Stempas van overleden vrouw en bijdehante fotograaf, gekke dingen tijdens verkiezingen in Den Haag

Hier is geen puntenslijper nodig...
Hier is geen puntenslijper nodig...
DEN HAAG - Bij de Tweede Kamerverkiezingen van vorige week zijn in Den Haag veel opmerkelijke, onverwachte en soms zelfs grappige dingen gebeurd. Dat blijkt als Omroep West de processen-verbaal van alle 283 stembureaus in de stad uitspit, waarop de uitslagen en bijzonderheden per bureau zijn vermeld.
Om maar meteen met een grappige verschrijving te beginnen: bij het stembureau aan het Kortekaasplantsoen in Den Haag Houtwijk wisten ze blijkbaar niet meer waar ze ook alweer precies zaten. 'Koos Albertsschool' stond er eerst, naar de bekende zanger van de iconische hit 'Ik verscheurde je foto'.
Later is deze verkeerde naam doorgekrast en vervangen door de wel correcte naam: Koos Meindertsschool. Dat is dan weer een bekende Haagse schrijver. Een beetje affiniteit met muziek had hij trouwens wel, Meinderts schreef veel teksten voor Het Klein Orkest, de band van mede-Hagenees Harry Jekkers. Maar met de vergissing over de naam zijn we er nog niet op dit stembureau.

Bibberen met vieze handen na het plassen

Ook klaagde daar een kiezer dat zij, onderweg om haar democratisch recht uit te gaan oefenen, op het schoolplein hard een bal tegen het hoofd kreeg. En er was meer kommer en kwel. Op de wc's waren geen handdoeken, de zeep was op en het was er ook nog eens koud. Het zat dus overduidelijk niet mee, daar in Houtwijk.
Bij het stembureau in het bejaardentehuis aan de De Savornin Lohmanlaan hadden ze andere problemen: er ontbrak een puntenslijper. Toen die daarna alsnog gevonden werd, bleek hij te klein. Of de potloden te groot, dat is natuurlijk een filosofische vraag. Ook aan de Molenbrink in Loosduinen moesten ze een puntenslijper node missen. Aan de Monsterseweg en aan de Lange Poten was er geen groteletter-stembiljet, dat was dan weer lastig stemmen voor slechtzienden.

Deur op slot

Bij de scouting aan de Muurbloemweg in Bohemen struikelden veel mensen over het randje voor deur. Ook meldden zich daar veel kiezers die naar de school aan de Heliotrooplaan waren gegaan, maar daar een dichte deur troffen. En dat terwijl deze locatie wel op de lijst van stembureaus stond. Ook op het Deltaplein meldden kiezers zich met deze klacht.
De gemeente laat weten dat het stembureau aan de Heliotrooplaan zich op 9 november had afgemeld, maar toen was de verkiezingskrant al gedrukt. 'Daarom verwijst de gemeente altijd voor het meeste actuele overzicht naar de website', zegt een woordvoerder. Dat weten we dan voor de volgende keer.

Spookstembureaus en lastige prokkelaar

In de Koningin Beatrixschool aan de Saenredamstraat in de Schilderswijk was het stembureau wel open, maar deze locatie stond juist weer niet vermeld in de verkiezingsfolder. Datzelfde gold voor het stembureau aan het Gouverneurplein, ook dat was een goed bewaard geheim. En ook de stemlocatie in woonzorgcentrum Aelbrecht van Beijeren in Benoordenhout stond ook niet op de lijst. Hoe kan dat allemaal? Ook hier verwijst de gemeente naar internet. Bovendien zegt een woordvoerder, er zijn altijd stembureaus die later ineens toch meedoen, als de verkiezingskrant met locaties al is gedrukt.
Aan de Rijswijkseweg was een zogeheten prokkelaar, iemand met een verstandelijke beperking, ingezet om kiezerpassen te stempelen. Dat leidde af en daardoor konden er meerdere mensen tegelijk in een hokje. Het verhoogde de werkdruk en verminderde de efficiëntie, staat in het verslag.

Goud: Westlander weet in Den Haag te stemmen

Meerdere mensen uit andere gemeenten wilden stemmen in Den Haag, zoals in de Willem III Straat, in Loosduinen. Maar dat mag niet. Toch lukte het aan de H.E. van Gelderlaan in Houtwijk iemand om met een Westlandse stempas een biljet te krijgen. Die stem is niet meegeteld, blijkt uit het proces verbaal.
Datzelfde gebeurde aan de Beatrijsstraat in Moerwijk. Op de Haagse Hogeschool hadden ze zelfs heel veel mensen met een stempas uit een andere gemeente. Ook die meldden zich allemaal tevergeefs. 'Beter hierover communiceren', adviseert dit stembureau.

Verkeerde kleur

Wat zegt de gemeente hierop? 'Elke gemeente bepaalt zelf op welke wijze en wat zij communiceren over het stemmen met een stempas of kiezerspas. De gemeente Den Haag heeft op haar website vermeld dat je met een stempas uitsluitend in je eigen gemeente kunt stemmen en wanneer je in een andere gemeente wenst te stemmen je hier een kiezerspas voor aan dient te vragen.'
Aan de 's-Gravenzandelaan werd ook geblunderd. Daar stond een bak met pennen in allerlei kleuren bij de ingang. Voordat die werd weggehaald, hadden drie mensen al met een andere kleur dan rood hun stembiljet ingekleurd. En dat mag niet, dus zijn de stemmen ongeldig verklaard.

Bijdehante fotograaf

Bij het stembureau aan de Jaap Edenweg staat slechts een korte opmerking: 'Koud!'. Maar misschien is dat niet onlogisch, aangezien het in schaatscentrum De Uithof gevestigd was. In de Wassenaarsestraat op Scheveningen hadden stembureauleden het ook koud, meldden ze op het formulier.
In het Paard aan de Prinsegracht kwam een fotograaf zonder toestemming kiezers en de stembureauleden fotograferen. 'Gesprek was moeilijk, fotograaf was bijdehand en opdringerig', staat te lezen. Uiteindelijk gaven kiezers toestemming om op de foto te gaan. In de Den Helderstraat in Leyenburg werd 's avonds een vlag gepikt ('door een jongere met een capuchon').
Toch werden er foto's gemaakt in het Paard
Toch werden er foto's gemaakt in het Paard © ANP

Scootmobiel versus stemhokje: boem is ho

In de Voorthuizenstraat in Oostbroek ontbrak een loopplank bij de ingang. 'De loopplank is later alsnog gebracht waarna bleek dat de ingang is veranderd. Dit zorgde ervoor dat de op maat gemaakte loopplank niet paste', verduidelijkt de gemeente aan Omroep West. Ook aan de Haardstede was het stembureau slecht toegankelijk voor mindervaliden. Datzelfde gold voor de Westduinweg en ook op de Meppelweg hadden kiezers met een rollator een probleem.
Aan het Esperantoplein veroorzaakte een mindervalide kiezer juist een probleem: iemand met een elektrische rolstoel maakte daar bij het achteruitrijden een gat in de muur. Aan de Vlierboomstraat reed iemand met zijn scootmobiel tegen het stemhokje. Dat raakte licht beschadigd, de bestuurder bleef ongedeerd. Aan de Watervogelstraat, waar het stembureau in een portocabin zat, kwam een vrouw ten val, omdat de rijplaten niet goed tegen elkaar lagen.

Tip: gooi je rijbewijs niet in de stembus

Aan de Speelzijde leek een kiezer zijn rijbewijs in de stembus te hebben gegooid, maar later kwam die zich melden bij het stembureau met de mededeling dat het roze pasje tóch in de auto lag. Datzelfde gebeurde aan de Bouwlustlaan, daar is niet bekend of het rijbewijs nog is opgedoken. Daar zaten, net als op meerdere andere plekken, twee stembureaus naast elkaar. Dat leidde tot verwarring met biljetten die in de verkeerde bus werden gedaan.
Bij het stembureau aan de Twickelstraat was gedoe tussen de voorzitters van de dag- en de avondploeg. Die eerste meldde allerlei problemen die veroorzaakt zouden worden door het hoge aantal analfabeten in de omgeving van het stembureau in Moerwijk, maar zijn collega van de avond laat aantekenen dat 'niet relevant' te vinden.

Verkiezzzzzzzingen….

Aan de Brinckerinkstraat in Moerwijk was het blijkbaar een vermoeiende dag. Daar viel een stembureaulid voortdurend in slaap. Even verderop aan de Joan Blasiusstraat bleek er geen code ingesteld op het slot van de stembus en ging dat 'gewoon' met '0000' open. Aan de Scheveningse Duinstraat stond een stembus urenlang met de gleuf waar de stembiljetten in moeten open, terwijl deze afgesloten had moeten zijn.
Op de Zonnebloemstraat ging om 20.30 uur het licht uit terwijl het stembureau nog open was en daar waren ook verschillende keren meerdere mensen samen in een stemhokje, wat niet mag. Ook aan de Van Boetzelaerlaan werd een man aangesproken die per se zijn vrouw wilde helpen met stemmen. Aan de Alberdastraat probeerde iemand te stemmen met de pas van een overleden vrouw. Die pas is ingenomen en ongeldig verklaard.

Politici stemmen er lustig op los

Erg druk was het in het stembureau in de Tweede Kamer, daar was de stembus meerdere keren vol en moesten er extra stembiljetten, stembussen en stemmentellers aangerukt worden. Ook op het Centraal Station waren extra stembussen nodig vanwege de drukte.
Op station Hollands Spoor waren er klachten van stemmers, omdat het stembureau achter de NS-poortjes zat. Mogelijk heeft niet iedereen die dat wilde daardoor kunnen stemmen. En wat zegt de gemeente hierover?

Bevlekte democratie

'Het stembureau op station Hollands Spoor is bedoeld voor reizigers en niet-reizigers. Wanneer kiezers toch om welke reden dan ook hun stem daar niet hebben kunnen uitbrengen, kunnen zij uitwijken naar stembureaus op loopafstand van het station.'
Klein leed was er ook, op het stembureau achter die vermaledijde poortjes: de koffie. Nee, niet de matige kwaliteit, maar meer een motorisch dingetje waarschijnlijk. Een stembureaumedewerker op het station gooide per ongeluk zijn koffie om, waardoor vijftien stembiljetten ongebruikt in de prullenbak verdwenen.

Fakestem voor de camera

Ook opmerkelijk: op de Hoefkade was de loep erg in trek. 'Mensen kunnen een bril niet betalen', constateert de voorzitter daar. Bij Prodemos aan de Hofweg mocht een politicus nóg een keer stemmen voor de camera, maar dat was echt voor de show, want het biljet was ongeldig gemaakt. Er staat trouwens niet bij wie dat was.
Bij de Haagsche Studentenvereniging heeft iemand duidelijk niet genoeg gestudeerd op de instructie voor het stembiljet. Daar, aan de Burgemeester van Karnebeeklaan, heeft één kiezer alle tachtig vakjes van één partij rood ingekleurd en daarmee was de stem ongeldig. Of er tenslotte in het stembureau aan de Morsestraat iets misging of opmerkelijks gebeurde, dat zullen we nooit weten. Daarover is namelijk niks ingevuld.
Aanvullende reactie gemeente Den Haag: De verkiezingen zijn rustig verlopen. Op sommige stembureaus was het zoals altijd druk, zoals bij het Centraal Station en de (tijdelijke) Tweede Kamer. De opkomst was jammer genoeg lager dan verwacht. De gemeente kijkt terug op een geslaagde verkiezing. Bij een grote operatie als de organisatie van verkiezingen, gebeurt er altijd wel wat. Transparantie is daarbij essentieel. Wij trainen de stembureauleden dan ook om alles wat er zich op het stembureau afspeelt netjes te noteren in het daarvoor bestemde proces-verbaal. Het geeft een vertekend beeld als al die signalen achter elkaar worden gezet. Het beeld dat uit de processen-verbaal naar voren komt is overigens vergelijkbaar, of levert zelfs een beter beeld op, dan andere jaren. Dat weten we ook uit het aantal vragen en opmerkingen die we dit jaar op de daartoe ingerichte helpdesk hebben ontvangen; dat waren er minder dan voorgaande jaren. Mede door een goede training van stembureauleden en een gedegen voorbereiding op de locaties.