Popfotograaf Paul Bergen op zoek naar dat ene moment: 'Dat is dé foto van die avond'

U2, 1993
U2, 1993 © Paul Bergen
DELFT - U2, Nirvana, Michael Jackson, The Rolling Stones, David Bowie, Radiohead, Prince, Stevie Wonder, Red Hot Chili Peppers, Bruce Springsteen. Zomaar een greep uit wereldberoemde artiesten die de Delftse popfotograaf Paul Bergen voor zijn camera heeft gehad. Uitgever teNeues bundelde een selectie van zijn foto's uit de jaren negentig samen tot een fraai koffietafelboek. 'Nineties Spirit, music caught on camera' schetst een uniek beeld van de muziekscène in de jaren negentig.
De titel van het omvangrijke fotoboek verwijst natuurlijk naar de hit 'Smells Like Teen Spirit' van de grungeband Nirvana. Leadzanger Kurt Cobain pronkt niet voor niets op de cover en duikt daarna nog een paar keer op. Iconisch is de foto waarop Cobain op handen wordt gedragen door het publiek. Bergen: 'Dit is dé foto van die avond. Zo is die ook gemaakt en met dat gevoel ben ik ook naar huis gegaan.'
Nirvana, 1991
Nirvana, 1991 © Paul Bergen
Tegenwoordig is alles digitaal, maar in 1991 schoot Bergen zijn foto's nog analoog en moest je dus selectief te werk gaan met het afdrukken. 'Je schoot twee rolletjes vol op zo'n avond. Tegenwoordig schiet je zo'n 400 tot 500 foto's in drie nummers. Twee rolletjes en dan heb je deze foto in je hoofd. Je duikt in de doka, ontwikkelt de films en gaat op zoek naar deze foto. Want dat is dé foto.'
Volgens Bergen is het geen kwestie van geluk, maar van afdwingen. En geduld. 'Ik blijf het hele concert staan. Je kan ook zeggen halverwege: ik ga naar huis. Maar als ik de gelegenheid heb om een heel concert te fotograferen, dan ga ik niet eerder weg.'
Fotoboek Paul Bergen is een uniek tijdsdocument van de muziekscene in de jaren '90
Met enige trots vertelt hij over het moment van die avond: 'Hij gaat op dat publiek liggen en ik dook als de sodemieter mijn fototas in, want het was te donker om dat te kunnen fotograferen. Ik wilde er een flitsje bij hebben, dat was gewoon een reflex. Het mooie is: ik heb zoveel flits gegeven dat je het eigenlijk niet ziet. Het is net of het de spots zijn die van het podium komen.'
Door de flits is ook te zien dat Nirvana hier nog in een kleine zaal optreedt. En er valt nog een belangrijk detail op terwijl de zanger op handen van zijn fans wordt gedragen: 'Hij houdt zijn ketting van zijn portefeuille vast en dat wordt eigenlijk door de flits zichtbaar. Dat gaat echt heel snel, hè! Denk niet dat hij daar drie minuten op de handen van het publiek ligt. Dus het moet allemaal in een reflex. Dat is natuurlijk het leuke van dit werk, dat je niet weet wat er gaat gebeuren.'
'Ik dacht eigenlijk dat ze het drumstel weer aan gort zouden slaan. Dat was ook wel eens gebeurd. Dat Kurt Cobain zijn gitaar kapot slaat op het podium. Daar had ik me op ingesteld. Maar niet dit. Ik heb liever dit, eerlijk gezegd.'
Het fotoboek staat zo vol met bijzondere momentopnames van grote, maar ook minder grote artiesten. Beroemde artiesten leveren namelijk niet per se ook mooie foto's op: 'Ik wil niet een kiekje. Kijk, dat heb je gauw met beroemde artiesten. De foto is niet goed, omdat die beroemde artiest erop staat. Die foto moet meer hebben dan dat.'
Bergen gaat altijd met twee fototoestellen op stap. Een met een telelens, de ander met een half groothoeklens. 'Ik pak heel vaak over op de andere camera, want anders ga je dingen missen. Dat komt uit mijn sportfotografie terug. Dat is ook een kwestie van momenten pakken.'

Jazz

De jaren negentig verwijzen volgens Bergen vooral naar grunge, rock, house en dance. Toch mochten ook jazz-grootheden als Lionel Hampton, Miles Davis, Sonny Rollins, Dave Brubeck en Nina Simone niet ontbreken. 'Als ik jazz zou doen, dan kan ik een boek erbij maken. Ik kom al 35 jaar op het North Sea Jazz Festival.'
Zo heeft hij ook veel fotoportretten gemaakt van jazz-artiesten, waaronder ook Toots Thielemans bij hem thuis. De sessie van maximaal een uur liep uit tot een hele middag: 'Het is alsof je tegen een wandelende jazzencyclopedie aanliep. Al die grootheden komen voorbij: Miles Davis, Dizzy Gillespie. Hij heeft zoveel verhalen, dan hang je aan zijn lippen.'
Toots Thielemans, 1995
Toots Thielemans, 1995 © Paul Bergen
Die middag levert ook een bijzonder moment op. Op de uiteindelijke foto is de legendarische muzikant te zien naast een grammofoon uit de jaren veertig, vijftig, die helemaal opgaat in zijn eigen muziek op een 78-toeren plaat. 'Voordat ik dit had gemaakt had ik hem geportretteerd met zijn gitaar en zijn mondharmonica. Hij is ook een hele goede gitarist. Maar toen ging hij dit nog even doen.'
Een cadeautje dat je van tevoren niet kan bedenken: 'Ook als beleving. Ik heb het er nu nog met de journalist Ruud Meijer over die middag. Fantastisch om dat meegemaakt te hebben. Je gaat met een zeer voldaan gevoel terug naar huis.'