Waterkanon tegen betogers Extinction Rebellion 'dient geen enkel legitiem doel'

Deze foto is van 18 september, ook toen werd het waterkanon ingezet op de A12
Deze foto is van 18 september, ook toen werd het waterkanon ingezet op de A12 © ANP
DEN HAAG - De inzet van waterkanonnen tegen betogers van Extinction Rebellion lijkt volgens de actiegroep vooral gericht op 'mishandeling en vernedering' en dient 'geen enkel legitiem doel'. Dat betogen de advocaten die opkomen voor de klimaatdemonstranten dinsdag voor de rechtbank tijdens het door hun aangespannen kort geding.
Volgens de advocaten is ook totaal onduidelijk op grond van welke regels de politie de waterkanonnen eigenlijk inzet. Daarom mag het waterkanon niet meer ingezet worden tijdens A12-blokkades, vinden zij. 'Er is geen richtlijn die duidelijk maakt in welke omstandigheden een waterkanon kan worden ingezet', zegt advocaat Jaantje Kramer.
Ze wijst op uitspraken van het Europees Hof van de Rechten van de Mens, waaruit volgens haar blijkt dat instructies en voorzorgsmaatregelen niet mogen ontbreken. Anders dreigt willekeur. Voor andere geweldsmiddelen, zoals traangas, bestaan wél duidelijke regels.
Allebei zijn ze ingezet in Den Haag: links het waterkanon uit België, rechts die uit Duitsland
Allebei zijn ze ingezet in Den Haag: links het waterkanon uit België, rechts die uit Duitsland © ANP
Het idee achter een waterkanon is om rellen en ongeregeldheden tegen te gaan door mensenmassa's te verspreiden, vatte Kramer het nut van waterkanonnen samen. Op de A12 zet de politie het kanon steeds in tegen betogers die even later worden aangehouden. 'De politie weet dat de demonstranten er niet door weggaan.' Het waterkanon is daarom onnodig en 'niet proportioneel', vinden de eisers.
Sinds 9 september blokkeren activisten dagelijks de Utrechtsebaan. Het blokkeren van de snelweg is verboden. Demonstranten mogen protesteren op het Malieveld in Den Haag. Deze dinsdag is de A12 voor de 25ste dag op rij bezet.
Waterkanonnen zijn een 'indringend geweldsmiddel', zegt Kramer. Ze somde voorbeelden op van letsel dat mensen eraan hebben overgehouden. Zo liep een vrouw in Eindhoven die in 2021 werd bespoten met een waterkanon een schedelbreuk op doordat ze met haar hoofd tegen een muur aan sloeg. In Turkije raakte iemand blind.
Bij de Extinction Rebellion-acties hebben volgens de advocaat diverse mensen bloeduitstortingen opgelopen. Zulk letsel 'staat in geen verhouding' tot de geweldloze acties, vindt ze.

Waterkanon geoorloofd

De gemeente Den Haag en de landelijke overheid vinden de inzet van zogeheten waterwerpers bij de A12-acties wel degelijk geoorloofd. Volgens de landsadvocaat zou een verbod een te grote inperking zijn van de bevoegdheid van burgemeester Jan van Zanen (VVD) van Den Haag. De politie hanteert volgens haar wel degelijk voorwaarden.
De waterkanonnen zijn al regelmatig ingezet op de A12:
Agenten leren dat ze de hardste straal alleen gericht mogen gebruiken als mensen bijvoorbeeld geweld plegen. 'Dat is bij de demonstraties van XR in het geheel niet aan de orde geweest', zegt de landsadvocaat.
Bij een van de acties zijn volgens haar wel per ongeluk betogers geraakt met de hardere 'gebundelde straal'. Het was volgens haar de bedoeling om op het wegdek te spuiten. Het verhaal dat slootwater is gebruikt om waterkanonnen te vullen, wijst de landsadvocaat resoluut van de hand. De XR-advocaten hebben daar meldingen over gekregen, maar erkennen dat er geen bewijs voor is.
De rechtbank doet op 13 oktober uitspraak.