Schilderij van Lisette blijkt veel geld waard: 'Moet er met mijn familie over praten'

De Voorschotense Lisette en haar unieke schilderij met zicht op Temse
De Voorschotense Lisette en haar unieke schilderij met zicht op Temse © Omroep West
VOORSCHOTEN - Het schilderij dat Lisette uit Voorschoten in de uitzending van 11 februari van het televisieprogramma 'Tussen Kunst en Kitsch' meenam, leverde zoveel vragen op dat de Haagse kunsthistoricus Willem Jan Hoogsteder voor een raadsel stond. Omdat hij niet wist wat het voorstelde, deed hij een oproep aan de kijkers. Dat heeft de Haagse kunstexpert geweten: 'We hebben zo'n honderdvijftig reacties gekregen uit binnen- en buitenland en het blijkt dat ik heel weinig weet.'
'Nog nooit gezien dit. Een krankzinnig schilderij.' Dat was de eerste reactie van Hoogsteder ruim twee weken geleden in het programma van AVROTROS. Hij zag daar een 'vermoedelijk' 17de eeuws schilderij uit Nederland, dat zeker duizend euro waard is, maar misschien ook wel tienduizend euro. Met behulp van de informatie van de kijkers blijkt uiteindelijk het laatste het geval.
Lisette stuurde eerder een foto in naar de redactie en werd uitgenodigd voor het programma. 'Het schilderij komt uit mijn moeders familie en hing tot voor kort in mijn ouderlijk huis in Voorschoten. Niemand wist wat er nou precies werd afgebeeld, maar persoonlijk was ik vooral geïnteresseerd in waar het geschilderd was', zegt Lisette.
Het schilderij van Lisette met het zicht op de Vlaamse stad Temse
Het schilderij van Lisette met het zicht op de Vlaamse stad Temse © AVROTROS
In de kunsthandel aan de Lange Vijverberg in Den Haag krijgt de Voorschotense het antwoord op haar vraag. Het gaat om het zogenoemde 'palingtrekken'. Een luguber oud volksvermaak waarbij een levende paling aan een touw werd gehangen die de deelnemers er met hun mond af moesten halen. 'Zo had je in die tijd meer zogenoemde kwelspelen', vertelt Hoogsteder.
'Er was ganzentrekken, waarbij een levende gans aan de poten werd opgehangen, honden werpen, hanen bekogelen of katten aan hun staart trekken tot ze gingen schreeuwen. Gruwelijk, ja. Daarom werd dat al in de negentiende eeuw verboden. Dat verbod leidde zelfs tot een heuse paling-oproer in Amsterdam met 25 slachtoffers.'
Het tafereel van het 'palingtrekken' maakt het schilderij van Lisette zo uniek
Het tafereel van het 'palingtrekken' maakt het schilderij van Lisette zo uniek © AVROTROS
De plaats van handeling die op het schilderij wordt afgebeeld, is ook bekend geworden. Het gaat om Temse in Vlaanderen, zo'n veertig kilometer ten zuiden van Antwerpen. 'We zijn benaderd door inwoners en de schepen van de stad', vertelt Hoogsteder.
'Temse was in rep en roer, want zoveel beelden zijn er niet uit die tijd. Temse ligt aan de Schelde en is bekend om de paling. Er is zelfs nog steeds een jaarlijks palingfestival.'

Vrij accuraat te dateren

De voormalige gemeentearchivaris uit Temse nam contact op met Hoogsteder. Hij kon precies vertellen wat het was en waarom. 'Het schilderij blijkt gebaseerd te zijn op een prentje uit 1621 waar de schilder de 18e eeuwse situatie bij heeft gemaakt zoals huizen, boten en het spel.'
'Het is ook vrij accuraat te dateren', vervolgt de kunstkenner. 'Zo is de toren van de Onze Lieve Vrouwenkerk er pas in 1721 opgezet en de Burcht die er op staat is in 1783 afgebroken. Het moest dus tussen die jaren zijn', zegt Hoogsteder.
Kasteel Temse, 1621
Kasteel Temse, 1621 © publiek domein
Het schilderij is waarschijnlijk gemaakt ter gelegenheid van het bezoek van Karel Hertog van Lotharingen die in 1741 landvoogd van de Zuidelijke Nederlanden was.
'Dat was in 1759', gaat Hoogsteder verder. 'En alhoewel dit nogal naïef is geschilderd, waarschijnlijk door een getalenteerde amateur, is het historisch wel heel interessant. Een inkijkje in het leven halverwege de 18e eeuw. Wij noemen dit een conversation piece.'

Geld waard

De expert waardeert het kunstwerk op 10.000 euro. 'Maar belangrijker is dat ze het in Temse heel graag willen hebben.' Voor Lisette komt het verhaal van Hoogsteder niet meer helemaal als een verrassing.
'Ook ik kreeg van alle kanten tips en op de social media van Tussen Kunst en Kitsch was ook al heel veel te lezen. Nu weten we tenminste zeker wat het is en waar, maar ik vind het vooral bijzonder dat zoveel mensen hebben gereageerd.'
Lisette krijgt tekst en uitleg van kunsthistoricus Willem Jan Hoogsteder
Lisette krijgt tekst en uitleg van kunsthistoricus Willem Jan Hoogsteder © Omroep West
Of het inderdaad aan de gemeente Temse wordt verkocht, weet ze nog niet. 'Ik hink op twee gedachten. Aan de ene kant is het geweldig als het in een museum terechtkomt, aan de andere kant is het generaties lang in de familie van mijn moeder. Ik moet daar echt met mijn familie over praten.'
Zelf kan de Voorschotense wel genieten van volksvermaak. 'Ik organiseer met anderen de jaarlijkse Oranje-expeditie op Koningsdag. Daar komen natuurlijk geen kwelspelen aan te pas', lacht ze. Een reisje naar Temse staat inmiddels wel op haar bucketlist. 'Leuk om alles in het echt te zien en misschien van paling te genieten.'