Sport

HBS-jeugdspeler van 14 werd vermoord in Auschwitz; zoektocht naar oorlogsverleden voetbalclubs

HBS-jeugdspeler Siegfried Lievendag overleed op 14-jarige leeftijd in Auschwitz
HBS-jeugdspeler Siegfried Lievendag overleed op 14-jarige leeftijd in Auschwitz © HBS
REGIO - 'De linksbuiten moest als soldaat naar het oostfront, terwijl de rechtsbuiten moest onderduiken omdat hij Joods was', zegt HBS-archivaris Allard Doesburg over het elftal van zijn club dat rond 1940 op het hoogste niveau van Nederland voetbalde. Samen met sporthistoricus Jurryt van de Vooren spit hij door de clubarchieven in het kader van het project Voetbalmonument. Daarmee wil initiatiefnemer Van de Vooren zoveel mogelijk informatie verzamelen over voetballers die overleden tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Het heden en verleden komen de afgelopen tijd op een pijnlijke manier samen. 'Het is helemaal niet vanzelfsprekend om in vrijheid te leven', zegt de sporthistoricus dan ook. 'We merken het nu ook weer met de oorlog in Oekraïne. Je kunt niet altijd sporten wanneer je wilt. Dat zag je met corona en nu weer. Met dit project wil ik door de ogen van nu kijken naar de problemen die ze toen hadden.'
Bij HBS kennen ze het eigen oorlogsverleden. Tijdens het 125-jarig jubileum een paar jaar geleden is de clubgeschiedenis grondig doorgelicht. Daarbij stuitte clubarchivaris Doesburg op een hele rits nieuwe verhalen. Van de 14-jarige jeugdspeler Siegfried Lievendag die overleed in Auschwitz tot Engelandvaarders die door heel Europa trokken. Ook schuwde de archiefcommissie de zwarte zijde van de geschiedenis niet. NSB'er Oscar van Rappard was een prominent lid van de club, maar ook eerste elftalspeler Karel Kramer had een dubieus verleden.
Voetballers die overleden tijdens Tweede Wereldoorlog: van frontsoldaat tot joodse onderduiker

Bestuur wuift speler uit die naar Oostfront gaat

'Als linksbuiten was hij belangrijk voor het eerste elftal', begint Doesburg zijn uiteenzetting. Daarnaast was hij ook een echte clubman. Maar we kwamen er laatst achter dat hij ook in Duitse dienst was geweest. Hij bleek als jongetje te zijn geadopteerd en was een geboren Oostenrijker. Dat land was toen onderdeel van Duitsland. Hij moest dus het leger in. Toen hij op de trein stapte richting Rusland werd hij nog uitgewuifd door het bestuur van HBS.'
Het bestuur van HBS neemt afscheid van Karel Kramer die naar het Oostfront gaat
Het bestuur van HBS neemt afscheid van Karel Kramer die naar het Oostfront gaat © HBS
HBS was een spiegel van de maatschappij. Alle geledingen kwamen terug in de vereniging. Want terwijl de linksbuiten zijn kogels afvuurde richting het leger van Stalin, zat rechtsbuiten Herman van Zuiden ondergedoken omdat hij Joods was. Van Zuiden overleefde de oorlog. Zijn vroegere Kompaan in de aanval van 'De Kraaien' vond in september 1943 de dood. 'Gevallen in het oosten, tot onze grote smart', stond er in de rouwadvertentie.

'Alle informatie welkom'

HBS heeft haar archief goed op orde. Van de dertien leden die tijdens de oorlog de dood vonden, waren er twaalf bij sporthistoricus Van de Vooren bekend. Dat is niet bij alle clubs die hij bezoekt zo. Daarom roept hij verenigingen op om hem te helpen. 'Er zijn in Zuid-Holland op dit ogenblik ongeveer zevenhonderd namen bekend, maar bijna elke week komen er nieuwe bij. Daarnaast weten we van heel veel overledenen nog niet veel. Dus alle informatie is welkom.'
Aanleiding voor het project van de historicus is het Voetbalmonument dat de KNVB oprichtte in 1949. Tot midden jaren zeventig stond het in Den Haag. Toen is het met de voetbalbond meeverhuisd naar Zeist. Met de zuil werden meer dan tweeduizend overleden voetballers die omkwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog herdacht. Van de Vooren zag pas geleden dat lang niet alle voetballers die tussen 1940 en 1945 doodgingen terug waren te vinden op het object. Daarom begon hij met zijn zoektocht. De teller staat nu op 2600 spelers die het einde van de oorlog niet hebben gehaald. Hij weet zeker dat er alleen al in Zuid-Holland veel meer te vinden zijn.
Wil je kijken of er ook oorlogsslachtoffers bekend zijn van je eigen club? Gebruik dan onderstaande tool. Mis je juist namen van voetballers die overleden zijn tijdens de oorlog, maar niet via onderstaand zoekprogramma terug zijn te vinden? Neem dan contact op met Jurryt van de Vooren.