Jan Verkaart (1935-2023): een zakelijke weldoener met een hart van goud

Jan Verkaart met kratje
Jan Verkaart met kratje © privécollectie familie Verkaart
DEN HAAG - Rond de 150.000 en misschien zelfs wel 200.000 kinderen in Kenia heeft hij in twintig jaar tijd geholpen door scholen voor ze te bouwen. Voor nog eens vierduizend weesmeisjes regelde hij het collegegeld, zodat ze naar een middelbare school konden en hiermee zicht op een volwaardige toekomst kregen. Vrijdag is de Haagse ondernemer op 88-jarige leeftijd overleden.
Dat was onverwacht, kort nadat hij met zijn partner Frida een wandelingetje had gemaakt. Aan de keukentafel, achter een kopje koffie, stopte heel geruisloos en van het ene op het andere moment het leven. Verkaart was eerst succesvol zakenman en wilde daarna als weldoener in Kenia laten zien hoe je het verschil kan maken.
Buiten de spotlights om stelden Jan en Frida nog tot kort geleden mandjes met sinaasappels, appels, bananen en ander fruit samen voor vele honderden kinderen van drie basisscholen in de armere wijken van Den Haag. Tussen deze gezonde traktaties troffen de jongens en de meisjes dan steevast als extra verrassing een envelopje met een mooi geldbedrag aan.

Opgegroeid in armoede

Zo wilde Jan ze wat van het plezier geven dat hij zelf als kind moest missen. Onder barre omstandigheden groeide hij op in de Haagse Spoorwijk, in een arbeidersgezin met tien kinderen. Als gevolg van de crisistijd was zijn vader in de jaren 30 zijn baan kwijtgeraakt. 'Bij alles wat ik heb gedaan, scheen de zon zeker niet iedere dag', zei Jan eens bij het ophalen van herinneringen.
Jan Verkaart was een selfmade ondernemer. Na de lagere school belandt hij op de ambachtsschool om te worden klaargestoomd tot schilder. Dat ziet hij helemaal niet zitten, waarna hij later op eigen initiatief een avondopleiding volgt om gekwalificeerd technicus voor de aanleg van centrale verwarmingen te worden. Wanneer Jan 26 jaar is, begint hij voor zichzelf en bouwt hij een indrukwekkend groot installatiebedrijf op. Het is gespecialiseerd in verwarmings- en koelinstallaties.
Tien jaar geleden was Jan Verkaart te gast bij talkshow FR!TS van Omroep West. Bekijk de uitzending hier:

Gezinsleven en voetbal

Naast die drukke zaak bestaat zijn leven uit nog twee andere pijlers. Het ene is het gezinsleven met zijn echtgenote Ans (die in 2011 overleed) en hun dochter en twee zonen. Het andere wordt gevormd door de Haagse voetbalclub Quick. Als jongen van twaalf maakt Jan hier zijn opwachting, al snel speelt hij in het eerste elftal. Op het veld en in de kantine ontstaan vriendschappen voor het leven.
Het geluk lacht hem toe. Desondanks besluit hij in 1988 te stoppen met werken, aangezien het directeurschap hem weinig plezier meer geeft en er zo nu en dan problemen zijn met zijn gezondheid. In financieel opzicht kan Jan zich die stap permitteren. 'Ik heb tal van redenen om te stoppen, maar niet één om door te gaan', luidt zijn nuchtere afweging.

Kinderen in Kenia onder een boom

Aangezien Ans en hij zich nooit tot luxueuze uitspattingen laten verleiden, ontstaat in de periode die volgt een bijzondere gedachte. 'Als we blijven leven zoals we nu leven, houden we aan het eind geld over', zeggen ze tegen elkaar. 'Dat is natuurlijk zonde.'
Zo besluiten ze 'iets' op het gebied van onderwijs voor kansarme kinderen te gaan doen. Wat dat wordt, weten ze dan nog niet. Totdat de twee in 1991 op een vakantie in Kenia ergens in het binnenland een groep scholieren onder een boom zien zitten. Het bijbehorende schoolgebouw blijkt te klein en te bouwvallig te zijn om alle leerlingen te huisvesten. 'We gaan jullie helpen', krijgt het schoolhoofd tot zijn verbazing te horen.

Belazerd en bedreigd

Het duurt niet lang voordat een tweede school zich meldt. Bevriende ondernemers en tal van organisaties gaan meedoen. Zoals Jan Verkaart zijn bedrijf opbouwde, zo gaat hij ook in Kenia aan de slag. Hij zorgt ervoor dat er nog geen dubbeltje aan de strijkstok blijft hangen. Zijn ondernemersgeest wekt vertrouwen. Kritisch en zakelijk stampt hij een immense organisatie uit de grond.
Het leidt geregeld tot heftige botsingen, want de Keniaanse en de Nederlandse mentaliteit kennen nogal wat verschillen. 'We zijn belazerd, bedrogen, bestolen, bedreigd, gechanteerd, overvallen, tegengewerkt en vals geïnformeerd', schrijft Jan in 2003. Toch laat de ondernemer zich er nooit door uit het veld slaan. In de glorietijd van het project reizen Ans en hij geregeld met groepen van gemiddeld 250 – en één keer zelfs 361 – vrijwilligers naar het district Kwale om er voorzieningen te bouwen en op andere manieren te helpen.

Jonge weesmeisjes

Met veel eigen geld, maar ook met de bijdragen van bevriende ondernemers en andere sponsoren, fondsen, organisaties en de Nederlandse overheid lukt het om 72 lagere scholen, vier middelbare scholen en twaalf medische posten te realiseren. Ook zijn er woonvoorzieningen voor albino's en gehandicapten gecreëerd.
Speciale aandacht is er voor het onderwijs aan jonge weesmeisjes die in een land als Kenia volstrekt kansloos zijn. 'Met het helpen van een weesmeisje red je een leven', is Jan zijn overtuiging. 'Want als ze eenmaal van de middelbare school komt, is ze op een leeftijd waarop ze minder kwetsbaar is en veel beter voor zichzelf kan opkomen.'

Geen toeval

Een jaar nadat Ans in 2011 is overleden, heeft Jan een streep onder dit vrijwilligerswerk gezet. Maar de Verkaart Foundation bestaat nog steeds en wordt al vele jaren geleid door zoon Hans. 'Soms krijg je te horen dat wat wij in Kenia doen, hetzelfde is als water naar de zee dragen. Maar de mensen die dat zeggen, doen zelf helemaal niets', liet Ans optekenen.
Jan dacht er hetzelfde over. Hij liet zien hoe je anderen kunt helpen en hoeveel voldoening dit geeft. Dat hij zich op kinderen en jongeren richtte, was geen toeval: wat zij leren, kan niemand ze meer afnemen.

Zo goedkoop mogelijk vliegen

'Wanneer ik naar Kenia ga, vlieg ik altijd zo goedkoop mogelijk', zegt hij in 2012. 'Acht uur lang heb ik maar vijf centimeter ruimte voor mijn knieën, terwijl ik daar sinds mijn negentiende al last van heb. Dat is niet erg. Als ik de terugvlucht erbij reken, heb ik van het geld dat ik met zo'n reis heb uitgespaard opnieuw een meisje gered.'
Het afscheid van Jan Verkaart heeft in besloten kring plaatsgevonden.