, Rachid Guernaoui, Arjen Dubbelaar en nog een stuk of drie partijgenoten aan het einde van de middag bijeen.

Karaktermoord

De sfeer is beladen. Het is moeilijk om de juiste woorden te vinden voor het persbericht, maar na meerdere pogingen en wikken en wegen staat er een verklaring op papier. 'Het heeft er alle schijn van dat er karaktermoord gepleegd wordt op onze wethouders', staat er. Ook maken de wethouders duidelijk dat zij zich niet herkennen in de verdenkingen en dat zij zullen ingaan op het verzoek van Krikke om zich tijdelijk terug te trekken. Een beslissing waar De Mos achteraf spijt van heeft omdat hij zich als wethouder had willen verdedigen.
Om 18.30 uur stuurt Hart voor Den Haag het persbericht rond. Het zal het einde inluiden van de samenwerking met de coalitiegenoten VVD, D66 en GroenLinks. Het woord 'karaktermoord' valt slecht bij deze partijen en een breuk met Hart voor Den Haag wordt onafwendbaar.

Geheime locatie

De fractie van Hart voor Den Haag heeft daar nog geen notie van. De acht raadsleden komen op woensdag 2 oktober, een dag na de inval, voor het eerst samen op een geheime locatie in een brasserie in Rijkswijk. De partij wil in alle rust en buiten het zicht van de camera’s stoom afblazen en een plan trekken.
Het is een geëmotioneerde bijeenkomst waar gehuild en gescholden wordt, maar waarin de fractie ook naar de toekomst kijkt. Hoe moet de partij verder? Voor De Mos is duidelijk wat zijn belangrijkste opdracht is: het bij elkaar houden van de partij. Als die uit elkaar valt dan is alles verloren. Later zal hij zeggen dat hij er trots op is dat het gelukt is om de rijen gesloten te houden.

Extra vergadering

Daarnaast moet fractievoorzitter Arjen Dubbelaar zich voorbereiden op een pittige klus. De raad heeft voor woensdagavond een extra raadsvergadering belegd om te spreken over de ontstane situatie. De Mos en Guernaoui hebben zich teruggetrokken als wethouder en zijn niet bij deze vergadering. Alles komt dus op de schouders van Dubbelaar terecht die de wethouders en zijn partij moet verdedigen.
Top vijf kieslijst Groep de Mos in 2018
Top vijf kieslijst Groep de Mos in 2018 © Groep de Mos
De Rijswijkse brasserie is deze woensdag en de rest van de week de perfecte uitvalbasis voor Hart voor Den Haag om aan deze zaken het hoofd te bieden. Richard de Mos en Arjen Dubbelaar zoeken regelmatig de rust van het lommerrijke bos op dat grenst aan de brasserie. Via een bruggetje strekt het groen en de kronkelende voetpaden zich voor hen uit. Ze gebruiken de rust om enigszins te ontspannen en om met partijgenoten een-op-een te overleggen.

Coalitie klapt

Dubbelaar is ook in het bos als hij woensdag laat in de middag belt met toenmalig VVD-wethouder Boudewijn Revis. Het gesprek gaat over het voortbestaan van de coalitie met Hart voor Den Haag. Tot op de dag van vandaag is Dubbelaar woest over dit gesprek, omdat hij zich in de maling genomen voelt door Revis.
Volgens Dubbelaar duurt het bewuste telefoontje een paar minuten en het eindigt met de opmerking van Revis dat de drie coalitiepartijen na het telefoongesprek aan de slag gaan om een gezamenlijke verklaring op te stellen. 'En ik heb nog niet neergelegd of er verschijnt een pushbericht van Omroep West op mijn telefoon, waarin staat dat de coalitie is geklapt', zegt Dubbelaar later die avond tijdens de extra raadsvergadering. De persverklaring van VVD, D66 en GroenLinks lag dus al lang en breed klaar, is zijn conclusie.

Integriteit

Die persverklaring wordt woensdag om 16.00 uur verstuurd, een paar uur voor de bewuste raadsvergadering. Daarin schrijven VVD, D66 en GroenLinks dat zij niet verder willen met Hart voor Den Haag. 'Het stadsbestuur heeft op het gebied van integriteit een voorbeeldrol en die kunnen we in de huidige samenstelling van de coalitie niet waarmaken', stellen ze. Hart voor Den Haag ligt uit de coalitie.
Boudewijn Revis (rechts) met de commissaris van de koning in Zuid-Holland Jaap Smit (l).
Boudewijn Revis (rechts) met de commissaris van de koning in Zuid-Holland Jaap Smit (l). © ANP
Voor Richard de Mos en Rachid Guernaoui komt er uren later een definitief einde aan hun carrière als wethouder. Ze worden tijdens de extra raadsvergadering door een meerderheid van de gemeenteraad naar huis gestuurd. De Mos keert korte tijd later alweer terug als fractievoorzitter van zijn partij. Rachid Guernaoui is na de verkiezingen van maart van dit jaar weer terug als raadslid. Burgemeester Pauline Krikke haalt het einde van de Haagse politieke rampweek ook niet. Ze struikelt over de nasleep van de vreugdevuren en neemt op zondag 6 oktober 2019 ontslag na een vernietigend OVV-rapport.

Zware wissel

De gebeurtenissen op 1 oktober 2019 dreunen nog altijd na op het stadhuis. Vriend en vijand is het erover eens dat het langslepende corruptieonderzoek een zware wissel trekt op de lokale democratie. Zo heeft het onderzoek de afgelopen formatie beïnvloed, omdat een aantal partijen niet met Hart voor Den Haag in zee wil zolang er nog geen uitspraak ligt. Maar ambtenaren zijn ook niet vergeten wat er is gebeurd en vragen zich met terugwerkende kracht af of zij mogelijk fouten hebben gemaakt. Op sommige afdelingen is angst geslopen en worden regels strikt gevolgd. En zo trekt het corruptieonderzoek al drie jaar een schaduw over de stad.