Rechter draait sluiting kinderhartchirurgie Leiden terug

Chirurgen in het LUMC
Chirurgen in het LUMC © ANP
LEIDEN - De afdeling kinderhartchirurgie in het LUMC in Leiden blijft voorlopig open. De rechtbank heeft donderdagmiddag het besluit van de recent opgestapte minister Ernst Kuipers om het specialisme te centreren in Rotterdam en Groningen teruggedraaid. Hierdoor mag het LUMC voorlopig doorgaan met de hartoperaties.
Het besluit van de minister kwam in april van 2023. De centra in Utrecht en Leiden-Amsterdam kregen daarna nog 2,5 jaar om hun programma af te bouwen. De universitaire ziekenhuizen van Leiden, Amsterdam en Utrecht hadden dit besluit aangevochten. Zij dreigden de operaties kwijt te raken.
Via een kort geding probeerden de universiteiten deze beslissing al terug te draaien. De rechter zag toen geen reden om de concentratieprocedure te pauzeren. In een bodemprocedure geeft de rechtbank Midden-Nederland de ziekenhuizen nu toch gelijk.

Diepe en onomkeerbare ingreep

Volgens de rechter is het kiezen van twee ziekenhuizen voor de kinderhartchirurgie een beslissing die de minister in zijn functie mag maken. Maar omdat dit 'diep en onomkeerbaar' ingrijpt in de organisatie van hartchirurgie voor kinderen met een aangeboren hartafwijking, moet deze keuze door de minister wel zorgvuldig gemotiveerd en feitelijk zijn onderbouwd.
Uit het vonnis van donderdag blijkt dat de rechter vindt dat minister Kuipers, die woensdag liet weten op te stappen vanwege een baan in het buitenland, dit onvoldoende heeft gedaan. Volgens de minister moet een ziekenhuis jaarlijks minimaal zestig operaties uitvoeren om de kwaliteit van de zorg te kunnen garanderen. Dit aantal is gebaseerd op een wetenschappelijk artikel uit 2018.

Foutief gebruik van cijfers

Een van de auteurs heeft bij de minister aangegeven dat dit aantal echter niet gezien mag worden als minimum dat nodig is om de kwaliteit te waarborgen. De overige auteurs hebben hun zorgen uitgesproken over het foutieve gebruik van de cijfers uit hun artikel. Hierdoor had minister Kuipers volgens de rechtbank meer onderzoek moeten doen voor het overging tot het besluit om de kinderhartcentra in onder meer Leiden te sluiten.
Volgens de rechter had minister Kuipers beter moeten onderzoeken of het mogelijk was om drie centra te houden in plaats van de voorgenomen twee. Door de beslissing van de rechtbank geldt nu de oude situatie weer, waarbij de vijf academische ziekenhuizen allemaal de hartchirurgie bij aangeboren hartafwijkingen mogen verrichten. De minister moet nu opnieuw kijken hoe het concentratieproces verder wordt uitgevoerd.

Goed nieuws voor de kwaliteit

Het LUMC is blij met de uitspraak, zo laat het samen met het UMC, UMC Utrecht en het Prinses Maxima centrum weten in een gezamenlijke reactie. 'Deze uitspraak is goed nieuws voor de kwaliteit en toegankelijkheid van academische hart- en kinderzorg, voor de toekomst van kostbare kinder-ic-capaciteit in Nederland en van aanpalende zorg, zoals voor kinderen met kanker.'
'Voor ons staan de kwaliteit en toegankelijkheid van academische hart- en kinderzorg in de toekomst voorop', schrijven ze verder. 'Wij roepen daarom op tot meer samenwerking tussen de verschillende umc's, waarbij bijvoorbeeld juist de professionals gaan reizen in plaats van patiënten.' Leiden, Amsterdam en Utrecht werkten sinds deze zomer al nauw samen bij de behandeling van aangeboren hartafwijkingen. Deze samenwerking kwam tot stand nadat toenmalig minister Kuipers had besloten de zorg te concentreren in Rotterdam en Utrecht.

'Besluit bizar'

Het LUMC en Amsterdam UMC werken bij de behandeling van aangeboren hartafwijkingen samen in een organisatie die Cahal heet, het Centrum Aangeboren Hartafwijkingen Amsterdam Leiden. Al jaren worden volwassenen in Amsterdam behandeld en kinderen in Leiden. Daar worden ook soms operaties aan kinderharten uitgevoerd in de baarmoeder.
Toen voormalig gezondheidsminister Hugo de Jonge op 20 december 2021 besloot om dit specialisme te concentreren in twee centra, namelijk - toen nog - Utrecht en Rotterdam, noemde Cahal dit besluit 'bizar'. Het zou grote gevolgen kunnen hebben ook voor andere afdelingen in het Leidse ziekenhuis, zoals de kinder-ic.

Kuipers haalt bakzeil

De Jonge vertrok en Ernst Kuipers werd minister van Volksgezondheid. Hij besloot na enkele felle debatten in de Tweede Kamer om de Nederlandse Zorgautoriteit, NZa, onderzoek te laten doen naar mogelijke gevolgen van de concentratie. Ondanks allerlei waarschuwingen van de NZa, bleef Kuipers bij het besluit om te concentreren, maar het werden in zijn besluit wel andere ziekenhuizen. Namelijk Rotterdam en Groningen.
Inmiddels is Kuipers ook vertrokken, vanwege een baan in het buitenland. Minister Conny Helder, die de taken van Kuipers overneemt, zegt in een reactie de uitspraak te betreuren. 'Dit is slecht nieuws voor alle betrokkenen en met name de patiënten, die na een lange periode van discussie over de concentratie van deze zorg recht hebben op duidelijkheid en daar ook nadrukkelijk om vragen.'

'Uitspraak zorgvuldig bestuderen'

Hoe nu verder kon de minister niet direct zeggen. 'We gaan de uitspraak van de rechter de komende weken zorgvuldig bestuderen en kijken hoe we verder gaan met dit dossier. Ik zal in gesprek gaan met de patiënten en betrokkenen die dit aangaat. Ook zal ik in gesprek gaan met alle UMC`s. Binnenkort zal ik over dit onderwerp een brief aan de Kamer sturen.'
Toen dit besluit definitief was geworden stapten het LUMC, Amsterdam en UMC Utrecht naar de rechter. In kort geding verloren ze nog, maar na een bizarre zitting bij de bestuursrechter in Utrecht steeg de hoop op een voor deze ziekenhuizen positief besluit. En dat ligt er nu. Het concentratiebesluit is door de rechter vernietigd en alles lijkt, in ieder geval voorlopig, terug bij af.