Moeten er wethouders sneuvelen voor foutencircus Amare? Gemeenteraad worstelt

Het Residentie Orkest in Amare
Het Residentie Orkest in Amare © Omroep West
DEN HAAG - Op het Haagse stadhuis loopt de spanning op. De komende weken moet de gemeenteraad een politiek antwoord vinden op de vraag hoe om te gaan met de vernietigende conclusies van de enquêtecommissie over cultuurcomplex Amare. Moeten er wethouders sneuvelen? Of is het beter om de blik op de toekomst te richten? De raad worstelt.
Misleiding, wensdenken, politieke druk, oplopende kosten en ruzies. Het zijn zomaar een paar termen die de totstandkoming van Amare typeren. De bouw van het cultuurcomplex op het Spuiplein is een foutencircus gebleken, zo staat in het eindrapport 'Amare, Bijzonder Complex', waarbij als klap op de vuurpijl het publieke belang is verwaarloosd.
In 2021 besloot de gemeenteraad om een raadsenquête in te stellen naar Amare, het nieuwe huis voor het Residentie Orkest, het Nederland Dans Theater en het Koninklijk Conservatorium. Een onderzoek van de Rekenkamer Den Haag had al een hoop fouten blootgelegd, maar volgens de raad riep het onderzoek vervolgvragen op.
Woensdagavond debatteert de raad voor de tweede keer in een commissievergadering over het Amare-rapport. Bij de bouw en de besluitvorming ervan ging veel mis. Het cultuurcomplex moest 177 miljoen euro gaan kosten, maar de kosten liepen uiteindelijk op tot 223 miljoen. Het is de bedoeling dat voor het einde van het jaar de gemeenteraad in een raadsvergadering beslist over de politieke gevolgen van het rapport.
Daarom moest er ook een raadsenquête komen waarbij betrokkenen onder ede konden worden verhoord. Doel was onder meer om 'lessen te trekken voor de toekomst'. Nu deze lessen door de enquêtecommissie op papier zijn gezet, heeft de raad moeite om een antwoord te vinden op de vraag hoe om te gaan met deze lessen.
De meest gevoelige vraag is of er politieke koppen moeten rollen. Het onderzoek van de enquêtecommissie begint bij de start van het project in 2006 tot en met de oplevering van Amare in 2021. In die periode is de raad op meerdere momenten misleid en op het verkeerde been gezet door de verschillende colleges.

Op oorlogspad

Hart voor Den Haag lijkt op oorlogspad en stelde in een debat in oktober over het Amare-rapport dat de raad is belogen. 'In het rapport staat dat het college verantwoordelijk is voor deze bewuste misleiding en dat moet gevolgen hebben', zei Rachid Guernaoui van Hart voor Den Haag toen.
Maar dat is voor andere partijen niet vanzelfsprekend. De wethouders die verantwoordelijk waren voor de start van de bouw van Amare (Joris Wijsmuller, Haagse Stadspartij) en de afbouw ervan (Boudewijn Revis, VVD) zijn gevlogen. Zij werken niet meer op het stadhuis en kunnen dus niet meer naar huis worden gestuurd.

Politieke erfenis

Daar staat tegenover dat er ook nog zoiets is als een politieke erfenis, waarbij wethouders verantwoordelijk zijn voor de daden van hun voorgangers. Maar dan is de vraag welke wethouder het meest verantwoordelijk is. De wethouder cultuur? De wethouder bouwen? De wethouder financiën? Of dan toch maar het hele college?
Het huidige college lijkt de verantwoordelijkheid voor de misleiding in het verleden te plaatsen, zo valt op te maken uit een reactie op de conclusies uit het Amare-rapport. Daarin schrijft het college zeer geschrokken te zijn van de conclusie dat de raad is misleid.
Cultuurpaleis Amare aan het Spuiplein in Den Haag
Cultuurpaleis Amare aan het Spuiplein in Den Haag © ANP / Hollandse Hoogte / Sandra Uittenbogaart
'Hoewel we niet in het hoofd van onze voorgangers kunnen kijken, is zeer duidelijk dat er misvattingen zijn blijven bestaan, dat de raad niet volledig en consequent is geïnformeerd en dat bepaalde –zeer relevante- informatie buiten beeld is gebleven. (…) Dat spijt ons zeer.'

Veel partijen hebben vingerafdrukken op project

De behoefte om bestuurders naar huis te sturen wordt daarnaast getemperd doordat veel partijen hun vingerafdrukken op het project hebben staan. In de afgelopen jaren zijn vrijwel alle partijen uit de gemeenteraad op enige manier verantwoordelijk geweest voor het project.
Voorstanders van het eerste uur (D66, VVD, PvdA, CDA) kregen gezelschap van tegenstanders (Haagse Stadspartij, Hart voor Den Haag, GroenLinks), omdat die laatsten het college in gingen. Zij kregen daardoor politieke verantwoordelijkheid voor de bouw en afbouw van het cultuurcomplex.

'Boter op zijn hoofd'

Het wegsturen van wethouders van andere partijen kan daarom niet in de hele raad op applaus rekenen. 'Hart voor Den Haag heeft kilo's boter op zijn hoofd', schamperde Judith Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP in het vorige debat dan ook. 'Enige zelfreflectie zou wel op z'n plaats zijn.'
Desondanks vinden veel partijen dat het Amare-rapport een duidelijk politiek antwoord nodig heeft. De aanbevelingen van de enquêtecommissie zal de raad stuk voor stuk overnemen, maar hoe deze adviezen concreet moeten worden gemaakt, blijkt ingewikkeld.

Bestuurscultuur

Heikel punt is de bestuurscultuur op het stadhuis. Volgens de enquêtecommissie lag er enorme druk op het project. Het cultuurcomplex moest en zou er komen en de wil van de wethouders was daarbij wet. Ook nam het college de rol van de raad niet altijd serieus, waardoor cruciale informatie niet bij de gemeenteraad terecht kwam.
De gemeenteraad lijkt te twijfelen aan de vraag of het huidige college in staat is om deze cultuur te veranderen. Voorbeelden van de afgelopen weken, zoals die keer dat het college niet wist dat er bij nieuwbouwproject Levels geen parkeerplaatsen waren voorzien voor sociale huurders, stemmen de raad niet hoopvol.
Zo ziet de concertzaal van Amare eruit
Zo ziet de concertzaal van Amare eruit © ANP
Tegelijkertijd komt ook de gemeenteraad niet ongeschonden uit het rapport. De raad werd weliswaar op sommige momenten misleid, maar liet zich ook het bos in sturen met gebrekkige informatie.
De coalitiepartijen liepen bovendien aan de leiband van het college. En zo is bij het foutencircus Amare iedereen verantwoordelijk. Het zal lastig worden om een hoofdschuldige aan te wijzen.
De gemeenteraad is volgens de enquêtecommissie op verschillende manieren misleid. Zo werd de raad voorgespiegeld dat de drie culturele instellingen bij elkaar 15 miljoen euro aan sponsorinkomsten zouden binnenhalen, terwijl het college wist dat dit niet haalbaar was. Ook maakte het college niet duidelijk dat het Koninklijk Conservatorium had aangegeven de berekende huur niet te kunnen betalen en dat de gemeente dit gat dichtte met een jaarlijkse subsidie van 900.000 euro. Ook in 2020 werd de raad hierover nog op het verkeerde been gezet. 'De enquêtecommissie concludeert dat pas bij het verschijnen van het rapport 'Amare: Bijzonder Complex' de raad volledig op de hoogte is van de bedoeling van de subsidie van 900.000 euro uit 2012', schreef de enquêtecommissie vorige week aan de raad.