Eerste zittingsdag zaak-De Mos: iets minder bewolking boven Den Haag

Richard de Mos in de rechtszaal
Richard de Mos in de rechtszaal © ANP
DEN HAAG - Na drie jaar en dertien dagen wachten is het proces tegen oud-wethouders Richard de Mos, Rachid Guernaoui en zes partijgenoten eindelijk begonnen. In de Rotterdamse rechtbank is de sfeer op vrijdagochtend dan ook vooral opgelaten: 'Ik ben blij dat ik hier sta.'
Staat de grootste politieke partij van Den Haag bol van corruptie? Sinds de Rijksrecherche op 1 oktober 2019 de woningen en werkkamers van wethouders Richard de Mos en Rachid Guernaoui binnenviel, hangt die vraag boven de stad. Boven de verkiezingen, boven de coalitievorming, boven de debatten in de gemeenteraad. Een 'donkere wolk die iedere keer druppeltjes viezigheid loslaat', omschreef politiek veteraan Joris Wijsmüller de situatie eens.
Lang werd dus uitgekeken naar deze eerste dag van het proces. Maar wie hoopte dat de wolken vrijdag zouden overwaaien, blijft achter met een nat pak. In de rechtbank in een regenachtig Rotterdam staan vooral voorbereidingen op de planning voor de inhoudelijke behandeling van de zaak, in januari. Dan gaat het Openbaar Ministerie (OM) precies vertellen waarom het de acht verdachten vervolgt. Ook na vrijdag is het dus nog wachten op details, toch worden de eerste stappen naar opklaringen gezet.

'Exclusief netwerk'

Zo maakt het OM nu definitief bekend dat De Mos, Guernaoui en twee ondernemers die vrijdag zijn gedagvaard, worden verdacht van deelname aan een of meerdere criminele organisaties. Onder meer vanwege stemfraude, schending van het ambtsgeheim en een voorkeursbehandeling voor donerende ondernemers. Door lekken via de pers en het boek van De Mos zelf - iedereen kan een exemplaar meenemen - waren de meeste verdenkingen al bekend, maar het OM geeft wel meer toelichting.
Dit 'exclusieve netwerk', zegt de officier van justitie, had als doel om Hart voor Den Haag/Groep de Mos groot te maken en daarmee invloed uit te oefenen op het beleid. Zo kregen vooral vastgoed- en horecaondernemers een vinger in de pap in het stadhuis. Dit gebeurde zo planmatig dat er volgens het OM geen sprake is van normale donaties, maar van corruptie. Vanwege dit grijze gebied spreekt het OM van een belangrijke zaak. Het verzoekt de rechter om meer duidelijkheid te scheppen in wat wel mag en wat niet.

Lange duur tussen inval en behandeling

Afgelopen jaren klonk veel kritiek op het OM vanwege de lange duur tussen de invallen en de behandeling van de zaak. Het OM spreekt van 'begrijpelijke en terechte vragen' over de duur van de zaak. Dat een eerste zitting zo lang op zich laat wachten ligt volgens de officier van justitie aan de complexiteit van de zaak. Er moesten 'haast oneindig' veel WhatsApp-berichten en e-mails worden onderzocht én meer dan tachtig getuigen verhoord. Vooral dat laatste werd vertraagd door de coronapandemie.
Dat het OM de rechter vraagt om een oordeel te vellen is voor Peter Plasman, de gezamenlijke advocaat van De Mos en Guernaoui, een aanwijzing dat de aanklager niet voldoende bewijs heeft om corruptie aan te tonen. 'Ze spreken alleen over harde aanwijzingen. Dat duidt erop dat het bewijs mager is, zoals deze hele zaak', is zijn conclusie.

Publicitaire schade

Plasman vraagt zich ook af waarom het OM de verdenkingen destijds zo snel publiekelijk heeft gemaakt, terwijl het volgens hem moest weten hoe complex de zaak was. En dus hoe lang het nog zou duren tot vervolging. Dit heeft volgens hem veel publicitaire schade veroorzaakt.
Buiten imago's hebben ook de persoonlijke levens van verdachten geleden onder de verdenkingen. Zo blijkt uit hun verklaringen. Vooral Guernaoui oogt ontdaan: 'Ik sta op en ga naar bed met de beschuldigingen. Mijn hele leven wilde ik het goede voorbeeld geven. Ik heb mijn studie rechten afgerond. Ik deed het integriteitsdossier bij het ministerie van Binnenlandse Zaken.' Hij is overtuigd van zijn onschuld en heeft uitgekeken naar de rechtszaak. 'Ik ben blij dat ik hier sta.'

Letterlijk ziek

Vastgoedondernemer Dennis Buis is er zelfs letterlijk ziek van, verklaart zijn advocaat Mark Teurlings. 'Hij snapt niet wat hij verkeerd heeft gedaan. Hij is verhuisd naar het buitenland en heeft inmiddels een hersenstaminfarct en twee maagbloedingen gehad.' Om die reden is Buis vrijdag ook niet aanwezig.
Erdinç Akyol, van zalencentrum Opera, wil niet emotioneel worden. 'Die andere mannen zijn alles kwijt. Ik niet, ik heb niks.' Terugkerend patroon in zijn verhaal is dat hij een jongen van de straat is. Dat hij heeft gepraat over het kopen van stemmen, noemt hij bluf. 'Zo ben ik. Dat is typisch Turks. Wij zeggen tijdens het campagnevoeren dat Richard de Mos het Vredespaleis heeft gebouwd.'

Boudewijn Revis

De rest van de zitting is bedoeld om te peilen of de verdediging nog meer onderzoek wil laten uitvoeren voordat het vuistdikke dossier kan worden behandeld. Wensen zijn er alleen bij Ed Manders, de advocaat van Akyol. Hij wil het OM niet-ontvankelijk laten verklaren, omdat er volgens hem sprake is van willekeur. Tijdens een van de laatste verhoren heeft een oud-bestuursadviseur van De Mos verklaard dat hij een integriteitsmelding had willen doen over Boudewijn Revis, voormalig VVD-wethouder van stedelijke ontwikkeling. Deze melding is nooit gedaan, omdat dit volgens de ambtenaar niet anoniem kon. 'Maar ik vraag me toch af waarom het OM hier geen verder onderzoek naar heeft willen doen', zegt Manders.
Manders plaatst ook vraagtekens bij de start van het onderzoek. Dat is begonnen, omdat een ambtenaar via een horeca-adviseur geruchten zou hebben gehoord over illegale vergunningenverkoop op het stadhuis. Maar die adviseur spreekt dit zelf tegen en ook de ambtenaar zelf blijkt hier inmiddels over te twijfelen. Ook zou de betreffende adviseur, in het bijzijn van zijn advocaat, onder druk zijn gezet door de Rijksrecherche om te verklaren dat hij wél de bron is geweest van het gerucht. Voor meer helderheid wil Manders de ambtenaar, de adviseur en de advocaat van de adviseur (nogmaals) oproepen als getuigen.
Rachid Guernaoui, Peter Plasman en Richard de Mos in de Rotterdamse rechtbank.
Rachid Guernaoui, Peter Plasman en Richard de Mos in de Rotterdamse rechtbank. © ANP
Beide verzoeken worden afgewezen. Een terloopse opmerking over de integriteit van Revis is volgens de rechtbank niet te vergelijken met het dossier van het OM. En als de advocaten meer hadden willen weten van de adviseur en ambtenaar, hadden ze tijdens de recente verhoren verder moeten vragen.
Daarmee lijkt, behalve de tweede regiezitting voor overige verdachten op maandag, weinig de daadwerkelijke start van de strafzaak nog in de weg de staan. Guernaoui zegt na afloop nogmaals 'opgelucht te zijn dat er eindelijk onafhankelijke rechters gaan kijken naar deze zogenaamde zaak'. Richard de Mos herhaalt voor diverse camera's dat hij er zin in heeft. En als de twee terug rijden naar 'het mooie Den Haag' is het nog steeds bewolkt, maar de lucht een beetje lichter.