Liveblog Tweede Kamerverkiezingen | Verkiezingsuitslag is gesprek van de dag in Alphen

Geert Wilders heft het glas donderdag op de verkiezingsoverwinning
Geert Wilders heft het glas donderdag op de verkiezingsoverwinning © ANP
REGIO - Het is de dag na de Tweede Kamerverkiezingen. De dag na de monsterzege van PVV. In ons liveblog houden we je de hele dag op de hoogte van het laatste nieuws en brengen wij reacties op deze politieke aardverschuiving.

17.00 uur: Verkiezingsuitslag is gesprek van de dag

Een dag na de politieke aardverschuiving in de Tweede Kamer is de verkiezingsuitslag het gesprek van de dag, ook in onze regio. In Alphen aan den Rijn waren de meningen verdeeld over de winst van de PVV. 'Ik hoop een beetje het oude Nederland terug zien te krijgen', vertelt een vrouw die op de partij van Geert Wilders heeft gestemd. 'Teleurstelling', zegt een andere man in het Alphense centrum over de verkiezingsuitslag.
Verkiezingsuitslag is gesprek van de dag

15.30 uur: Tweede Kamer met minder dan 150 leden?

Door de grote winst heeft het overgrote merendeel van de mensen die op de PVV-lijst stonden ook daadwerkelijk recht op een zetel. In totaal telt de kandidatenlijst van die partij 45 namen en 37 zijn er nu gekozen.
Als er fractieleden minister of staatssecretaris worden, worden ze vervangen door de volgende op de lijst. Als er dan ook nog fractieleden opstappen of hun zetel helemaal niet innemen, komt het einde van de lijst gauw in zicht.
De PVV mag dan geen nieuwe kandidaten aandragen. De wet zegt dat er dan een Kamerzetel leeg blijft. In dat geval telt de Kamer dus minder dan 150 leden.

13.45 uur: 'VVD en NSC moeten verantwoordelijkheid nemen'

'Hoe ik ben wakker geworden? Ik ben strijdbaar en bewust wakker geworden', reageert Sophie Heesen van PvdA in Gouda. 'Ik denk dat wat we de afgelopen periode hebben gezien dat een thema als bestaanszekerheid steeds belangrijker is. Ik ben zelf opgegroeid in armoede, dus ik ken het vraagstuk. De polarisatie is toegenomen in Nederland en dat is wel een zorg.'
Wat haar verwachtingen zijn met PVV aan het roer? 'Ik denk dat mensen met een andere achtergrond een zondebok kunnen zijn. Dat vind ik misschien nog wel veel erger. Gisteren heb ik bericht gehad van paar Marokkaanse vrienden van mij die zich zorgen maken. Zij vroegen: tel ik nog mee in deze samenleving? Ik denk dat deze verantwoordelijkheid komt te liggen bij VVD en NSC.'
Heesen verwacht dat PVV, VVD en NSC een regering gaan vormen. 'Ik feliciteer Wilders dat hij heeft gewonnen. Maar je hebt meerdere partijen nodig. Als ik kijk naar het VVD-programma, die staat voor liberale waarden, en naar NSC die met de toeslagenaffaire heeft gescoord, dan hoop ik dat zij hun verantwoordelijkheid nemen in deze formatie. In het PVV-programma staan dingen die lijnrecht tegen grondwet ingaan.'

13.00 uur: 'Meerderheid in Eerste Kamer niet per se nodig'

Voorzitter Jan Anthonie Bruijn van de Eerste Kamer kijkt 'met veel interesse’ naar de formatie. 'Als je naar de uitslag kijkt zal het niet makkelijk worden om een kabinet te vormen met een meerderheid in de Eerste Kamer.'
Dat hoeft volgens Bruijn geen ramp te zijn. In de afgelopen veertien jaar is er bijna nooit een kabinet geweest dat een meerderheid had in beide Kamers. 'Vooral in de Eerste Kamer heb je vaak een minderheid. Dat kan leiden tot onbestuurbaarheid, maar dat is niet gebeurd. Maar het heeft er wel toe geleid dat er meer rekening moet worden gehouden met oppositiepartijen waar ook kiezers achter zitten', zegt Bruijn op Radio West.
Mede daarom kijk hij met veel interesse naar het verloop van de formatie. BBB heeft zestien zetels in de Eerste Kamer. 'Dat is heel fors. Wellicht dat dat meeweegt bij de formatie en dat dat een aanleiding kan zijn om BBB in een kabinet op te nemen. Ik kan dat natuurlijk niet voorspellen op deze plek.' De bal ligt nu bij de Tweede Kamer. 'Die gaat er binnen een week over vergaderen en gaan ook verkenners aanwijzen. Ik hoop dat de formatie niet te lang duurt.'

12.00 uur: Blijdschap en teleurstelling op Delftse markt na winst PVV

Op de markt in Delft wordt donderdagochtend wisselend gereageerd op de verkiezingsuitslag. Een marktkoopvrouw kan haar geluk niet op: 'Ik ben heel blij. De PVV: eindelijk!' Tegenover deze blijdschap staat ook teleurstelling. 'Het is een schande, een drama', vindt een man.
De bezoeker van de markt is de dag na de verkiezingen moeizaam wakker geworden. 'Ik had gehoopt dat GroenLinks-PvdA groter zou zijn. Dit had ik absoluut niet verwacht, verschrikkelijk.' Hij is een groot deel van het jaar in Portugal. 'Dus ik ga maar veel naar Portugal toe', lacht hij. Hij hoopt dat Wilders verbinding gaat zoeken. 'Want je kunt niet om hem heen, dus ik hoop dat hij een aantal dingen gaat parkeren.'
De markt in Delft
De markt in Delft © ANP
Daar is een marktkoopvrouw even verderop het totaal niet mee eens. 'Ik hoop echt dat Wilders het gaat waarmaken, dat er een verandering gaat plaatsvinden', zegt ze. Ze kon vannacht nauwelijks slapen van de verkiezingsuitslag. 'Het eerste wat ik deed vanmorgen was checken hoe het ervoor stond. Ik voelde de euforie.'
'Weet je, het is niet voor niks dat-ie op nummer één staat. Mensen zijn ontevreden, Nederland is niet meer leuk. Er is zo verschrikkelijk veel frustratie bij de Nederlanders.' Ze raakt niet over de uitslag uitgepraat: 'Veel mensen hebben problemen financieel, de boodschappen en accijnzen zijn heel duur. Dat zal hij niet allemaal oplossen, maar ik hoop echt dat Wilders het goed gaat doen.'
Een collega bij de viskraam deelt haar blijdschap. 'Ik heb ook op Wilders gestemd, dus dit komt goed uit', zegt de man. 'Wilders is goed voor Nederland en voor ondernemers.'

10.45 uur: 'Uitslag verkiezingen is aardverschuiving'

'Ik weet absoluut niet wat de toekomst gaat brengen, maar wat ik zeker weet is dat NSC niemand uitsluit en dat geldt dus ook voor de PVV-kiezers.' Dat zegt kandidaat-Kamerlid voor NSC Willem Koops in West Wordt Wakker op Radio west.
De partij van Pieter Omtzigt komt - zoals het er nu uitziet - met twintig zetels in de Kamer. Koops spreekt van een spectaculaire overwinning. 'Het is een aardverschuiving. Dit is niet gebeurd sinds 2002. Het was kneiterhard werken voor iedereen op die lijst.'
Pieter Omtzigt reageerde woensdagavond op de uitslag van de verkiezingen
Pieter Omtzigt reageerde woensdagavond op de uitslag van de verkiezingen © ANP
Het hoofd van Koops, nummer 25 op de lijst van NSC, draait overuren sinds de uitslag bekend is. Aan de ene kant de winst van zijn eigen partij, aan de andere kant dan de winst van de PVV. 'Ik kon het nieuws niet in één keer helemaal bevatten. Het is een schokkende uitslag.' Hij vraagt zich af hoe kan dat zoveel mensen in Nederland achter de standpunten van Wilders staan. 'Dat is moeilijk te bevatten.'
Omtzigt heeft voor de verkiezingen gezegd dat hij niet met Wilders in een kabinet wil, omdat de standpunten van de PVV in strijd zijn met de grondwet. Koops snapt dat, maar: 'Als je deze uitslag hebt, heb je je onderling te oriënteren. Je kan niet meteen op voorhand zeggen: we praten niet met twee miljoen kiezers.'

9.30 uur: D66-wethouder baalt van uitslag: 'Schrik hiervan'

D66 is de dag na de verkiezingen niet vrolijk wakker geworden. Dat zegt de Haagse D66-wethouder Robert van Asten op Radio West. 'We hebben een mooie campagne gevoerd, maar we verliezen flink. Met deze uitslag maak je een slag naar rechts en daar balen we van.'
Van Asten heeft er moeite mee dat de man die in 2014 zijn 'minder Marokkanen'-uitspraak deed, 'nu zo op het schild wordt gehesen'. 'Ik vraag me af of de kiezers die uitspraak wel goed in de oren hebben geknoopt?'
Desondanks heeft de kiezer het volgens de wethouder altijd bij het rechte eind. 'Dit is wat de kiezers willen en daar schrik ik van. In een multiculturele stad als Den Haag zouden we veel meer verbinding moeten zoeken', zegt hij. 'Het lijkt alsof er een enorme kloof komt. Ik denk dat de lokale politiek ontzettend belangrijk is om die kloof te dichten.'

9.00 uur: BBB'er Zuid-Holland: 'Ruk naar rechts gemaakt'

De uitslag van de verkiezingen is een proteststem tegen de huidige politiek. Dat zegt BBB-fractievoorzitter Hans Veentjer in Zuid-Holland op Radio West. 'Er is een ruk naar rechts gemaakt', concludeert hij.
Een gevoel van trots overheerst bij BBB'er. De partij haalde zeven zetels bij de verkiezingen en is daarmee de zesde partij van Nederland, blijkt uit de voorlopige uitslagen. 'Dit had ik wel verwacht eigenlijk.'
BBB-fractievoorzitter Hans Veentjer tijdens zijn eerste vergadering ruim een halfjaar geleden in Provinciale Staten
BBB-fractievoorzitter Hans Veentjer tijdens zijn eerste vergadering ruim een halfjaar geleden in Provinciale Staten © ANP
Veentjer staat te popelen om mee te regeren. 'We zitten goed in Eerste kamer, dus we zijn een goede partij om mee te praten', zegt hij. 'Ik ben benieuwd wat er straks gaat gebeuren. Wordt het een kabinet van PVV, NSC, VVD en BBB? Ik denk dat de BBB een partij is met nuance, dus goed om erbij te betrekken.'
De ruk naar rechts komt volgens Veentjer mede door het VVD-beleid van de afgelopen jaren. Mensen hebben volgens hem altijd hoop gehad dat de VVD een rechtser beleid zou hanteren. 'Maar de VVD heeft naar links bewogen in vorige coalities. Mensen willen rechts, het VVD-profiel wordt niet goed herkend. BBB is in de provincie mede zo groot geworden vanwege de proteststem. Dat zie je nu met PVV en NSC bij Tweede Kamerverkiezingen.'

8.15 uur: VVD-statenlid wil wel met PVV regeren

VVD-statenlid René van Hemert ziet het wel gebeuren dat zijn partij met de PVV in de regering komt. 'Ik zou graag in kabinet willen zitten, ook met de PVV', zegt het statenlid van de provincie Zuid-Holland. 'Je kan bij 37 zetels niet zeggen: ze bestaan niet. Dus je moet met elkaar een kabinet gaan vormen.'
VVD-leider Dilan Yesilgöz zette aan het begin van de campagne de deur voor Geert Wilders open, later ging die deur toch weer dicht. 'Ze heeft gezegd: ik ga niet onder Wilders in een kabinet zitten', zegt Van Hemert. Toch zegt dat volgens hem niet alles. 'Vandaag zit de VVD-fractie bij elkaar. Misschien komt daar wel uit: stel dat Wilders Dilan Yesilgöz als premierskandidaat vraagt, wat dan?'
Van Hemert ontkent niet dat de uitslag een tegenvaller is voor de VVD. 'Maar ik denk niet dat wij de deur voor de PVV hebben opengezet', zegt hij. 'Er is gewoon wat aan de hand in Nederland. Je ziet dat heel veel mensen op rechts hebben gestemd en links hebben laten liggen.'

7.30 uur: 'Zou mij bevreemden als PVV niet kabinet ingaat'

Volgens politiek verslaggever Lot van Bree van Omroep West is er sprake van een aardverschuiving in de politiek. 'Je zag wel aankomen dat PVV groot zou worden. Maar zo groot had Wilders zelf ook niet voorzien.' De rechtse stem is volgens haar naar Wilders gegaan. 'Het potentieel was er al, maar ze zijn nu allemaal overgelopen naar de PVV.'
Het lijkt er volgens Van Bree op dat VVD haar eigen graf gegraven heeft. 'Eerst door het kabinet op te blazen vanwege migratie. Daarna door de deur open te zetten naar PVV. Daardoor maak je PVV salonfähig, zoals je dat noemt. PVV heeft tijdens de campagne de kans gekregen om ook in het kabinet te komen. Terwijl veel kiezers voorheen dachten dat een stem op PVV verloren was.'
In het Scheveningse café 't Seepaarde vierde Geert Wilders anderhalve week geleden de verkiezingszege van PVV
In het Scheveningse café 't Seepaarde vierde Geert Wilders anderhalve week geleden de verkiezingszege van PVV © ANP
De overwinning van de PVV is zo groot dat het Lot van Bree zou bevreemden als de partij van Geert Wilders niet het kabinet ingaat. 'De grootste partij niet laten toetreden tot het kabinet heeft echt gevolgen.'
Ook valt het Van Bree op dat DENK de vierde partij in de stad Den Haag is geworden. 'Ze zijn daarmee groter dan D66. Het lijkt een soort tegenreactie op Wilders en PVV.'

6.00 uur: Prognose verkiezingsuitslag in nacht bijgesteld

Met 97,9 procent van de stemmen geteld, is zo goed als zeker hoe de zetelverdeling in de Tweede Kamer eruit komt te zien. Ten opzichte van de exitpoll van NOS en RTL Nieuws woensdagavond, valt de voorlopige uitslag voor sommige partijen net anders uit:
  1. PVV: 37 zetels (2021: 17)
  2. GroenLinks-PvdA: 25 zetels (2021: 17)
  3. VVD: 24 zetels (2021: 35)
  4. NSC: 20 zetels (2021: -)
  5. D66: 9 zetels (2021: 24)
  6. BBB: 7 zetels (2021: 1)
  7. CDA: 5 zetels (2021: 15)
  8. SP: 5 zetels (2021: 9)
  9. PvdD: 3 zetels (2021: 6)
  10. ChristenUnie: 3 zetels (2021: 5)
  11. Forum voor Democratie: 3 zetels (2021: 8)
  12. DENK: 3 zetels (2021: 3)
  13. SGP: 3 zetels (2021: 3)
  14. VOLT: 2 zetels (2021: 3)
  15. JA21: 1 zetel (2021: 3)
  16. BIJ1: 0 zetels (2021: 1)
  17. 50PLUS: 0 zetels (2021: 1)
Nu de uitslag binnen is, begint binnenkort de formatie voor een nieuwe regering. Welke partijen kunnen samen een coalitie? Klik op onderstaand bericht om met onze 'coalitiebouwer' zelf een coalitie 'te bouwen'.

5.55 uur: PVV is verdubbeld in Den Haag

In Den Haag is PVV verdubbeld ten opzichte van de vorige Tweede Kamerverkiezingen. Haalde de partij in Geert Wilders' woonplaats in 2021 nog 11,1 procent van de stemmen, nu is dat 21,8 procent. Omdat de opkomst lager is dan in 2021, is PVV niet in absolute aantallen stemmen verdubbeld.
PVV stoot VVD daarmee van de eerste plek. Die partij zakt van 19,9 procent naar 15,1 procent van de stemmen. GroenLinks-PvdA is vooralsnog de tweede partij in de stad (19,4 procent). D66 verliest flink in Den Haag en gaat van 17,8 naar 8,3 procent.

5.50 uur: Alle uitslagen in gemeenten zijn binnen

In Den Haag, Zoetermeer, Alphen aan den Rijn, Westland, Rijswijk, Zuidplas, Krimpenerwaard, Pijnacker-Nootdorp, Leiderdorp, Waddinxveen, Noordwijk, Katwijk, Lisse, Hillegom, Bodegraven-Reeuwijk, Nieuwkoop, Kaag en Braassem en Zoeterwoude heeft PVV de meeste stemmen gekregen.
GroenLinks-PvdA werd de grootste in Leiden, Gouda en Delft, terwijl in Leidschendam-Voorburg, Wassenaar, Oegstgeest, Teylingen, Voorschoten en Midden-Delfland de meeste stemmen naar VVD gingen.
Klik op het bericht hieronder om de volledige uitslag per gemeente te zien en dus ook hoeveel stemmen welke partij in jouw stad of dorp heeft gekregen:

5.45 uur: Teruglezen, hoe is de verkiezingsdag verlopen?

Gisteren, op woensdag, hebben wij ook de hele dag een liveblog bijgehouden. Klik op de link hieronder om een samenvatting van de verkiezingsdag terug te lezen.