25 jaar na eerste wereldtitel: hoe Barney Nederlandse dartswereld veranderde

Raymond van Barneveld vlak na zijn eerste wereldbekeroverwinning
Raymond van Barneveld vlak na zijn eerste wereldbekeroverwinning © ANP
DEN HAAG - Wat als Raymond van Barneveld 25 jaar geleden vissen als hobby had gehad? Niet dagelijks oefenen om die pijl in de triple twintig te gooien, maar lekker langs een sloot in Leidschendam op een klapstoeltje zitten en wachten tot de dobber een klein beetje beweegt. Hoe had de dartwereld er dan uitgezien? Had Michael van Gerwen vorige week in de finale gestaan van het WK? Hadden Nederlanders überhaupt geweten dat je altijd met een dubbel moet eindigen bij een wedstrijd darts?
Gelukkig trok Van Barneveld op 11 januari 1998 geen snoek uit het water, maar werd hij voor de eerste keer wereldkampioen darts. Die winnende pijl in dubbel acht zorgde voor een culturele erfenis. Barney haalde het spel uit de Britse kroeg en leverde het af in de Nederlandse huiskamer. Sinds die monumentale avond in het Engelse Frimley Green worden er rond de feestdagen massaal televisies afgestemd op het WK darts.
De vijfvoudig wereldkampioen uit Den Haag is daarvan de pleitbezorger, schutspatroon, oppergod of elk ander superlatief dat te bedenken is. Alleen zijn macht reikt verder dan de beeldbuis. De winst zorgde voor een nieuwe manier van sportverslaggeving, een ruif waar veel mensen uit kunnen eten en darts werd zelfs onderdeel van de popcultuur.

Sponsoring

Hagenaar Roland Scholten zit op 17 december 2019 in de studio van RTL. Als dartsanalist moet hij een niemendalletje in de eerste ronde van het WK van commentaar voorzien. De voormalig topspeler krijgt voor zijn aanschuif een mooi bedrag overgemaakt. Om toch nog wat meer centen in zijn zak te kunnen stoppen, heeft hij een sticker op zijn borst geplakt. 123 Lens lezen de televisiekijkers thuis. Reclame voor een bedrijf dat gespecialiseerd is in lenzen en lenzenvloeistof. Dat Scholten zelf een bril draagt maakt de situatie wat kolderiek.
Roland Scholten als analist bij RTL Darts
Roland Scholten als analist bij RTL Darts © RTL Darts
De kraag- en borstsponsoring met soms loslatende bedrukking is slechts een kenmerkend detail als er naar darts op televisie wordt gekeken. De analyses tijdens pauzes van wedstrijden halen vaak een hoog Jiskefetgehalte. Minutenlang wordt er georeerd over de voorkant van een pijl, of wordt er besproken hoe een darter zijn pijlen meeneemt in het vliegtuig.
Aan de andere kant van het spectrum gebruiken de analisten platitudes als 'de twintig is nog niet comfortabel' of 'Raymond moet nu echt hoge scores gaan neerzetten'. Tel daarbij de verslaggeving tijdens wedstrijden op waar sommige commentatoren een heel eigen repertoire hebben. Als Delftenaar Jacques Nieuwlaat verslag doet, kun je op de bingokaart vaak al begrippen als 'puddingleg' of 'grotemannenfinish' aanvinken. Het zorgt voor een nieuwe vorm van sportverslaggeving die is begonnen tijdens de hoogtijdagen van Van Barneveld.

Michael van Gerwen

Dat er soms wat clownesk over wordt gedaan, komt onder meer doordat de sport als cult wordt gezien. Daarnaast komt de vraag 'is het wel een sport' al snel bovendrijven als er over darts wordt gesproken. Toch spreekt de vaak simpele benadering de mensen aan. Darters blinken niet uit in voorgekauwde mediapraatjes, maar zeggen liever wat ze denken.
De kijker geniet van de soms hoogdravende uitspraken van Michael van Gerwen of de eerlijkheid van Dirk van Duijvenbode. Darters zijn mannen en vrouwen die je ook kan tegenkomen in het dagelijks leven. De verwarmingsmonteur die een storm doorstaat om jou te helpen, de schoenverkoper die je een net te duur paar schoenen aansmeert, de postbode die door zijn gewonnen prijzengeld een wijkje minder hoeft te lopen. Weinig opsmuk en de situatie van dat moment duiden. De winst van Barney heeft een nieuw genre geopend.
Een genre dat door de Nederlandse sportliefhebbers is omarmd. Van Hillegom tot Schoonhoven en van Bodegraven tot Monster, miljoenen gezinnen hebben zich de afgelopen decennia vergaapt aan mannen die spelen onder bijnamen als Aubergenius, Mighty Mike of Big Ben. Als het niet voor de buis was, dan wel in een vol Ahoy.
Want in de Rotterdamse poptempel beleefde Van Barneveld een ander hoogtepunt. Het ongeloof was in 2017 van het gezicht van Barney af te lezen toen een afgeladen grote zaal van het poppodium minutenlang zijn naam scandeerde. Het dartscircus dat Premier League heet, deed voor het eerst Nederland aan. De hele avond bleek een hommage aan de dartspionier uit de Den Haag.

Extra leden

Toch is dat vooral een erfenis voor de bühne. Een ander effect dat de winst van Barney had, was het groeiende ledenaantal van de Nederlandse Dartbond. Het goud van de volleybalheren tijdens de Olympische Spelen van 1996, de turnmedailles van Epke Zonderland of het succes van de handbalvrouwen zorgden voor nauwelijks extra leden bij betreffende organisaties. De NDB (Nederlandse Darts Bond) zag de afgelopen kwart eeuw het ledenbestand verdubbelen.
Barney maakte onder andere reclame voor Febo en Kesbeke
Barney maakte onder andere reclame voor Febo en Kesbeke © Raymond van Barneveld
Die extra aanwas leverde natuurlijk ook meer talenten op. Michael van Gerwen, Jeffrey de Zwaan en Dirk van Duijvenbode waren nog te klein om zelfstandig de pijlen uit het bord te halen toen Van Barneveld zich tot 's werelds beste kroonde. Allen zeggen dat ze dank verschuldigd zijn aan de inzet van Barney voor de sport waarmee ze tegenwoordig hun boterham verdienen. Dat op het afgelopen WK, na Engeland, de meeste darters uit Nederland kwamen is een voorbeeld van de dartshossanna die al 25 jaar door de polder trekt.

Darters worden BN'ers

Maar niet alleen de sport zelf is gegroeid door Barney. De Hagenees werd van de ene op de andere dag een BN'er, een aaibare en benaderbare bovendien. Er kunnen wetenschappelijke analyses worden losgelaten op de vraag, waarom Barney zo geliefd is bij het publiek. Zijn succes, zijn emotionele uitspattingen, de oprechtheid? Het blijft gissen. Een kleine factor is wellicht zijn manier van reclame maken.
Tijdens het WK in 2016 was TonZon een van de sponsoren van de dartheld. In plaats van een gelikte post op social media die het randje van sluikreclame opzocht, gooide Barney een geknutselde tweet de wereld in waar de radiatorfolieproducent centraal in stond. Het leverde het bedrijf in een keer landelijke bekendheid op. Zijn reclamepost voor TonZon was de wellicht de bekendste, maar er waren meer ongepolijste socialmediaposts. Tafelzuurmerk Kesbeke en snackbar Febo werden hits vanwege de knulligheid.
Mede daardoor kreeg Barney steeds meer een cultstatus en werd hij opgemerkt in de rapscene. Er werden hits met hem gemaakt en over hem geschreven. Daarnaast stonden er op de social mediapagina's van de rappers talloze memes waarin Barney de hoofdrol speelde. De belangrijkste bron daarvan was Rapper Donnie. Na een hommage aan Barney met het nummer mentaal, trok hij de stoute schoenen aan en vroeg hij of de vijfvoudig wereldkampioen een duet wilde opnemen. Zodoende kwam het lied 180 linkerbaan op de markt. Nog steeds een kleine klassieker.

Zesde wereldtitel voor Barney?

Nu, 25 jaar na zijn eerste succes, is Barney terug op het hoogste podium. De mindere jaren werden gekenmerkt door mentale problemen. Het noopte hem zelfs tot stoppen. Dat deed hij wel op een manier die liet zien dat Barney tot de top van de evenementenindustrie behoorde. Een afscheidsavond in de Ziggo Dome met onder anderen Robin van Persie, Rico Verhoeven en oude strijdmakkers als Wayne Mardle, Martin Adams en Phil Taylor luidde een pauze voor een jaar in.
Barney kwam namelijk terug op zijn stoppen en besloot twee jaar geleden weer te gaan gooien. Hij hervond zijn talent om vanaf 2.37 meter de pijlen richting het bord te gooien. Binnen no time vocht Barney zich weer terug in de top-32 van de wereld. Een plek die vaak een opstap is naar meer. Een zesde wereldtitel lijkt een illusie, maar Barney is naast een inspiratiebron voor darts in het algemeen ook een voorbeeld als het gaat om terugkomen na een grote achterstand. Wat er na die 25 jaar nog meer in het vat zit zullen we gaan merken. Wellicht sneller dan gedacht.