Forensisch psycholoog schrijft over jihadisten: 'Ik ben geïnteresseerd in niet-alledaagse personen'

Beeld ter illustratie
Beeld ter illustratie © ANP
DEN HAAG - De Haagse Inge Schilperoord maakte in 2015 naam met haar roman 'Muidhond', over een pedoseksuele jongeman. Haar debuut werd bekroond met de Bronzen Uil en de verfilming, vijf jaar later, kreeg de publieksprijs voor beste film op het filmfestival van Gent en Seoul. Afgelopen dinsdag verscheen haar tweede roman. Opnieuw waagt de schrijver, die tevens forensisch psycholoog is bij het Pieter Baan Centrum en op de Terroristenafdeling van de gevangenis, zich aan een gewaagd onderwerp: jongeren die in de ban raken van de islam en soms kiezen voor het jihadisme.
In 'Het Licht In De Stad' volgt Schilperoord de 16-jarige Sophie. Haar vader, een strafrechtadvocaat, is niet lang daarvoor om het leven gekomen door een ongeval. Zelf geïnteresseerd in de islam was hij ervan overtuigd dat jihadistisch geweld niets te doen had met religie. Gevoed met deze informatie stort ze zich op een werkstuk over de islam.
Jongeren en jihadisme: 'Puberteit is een verwarrende tijd'
Schilperoord: 'Sophie is heel erg jong, eenzaam en op zoek naar antwoorden en een plek waar ze ergens bij kan horen. Dat zoekt ze onder meer in religie, maar ze kan daar niet echt bij. Haar vader verdedigde jonge moslim-extremisten toen het kalifaat in Syrië nog bestond en zij krijgt contact daar met een ex-cliënte van hem. Die twee personages hebben een extremiteit in zich, in tegenstelling tot de Afghaanse vriendin Zala, die echt religieus is. En zij is helemaal niet zo radicaal. Die vindt er heel veel rust in. En die verschillende kanten, dat boeit mij wel.'

Fragment uit 'Het Licht In De Stad' van Inge Schilperoord

Zala lachte snuivend. 'Hoe bedoel je, ingewikkeld?'
Haar pupillen verwijdden zich.
'Nou, eh..., dat moslims niet daarheen gaan omdat de Koran geweld predikt of zo.'
'Die Jihadisten? Heb je het over die jihadisten?'
'Ja?'
'Dat zijn helemaal geen moslims.'
'Hè?'
'Je weet toch veel van de islam, zeg je? Een echte moslim doet die dingen niet.'

Menselijke kant laten zien

Geen alledaags onderwerp, maar dat heeft natuurlijk alles te maken met haar andere werk als forensisch psycholoog: 'Ik vind het juist heel boeiend om mensen te ontmoeten die in de media vaak éendimensionaal worden afgeschilderd. Wat ik ook wel begrijp, want het zijn mensen die verdacht worden van vreselijke misdaden, waar mensen heel erg van schrikken.'
Toch wil Schilperoord in haar werk ook de menselijke kant van deze mensen laten zien: 'Soms zitten daar toch heel ander soort mensen achter die veel meer lagen in zich hebben dan je in eerste instantie zou denken. Die ook niet allemaal hetzelfde zijn en dat maak ik in mijn werk mee, omdat ik mensen spreek die verdacht worden van dat soort nare dingen.'

Verwarrende tijd

De Haagse schrijfster herkent zichzelf in de 16-jarige Sophie: 'Puberteit is natuurlijk een verwarrende tijd. Zeker als je ook nog zo met jezelf in de knoop zit, je eenzaam voelt en iets zoekt. Dat zag je ook wel bij mensen die uitreisden naar Syrië. Een deel daarvan waren hele nare mensen op zoek naar ellende, maar er zaten ook onzekere pubers bij die in een hele korte geradicaliseerd zijn en daarnaartoe zijn gegaan zonder echt te overzien waar ze zich instorten.'
Het idee voor haar nieuwste boek ontstond toen zij op de terroristenafdeling werkte en in aanraking kwam met deze verschillende soorten jongeren: 'Ik heb daar psychologische onderzoeken gedaan bij jongeren die verdacht werden van zich aansluiten bij IS, of toentertijd wilden uitreizen naar Syrië. Op dit moment doe ik die onderzoeken niet. Ik heb daar natuurlijk inspiratie uitgehaald, maar toen ik echt begonnen was met schrijven, wilde ik dat niet met elkaar vermengen.'
Inge Schilperoord
Inge Schilperoord © Keke Keukelaar
Los daarvan heeft Schilperoord veel research gedaan naar de islam en jihadisme. 'Ik heb veel specialisten over islam, jihadisme, extremisme gesproken. Ik heb ook veel met bekeerlingen gesproken, waaronder ook veel Hollandse meisjes of vrouwen die zich hebben bekeerd. Wat overigens niets met jihadisme heeft te maken. Dat is ook een lijn die in mijn boek voorkomt.'
Voor het boek is ze ook begonnen met het volgen van een cursus Arabisch: Maar dat gaat niet zo één, twee, drie. Omdat Sophie dat ook doet in mijn boek, wilde ik zelf weten hoe het is om dat te leren. Ik ben er overigens nog steeds mee bezig, omdat ik het toch wel heel leuk vind. Maar het is wel heel ingewikkeld.'

'Niet te snel oordelen'

Wat haar het meest is bijgebleven van de gesprekken met bekeerlingen is haar eigen vooroordeel: 'Ik had toch een beeld dat de meeste vrouwen dat doen voor een man, omdat ze verliefd zijn. En, laat ik het zo zeggen, ik had niet het meest positieve beeld van dat soort vrouwen, dat zijn toch zwakke types die er op één of andere manier iets in proberen te vinden.'
Net zoals in haar boeken, waar de ééndimensionale personages uit de krant meerdere kanten lijken te hebben, is dat ook hier het geval: 'Ik was bij een cursus voor vrouwen die zich wilden bekeren. Daar zaten veel supersterke, slimme vrouwen tussen. Ik heb niemand ontmoet die het voor een man deed. Was allemaal hun eigen idee, hun eigen roeping. Ik vond dat fascinerend, hele uitlopende types, jong, oud, hoger opgeleid, van alles en nog wat. Dat maakte mij wel bescheiden, je moet niet zo gauw klaar staan met je oordeel.'

Bekeren

Ondanks hele interessante gesprekken, komt ze zelf niet in de verleiding om zich te bekeren: 'Nee. Ik snap wel dat dat mensen aantrekt, dat ze dat willen doen. Ik zou dat niet kunnen, denk ik. Dat is een vraagstuk dat ik zelf ook heel interessant vind. Wat ook terugkomt in het boek: Sophie wil zich bekeren, maar dat lukt eigenlijk niet.'
'Het is iets wat ik mezelf wel eens afvraag: waarom heeft de ene mens dat wel en de ander niet? Ik heb daar geen antwoord op, Het heeft ook wel iets aantrekkelijks om helemaal daarin opgenomen te zijn en een god te hebben waarvan je het gevoel hebt dat hij over je waakt, et cetera. Maar ik denk niet dat dit voor mij is weggelegd.'