Wethouders niet van plan zelf op te stappen om Amare-rapport, gemeenteraad twijfelt nog

De concertzaal van Amare
De concertzaal van Amare © ANP
DEN HAAG - 'Ik wil het geloven, maar ik zie het niet. Ik zie de verandering in gedrag van het college niet.' Het loopt al tegen 00.30 uur als raadslid Judith Klokkenburg (ChristenUnie-SGP) letterlijk met de handen in het haar die woorden richt aan het Haagse college van burgemeester en wethouders.
Al uren praat de raad over het vuistdikke onderzoeksrapport naar de misstanden bij de bouw van cultuurcomplex Amare op het Spuiplein. Maar eigenlijk gaat het debat ondertussen over vertrouwen: van de gemeenteraad in de zittende wethouders.
Het college wil aanblijven en belooft beterschap. Maar met een trits aan recente incidenten in het achterhoofd, twijfelt de raad of die dat wel gelooft.
Cultuurcomplex Amare
Cultuurcomplex Amare © ANP
Het enquêterapport, dat de aanleiding van het debat op woensdagavond is, heet 'Amare, bijzonder complex'. Dat is de discussie in de Haagse raad ook: complex. En het gaat inmiddels over veel meer dan alleen de totstandkoming van Amare, het cultuurcomplex op het Spuiplein. Met de conclusies en aanbevelingen uit het rapport in de hand, houdt de gemeenteraad ook de lopende besluitvorming tegen het licht.
Natuurlijk zijn er inhoudelijke debatten over de aanbestedingsprocedure van Amare, hoe het publieke belang niet voorop heeft gestaan en hoe opeenvolgende wethouders de raad hebben misleid. Ook de vraag of er politieke consequenties genomen moeten worden door zittende wethouders, komt openlijk ter sprake, want de raad worstelt daarmee.
De conclusies van de enquêtecommissie zijn snoeihard. De raad is door verschillende colleges van burgemeester en wethouders misleid, de kosten rezen de pan uit en het publieke belang van Amare is verwaarloosd. Bovendien is er nu geen geld om meer om de voorstellingen te houden die Amare écht wil hebben. De uiteindelijke kosten voor het cultuurpaleis, waar het Residentie Orkest, het Nederlands Dans Theater en het Koninklijk Conservatorium in zitten, kunnen over een periode van vijftig jaar oplopen tot maximaal 658 miljoen euro.
De oppositiepartijen zijn het felst, maar ook collegepartijen zijn kritisch. D66-fractievoorzitter Marieke van Doorn waarschuwt het eigen college dat haar fractie het ook niet langer accepteert: 'We hebben inmiddels een enorme allergie voor incomplete dossiers en tijdsdruk vanuit het college', zegt de leider van de grootste coalitiepartij.

Opgelost met excuses?

Oppositiepartij SP gooit een fundamentele vraag op tafel. 'Getuigt het niet van leiderschap wanneer een wethouder uit zichzelf opstapt, en niet een motie van wantrouwen afwacht om te zien of hij door het oog van de naald kan kruipen tijdens de stemming?', vraagt fractievoorzitter Lesley Arp zich hardop af.
'Kan dit rapport worden opgelost met excuses?', gaat ze verder. 'Ik zie dat het college een onderdeel wil zijn van de oplossing, maar moet er ook politieke verantwoordelijkheid genomen worden?' Arp haalt aan dat sommige mensen in de stad Amare zien als een put waar heel veel geld in is gegooid en vraagt zich af wat het met het vertrouwen in de lokale politiek doet als vervolgens iedereen blijft zitten.
'Ik kan geen 100 procent garantie geven dat dit nooit meer gebeurt, maar we willen wel stappen zetten' - wethouder Robert van Asten (D66)
In het antwoord namens het college, geeft wethouder Robert van Asten (D66) meteen aan dat het college nog niet aan opstappen denkt, maar juist wil leren van het rapport. 'Ik kan geen 100 procent garantie geven dat dit nooit meer gebeurt, maar we willen wel stappen zetten', zegt hij.
Tijdens de eerste termijn van het Amare-debat, intussen bijna twee maanden geleden, bood wethouder Van Asten al namens het college excuses aan. 'Wij voelen het belang, de zwaarte en de urgentie van dit rapport en de aanbevelingen. Daar willen we mee aan de slag gaan', beloofde hij toen.
Woorden van gelijke strekking herhaalt hij in de tweede termijn op woensdag. Maar verschillende raadsfracties halen in het nachtelijke debat voorbeelden aan waaruit wat hen betreft het tegendeel daarvan blijkt.
De gemeenteraad is volgens de enquêtecommissie op verschillende manieren misleid. Zo werd de raad voorgespiegeld dat de drie culturele instellingen bij elkaar 15 miljoen euro aan sponsorinkomsten zouden binnenhalen, terwijl het college wist dat dit niet haalbaar was. Daarnaast maakte het college niet duidelijk dat het Koninklijk Conservatorium had aangegeven de berekende huur niet te kunnen betalen en dat de gemeente dit gat dichtte met een jaarlijkse subsidie van 900.000 euro. Ook in 2020 werd de raad hierover nog op het verkeerde been gezet. 'De enquêtecommissie concludeert dat pas bij het verschijnen van het rapport 'Amare, bijzonder complex' de raad volledig op de hoogte is van de bedoeling van de subsidie van 900.000 euro uit 2012', schreef de enquêtecommissie vorige week aan de raad.
Als voorbeeld van hoe het niet moet, beginnen verschillende raadsleden over de bouw van woontoren Levels in Moerwijk. Wethouder Martijn Balster (PvdA) moest zijn excuses aanbieden, omdat hij niet wist dat er bij het nieuwbouwproject geen parkeerplaatsen waren voorzien voor sociale huurders.
Ook het nieuws van de aankoop van het voormalige Rode Kruis-ziekenhuis aan de Sportlaan, van vijf dagen geleden, is volgens verschillende fracties een recent voorbeeld van hoe het college de raad nog altijd niet goed meeneemt bij dit soort grote beslissingen.

'Meer dan grove fouten in prestigeproject'

Judith Klokkenburg, raadslid van ChristenUnie-SGP, geeft aan het debat 'met een zwaar gemoed' te voeren en vult de eerder genoemde voorbeelden aan met een opsomming: hoe wethouder Saskia Bruines (D66) in de eerste termijn van het Amare-debat 'voor de raad invult welke informatie er nodig is'. En hoe wethouder Arjen Kapteijns (GroenLinks) tijdens het parkeerdebat een afspraak in een coalitieakkoord tot een soort raadsbesluit verheft.
'Het zijn niet alleen grove fouten in een prestigeproject', betoogt Klokkenburg. 'Ook nu gaat het nog mis en dan vraag ik me af of het college de conclusies en aanbevelingen in het rapport wel heeft geïnternaliseerd'.

Hand op het hart

Maar het gaat vervolgens ook inhoudelijk over Amare en wat daar allemaal mis is gegaan. Raadslid Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag) zet meteen de toon met kritische vragen over de aanbestedingsprocedure, die volgens hem onrechtmatig is verlopen. 'Heeft het college al aangifte gedaan?', wil hij weten.
Daarnaast maakt hij keer op keer het punt dat in 2020 zittend wethouder Van Asten, in een ander college, de raad misleidende informatie zou hebben gegeven over hoe de financiële constructie om Koninklijk Conservatorium in Amare te huisvesten in elkaar steekt. Dreigend kondigt Guernaoui 'moties' aan.
Het raadsdebat over Amare
Het raadsdebat over Amare © Omroep West
Op dat laatste punt komt wethouder Van Asten meteen terug. 'Met mijn hand op mijn hart kan ik zeggen dat ik daar als wethouder ook niets van wist', benadrukt hij.
Hoe de vork echt in de steel zat, heeft ook hij pas gelezen in het rapport van de raad, bezweert Van Asten. De vraag of hij het dan had móéten weten en had kúnnen weten, en wat daar dan de politieke consequenties van moeten zijn, blijft boven de markt hangen.

Politieke spelletjes

Bij de beantwoording van de vragen over de aanbestedingsprocedure van Amare, verzandt het debat in een welles-nietesdiscussie waar geen uitweg uit lijkt. Het college van burgemeester en wethouders zegt dat de manier van aanbesteden in een soort juridisch 'grijs gebied' heeft plaatsgevonden, maar dat het wel kan op deze manier.
Van Asten lijkt zichzelf in dit gedetailleerde deel van het debat af en toe vast te draaien in woorden en er zijn meerdere korte schorsingen nodig om zaken uit te zoeken. 'Het lijkt nu alsof u politieke spelletjes aan het spelen bent', spreekt VVD-fractievoorzitter Lotte van Basten Batenburg hem daarop vermanend toe.

'Ongeldig iets anders dan onrechtmatig'

Ook de leden van de raadsenquêtecommissie lijken op dit onderdeel wel uit de stoelen te willen springen om hem tegen te spreken, maar dat is in dit debat niet hun rol. Dat moeten hun collega's uit de raad doen.
Toch krijgen de leden van de raadsenquêtecommissie kort het woord in het debat. Zij geven aan dat zij de aanbesteding 'ongeldig' hebben genoemd, wat anders is dan het oordeel 'onrechtmatig' van Hart voor Den Haag. Die laatste formulering is een juridische term waarbij de rechter eraan te pas zou moeten komen, aldus de enquêtecommissie.

Omarmen

Uiteindelijk zegt Van Asten namens het college het hele onderzoeksrapport naar Amare 'te omarmen', al moet hij dat na vragen meteen terugnemen. 'Behalve het deel over de aanbesteding', voegt hij er dan aan toe.
Op donderdag 21 december, in de laatste raadsvergadering van het jaar, wordt nogmaals gedebatteerd over het onderzoeksrapport naar Amare. Daarna zal de raad het vuistdikke rapport nog regelmatig afstoffen, om te zien of de Haagse wethouders echt hun gedrag beteren.